Geschiedenis van Sexbierum

Sexbierum ontstond op een terp op een kwelderwal langs de Friese Waddenkust. Samen met Pietersbierum en Oosterbierum behoort het tot de streek van de Bierumen (Bjirmen). De ligging tussen vruchtbare kleigrond, vaarten en de kust bepaalde eeuwenlang het dagelijks leven.

Een dorp van boeren, arbeiders en ambachtslieden

Landbouw en veeteelt waren lange tijd de belangrijkste bronnen van bestaan. Rond de boerenbedrijven werkten boerenarbeiders, knechten en dienstmeiden. Daarnaast waren er molenaars, smeden, bakkers, gardeniers, winkeliers en mensen die met vervoer en scheepvaart hun brood verdienden. In 1840 telde Sexbierum ongeveer 934 inwoners.

Sexbierum in de 19de eeuw

Dorpsleven rond 1790.

Van stins naar Liauckamastate

Liauckamastate ontstond waarschijnlijk uit een versterkt stenen woonhuis of stins uit de 13de eeuw. In de eeuwen daarna werd deze stins uitgebreid tot een grote omgrachte state. De familie Liauckama is vanaf 1315 in Sexbierum aantoonbaar.

Worp van Thabor beschrijft hoe de strijd tussen Schieringers en Vetkopers Sexbierum in 1498 rechtstreeks raakte. Liauckamastins, die door ongeveer dertig gewapende mannen werd verdedigd, werd ingenomen en enkele weken later bij het vertrek van de bezetters in brand gestoken. Ook het huis Eelsma in Sexbierum werd dat jaar beroofd en verbrand. Eigenaar Schelte Liauckama bevond zich tijdens de aanval in Franeker.

De aanval op Liauckamastins in 1498

In juni 1580 werd de state opnieuw getroffen, nu tijdens de Nederlandse Opstand. Prinsgezinde troepen die vanuit Harlingen opereerden plunderden het huis en staken het boven de bewoners in brand. Jel van Dekema, weduwe van Schelte van Liauckama, verbleef er met negen kinderen en haar hoogbejaarde moeder en moest door vrienden uit het brandende gebouw worden geholpen. De katholiek gebleven Liauckama's hadden de zijde van de Spaanse koning gekozen; zoon Jarich stond openlijk aan de Spaans-koninklijke kant.

Sexbierum in de 16de eeuw

Liauckamastate tijdens de Opstand in 1580

De state werd uiteindelijk in 1824 afgebroken. De poort uit 1604 bleef behouden.

Buitenplaats rond 1790.

Van molenaarszoon tot admiraal

Een van de bekendste inwoners was luitenant-admiraal Tjerk Hiddes de Vries, geboren in Sexbierum in 1622. Zijn vader Hidde Sioerdts was molenaar en huurde de korenmolen van het dorp. Tjerk vertrok later naar Harlingen en maakte carrière op zee en bij de Friese Admiraliteit.

Sexbierum in de 17de eeuw

Trekschuit rond 1850.

Kust, vaarten en vervoer

• Waddenkust en schelpen. In 1583 werden drie mannen veroordeeld omdat zij zonder toestemming schelpen hadden weggevoerd van het “strand onder Sexbierum”. Daarmee werd waarschijnlijk de buitendijkse Waddenkust bedoeld: een getijdengebied met slik, geulen en plaatselijk zand- en schelpenbanken, niet een breed Noordzeestrand. Schelpen waren waardevol als grondstof voor schelpkalk.

  Schelpen van de Waddenkust bij Sexbierum, 1583

• Vaarten en vracht. Waterwegen verbonden de boerderijen en het dorp met de omgeving. De Sexbierumervaart sloot aan op oudere natuurlijke waterlopen. Turf, landbouwproducten en andere goederen konden per schuit worden aan- en afgevoerd.

• Roptazijl, Franeker en Harlingen. Via Roptazijl was er contact met de kust en de Waddenzee. Voor markt, handel, bestuur en later ook werk waren vooral Franeker en Harlingen belangrijk.

  Geschiedenis van Harlingen

  Geschiedenis van Franeker

Wat is nog zichtbaar?

• De poort van Liauckamastate uit 1604 is vanaf de openbare weg te zien.
• De middeleeuwse Sixtuskerk bevat laatgotische ingangen die later onder pleisterwerk verdwenen.
• Mogelijk 18de-eeuwse huizen staan aan de Alde Buorren 1 en 3; nummer 3 draagt een gevelsteen met een zeilschip.
• De 19de-eeuwse molen De Korenaar staat nog in het dorp.

Musea en historische plekken

Het Hannemahuis in Harlingen is interessant voor de geschiedenis van scheepvaart en de Friese Admiraliteit. Het Fries Museum beheert een grote Friese historische collectie, waaronder materiaal dat met Liauckamastate verbonden is.

Gemeentemuseum Het Hannemahuis

Collectie Fries Museum

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.