Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4

De slag op het ijs bij Sloten, 1496

Achtduizend Woudlieden voor Sloten

Door dit succes kregen de Woudlieden moed. Heel Zevenwouden besloot eensgezind eerst Sloten en daarna Sneek te bestormen en alle buitenlandse soldaten te verdrijven. Zij verzamelden ongeveer achtduizend mannen. In drie afdelingen lagen zij rond Sloten, onder meer bij Tjerkgaast en Balk. Zij verzamelden veel schepen, vulden die met hooi en zetten ze op sleden om daarmee de stadsgracht van Sloten te vullen.

Beloofde hulp uit Groningen blijft uit

Zij stuurden de volgende gezanten naar de Groningers in Leeuwarden, die daar met ongeveer vierduizend mannen lagen:

• Ydsert Janckis, hoofdeling in Langweer;
• Barra Rommersma;
• Syrck Myrcks.

Op grond van hun onderlinge verbond vroegen zij hulp om de buitenlandse soldaten in Sloten en Sneek te verslaan en te verdrijven, omdat die hun grote schade deden.

Groningen beloofde de gezanten met zijn mannen voor Sloten te komen helpen, maar hield die belofte niet. De Groningers rekten de tijd en zeiden tegen de Leeuwarder burgers dat die zelf naar Sloten moesten gaan om de Woudlieden te helpen. Intussen zouden zij Leeuwarden bewaken. Dat wilden de burgers niet. Zo kregen de Woudlieden geen hulp uit Groningen.

Achthonderd soldaten over het ijs

De soldaten in Sneek hoorden dat Zevenwouden met grote macht bij Sloten bijeen was om de stad te veroveren en hun kameraden te verslaan. Zij rustten zich uit met al hun geschut en oorlogstuig en namen ook het grote kanon van Sneek mee. Achthonderd soldaten trokken met Goslick Juwinga over het ijs naar Woudsend en verder over het Slotermeer. Voorbij het meer, bij de galg van Sloten, stelden zij zich in slagorde op om de Woud-Friezen te bevechten.

De eerste aanval

De Friezen zagen de soldaten in slagorde staan en trokken hun moedig en onverschrokken tegemoet. Zij vochten zo hevig dat meteen bij de eerste aanval enkele soldaten werden gedood en velen gewond raakten. De soldaten zagen de grote aantallen en moed van de Friezen en verloren bijna de hoop op een overwinning. Zij vuurden het grote Sneker kanon af, geladen met hagelschot, en daarna al hun andere geschut. Veel Friezen werden doodgeschoten.

De Friezen vertrouwden op hun aantal en moed. Zij omsingelden de soldaten en vielen hen van alle kanten aan. De soldaten bleven echter stevig in hun slagorde. Daarin lag meer kracht dan in het aantal mannen, iets wat de Woud-Friezen toen niet goed begrepen. Aan alle kanten werden Friezen gedood en gewond, zodat zij van de slagorde moesten terugwijken.

Het ijs breekt bij de monding van het meer

De Friezen verzamelden zich onmiddellijk opnieuw bij Sloten, aan de monding van het meer, om nogmaals slag te leveren. Zonder slagorde gingen zij met velen het ijs op. Juist daar stroomde het water het sterkst en was het ijs daarom het zwakst. Het brak. Grote groepen Friezen verdronken. Velen werden door de soldaten gedood; anderen ontsnapten. Sommige Friezen bleven staan en vochten tot de laatste man. Ook van hen werden de meesten gedood. De slag gebeurde op 13 januari, de avond vóór Sint-Pontianus.

Twee tellingen van de slachtoffers

Aanvankelijk zei men, en sommigen schreven dat ook, dat vijftienhonderd Woud-Friezen waren verdronken of gedood. Later wilden twee priesters uit Zevenwouden de waarheid weten. Zij reisden door alle dorpen en kwamen tot zevenhonderdveertien verdronken en gedode mannen. Onder hen waren de volgende hoofdelingen:

• Ulcke Sickes uit Akkrum;
• Kempe Tyepckes uit Ter Kaple;
• Hontye Bottes uit de Swaag;
• Idts uit Tjerkgaast.

Van de soldaten werden acht man gedood en verdronken er drie. Velen waren gewond, ook de kapiteins Nytert Focx en Lanckoen. Toch beroemden de soldaten zich niet op hun overwinning. Zij erkenden dat zij allemaal zouden zijn verslagen als de Friezen niet door het ijs waren gezakt. Ongeveer de helft van hun mannen en hun kapiteins was gewond, zodat zij zich nauwelijks meer konden verdedigen.

Terug naar Sneek en een nieuwe dreiging

Na de slag beroofden en verbrandden de soldaten Tjerkgaast. Zij bemachtigden sleden om de gewonden die niet konden lopen op te leggen. Nog dezelfde dag kwamen zij tegen de avond in Sneek terug. Tijdens de slag waren Bocke Harincxma en Low Bonya op het huis in Woudsend. Zij zagen hoe het afliep. Als de Woudlieden hadden gewonnen, wilden die onmiddellijk Sneek aanvallen en geheel verwoesten. Bocke en Low waren daarom van plan geweest het land te verlaten en niet naar Sneek terug te keren.

Goslick schreef aan Zevenwouden en eiste een grote, zware belasting. Als de Woudlieden die niet vrijwillig betaalden, dreigde hij met de soldaten te komen en heel Zevenwouden te verbranden. Zij weigerden eensgezind te betalen. Meteen stuurden zij boden naar de Groningers in Leeuwarden om opnieuw hulp tegen de soldaten in Sneek en Sloten te vragen en verdere schade te voorkomen.

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.