Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4
Bocke gevangen en de kerk van Ypecolga verbrand, 1496
Onrust om de soldij
Eind februari maakten de soldaten in Sneek veel rumoer en onrust om hun soldij. Zij dreigden burgers gevangen te nemen en de omliggende landen te beroven en te verbranden. Heer Agge, deken in Sneek, en enkele burgemeesters vroegen Franeker, de Hottinga’s en de andere hoofdelingen die Sneek en Goslick steunden een belasting in Westergo te regelen, waar zij gezag en invloed hadden. Daarmee wilden zij de soldaten betalen en hen uit Sneek en het land krijgen.
De steden en hoofdelingen vergaderden herhaaldelijk, maar werden het niet eens. De Vetkopers die Groningen of Juw Juwinga steunden, wilden niet dat hun onderdanen voor de soldaten in Sneek en Sloten betaalden. Wie hen in het land had gehaald, zoals Goslick, moest hen zelf betalen. Uiteindelijk besloten Franeker en Goslicks medestanders binnen hun eigen gezagsgebieden belasting te innen:
- één vuurijzer per gouden gulden;
- één vuurijzer per koe.
Het geld werd in Wymbritseradeel en de Sneker Vijf Gaaën verzameld en onder dwang aan de kapiteins in Sneek gegeven.
Franeker, Hero en Jarich Hottinga, hun zwagers en vrienden wilden geen geld meer geven voordat de soldaten Bolsward hadden veroverd, zoals zij Goslick eerder hadden beloofd. De soldaten wilden echter pas uit Sneek vertrekken als zij eerst drie maanden soldij kregen.
Bocke en Low onder bewaking
Toen de soldaten geen soldij uit de landen kregen, deden zij de Sneker burgers veel geweld en verdriet aan. De rijkste en aanzienlijkste burgers vertrokken heimelijk uit angst en lieten huizen en goederen achter. Bocke Harincxma en Low Donya, de man van Bockes zuster, zagen dit dagelijkse geweld en het vertrek van de burgers. Ook zij wilden uit angst heimelijk weggaan.
De soldaten hoorden hiervan. Op 21 februari scheidden zij Bocke en Low van elkaar en zetten bij ieder vier of vijf soldaten om hen streng te bewaken. Na enkele dagen vroegen de kapiteins ieder een geldbedrag in ruil voor vrijheid. Zij hadden hen immers voor hun soldij gevangen. Bocke en Low antwoordden dat zij geen geld hadden en ook niet wilden betalen. De soldaten moesten betaling vragen aan degenen die hen hadden geworven en naar Friesland geroepen.
Woudsend overgegeven
Zij dwongen Bocke een brief met zijn eigen zegel te sturen aan zijn mannen op zijn huis in Woudsend. Die moesten het huis openen en overgeven. De kapiteins stuurden er jonker Slens heen, een in Bohemen geboren man en een slechte christen, met vijfentwintig soldaten. Zij bezorgden de boeren in de omgeving veel overlast en verdriet.
De kerk van Ypecolga verbrand
Op 16 maart gingen drie soldaten van dat huis naar Ypecolga. Zij wilden vis uit het meer nemen uit de karen en korven bij de oever van de boeren. De boeren verzamelden zich en weigerden de vis met geweld te laten afnemen. Zij wilden hem wel verkopen. De soldaten gingen terug en klaagden bij Slens. Daarna kwamen zij zo sterk terug dat de boeren bang werden en in de kerktoren van Ypecolga vluchtten.
De soldaten staken de kerk in brand. Omdat die met riet was gedekt, brandde zij met alles erin helemaal af. De boeren in de toren lieten zich langs de kloktouwen door de galmgaten naar beneden zakken. In de rook ontsnapten zij aan de soldaten. In de kerk verbrandden ook vijftien gewijde hosties. Die deden later grote wonderen. Met de offergaven die daarop binnenkwamen, werd de kerk herbouwd.
Bocke gemarteld en Goslick vertrekt
Toen de soldaten in Sneek nog steeds geen geld kregen, sloegen zij Bocke en Low in de ijzers. Ook Sytze Harincxma uit IJlst namen zij in Sneek gevangen, omdat Goslick met zijn dochter was getrouwd. Later martelden zij Bocke in Low Donya’s huis om hun soldij.
Zij dreigden ook Goslick gevangen te nemen. Hij vroeg de kapiteins en de dubbelbezoldigde soldaten naar Hero Hottinga in Wommels te mogen gaan om het belastinggeld van de landen te krijgen. Daarna zou hij naar Sneek terugkomen en betalen. Zo kwam Goslick uit Sneek weg. Hij keerde niet terug. De kapiteins en dubbelbezoldigde soldaten die hem goedgezind waren, bedaarden het gemor en verontschuldigden hem.
Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Op de kaart
Bij deze kroniek
Bronnen en verantwoording
Worp van Thabor, Kronijk van Friesland, vierde boek, Friesch Genootschap, Leeuwarden 1850, gedrukte blz. 241-243 (PDF-bladzijden 252-254).
Online kronieken, dagboeken en brieven
- Vanaf Daer nae, int eynde Februarij op blz. 241 tot het bedaren van het gemor en verontschuldigen van Goslick op blz. 243, vóór de nieuwe hulpvraag van de burgers. Geen passage over marteling, kerkbrand of hosties weggelaten.
- Dreigingen, Agge deken, burgemeesters, alle aangeschreven bondgenoten, herhaalde vergaderingen, weigering tegenpartij, eigen verantwoordelijkheid van de wervers, één vuurijzer per gulden én koe, inningsgebieden en gedwongen betaling zijn behouden. Vuurijzer is een overgenomen muntbenaming zonder moderne omrekening.
- Voorwaarde eerst Bolsward winnen, eis drie maanden soldij, geweld, vertrek rijkste burgers met achterlaten bezit, verwantschap Low als man van Bockes zuster, vluchtplan, 21 februari, vier/vijf bewakers per man, geldvraag en weigering zijn volledig opgenomen.
- Het relaas begint met eind februari en noemt daarna 21 februari. Beide dateringen zijn behouden, niet stilzwijgend aangepast. Deze bronvraag blijft onopgelost.
- Bockes gedwongen bezegelde brief, Woudsend, jonker Slens uit Bohemen, vijfentwintig mannen en de overlast zijn opgenomen. Slechte christen is herkenbaar Worps kwalificatie, geen zelf toegevoegd oordeel.
- 16 maart, drie soldaten, vis/karen/korven bij de oever, koopaanbod, terugkeer met overmacht, rietdek, hele kerk met inhoud, vlucht door galmgaten aan kloktouwen in rook, vijftien gewijde hosties, later vertelde wonderen en herbouw uit offergaven zijn volledig behouden. Wonderen zijn als mededeling van de kroniek weergegeven, niet als zelfstandig bewezen gebeurtenis.
- IJzers, Sytze uit IJlst en zijn dochter als Goslicks vrouw, marteling in Lows huis, Goslicks overleg met kapiteins/dubbelbezoldigden, Wommels als bestemming, belofte terug te komen, niet terugkeren en het dempen van onrust zijn opgenomen. Geen verzonnen speech of ontbrekende namen toegevoegd.
- De beelden zijn algemene historische voorstellingen met hun eigen periode, geen bewezen weergaven van de gebeurtenissen. De kaart toont een huidig overzicht zonder verzonnen historische gebouwen of grenzen.
De volledige bij deze pagina horende overgeleverde passage is naast de afdruk van boek 4 gelezen. Alle leesbare bepalingen, handelingen, namen en uitzonderingen blijven behouden. Afzonderlijk verantwoorde tekst- en rechtsvragen zijn daarmee niet onafhankelijk opgelost.