Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4
Gaasterland en Zevenwouden tegen Focx, 1495
Een schip met buit onderschept bij Balk
De soldaten verscheepten alle goederen die zij in Workum vonden en in de omgeving hadden geroofd uit Friesland. Zij stuurden ook een schip met goederen naar Sloten, waar nog een groot deel van hun mannen lag. Bij Balk namen de Gaasterlanders en Woudlieden het schip. Zij doodden de vijf soldaten die de goederen aan boord bewaakten en een koopman uit ’s-Hertogenbosch, die driehonderd gouden guldens voor zijn leven bood.
Nog veertig soldaten uit Workum, die de goederen moesten begeleiden, werden in Wijckel de kerktoren op gejaagd. Ieder betaalde één gouden gulden om zijn leven te behouden. Daarna gingen zij naar Sloten.
Gaasterland en Zevenwouden sluiten zich aaneen
De Gaasterlanders schreven aan Zevenwouden en vroegen met hun hele macht te komen. Samen wilden zij de buitenlandse soldaten uit Sloten en Workum verdrijven, die hun dagelijks grote schade deden en brandschatting hadden geëist. Dat gebeurde: de Woudlieden en Gaasterlanders zwoeren samen de soldaten te weerstaan en het land uit te drijven. Zij wierpen Tacozijl dicht, zodat er geen nieuwe soldaten meer het land in konden komen.
De soldaten in Workum hoorden dat hun kameraden waren gedood, de goederen waren genomen en de Woudlieden en Gaasterlanders zich hadden verbonden. De Woudlieden en Gaasterlanders begonnen in Wijckel samen te komen om Sloten te veroveren. Focx, de opperkapitein, liet tweehonderd soldaten in Workum achter en kwam heimelijk ’s nachts in Sloten. De Friezen in Wijckel wisten dat niet.
De slag op 1 december
Op 1 december wilden enkele Friezen een schip dwars over de weg tussen Wijckel en Sloten zetten. Dat moest voorkomen dat soldaten uit Sloten hen onverwacht zouden overvallen. De soldaten zagen het en stuurden mannen uit Sloten tegen de Friezen bij het schip. Zij vochten hevig. Enkele Friezen werden gedood. De overigen vluchtten naar de hoofdmacht in Wijckel, die nog niets van het gevecht wist.
Daarop trok Focx met zijn hele macht uit Sloten tegen de Friezen op. Zij werden bang: de Woudlieden en Gaasterlanders waren nog niet allemaal bijeen en hadden geen tijd om zich in slagorde op te stellen. Toch boden zij weerstand. De soldaten behielden het veld. Wel honderd Friezen werden gedood, velen gevangengenomen en de overigen ontsnapten. Ook Benedictus Hettinga, Epe Tetiszoon in Hommerts, werd gevangengenomen.
Roof, brand en nieuwe heffingen
Dorpen als Wijckel en Sondel werden geplunderd en enkele huizen verbrand. De andere dorpen in Gaasterland kregen zware belastingen opgelegd door Goslick en de soldaten. Goslick brandschatte ook de volgende dorpen in Zevenwouden en hun omgeving:
Naar Oldeklooster
Terwijl de soldaten in Sloten lagen, begon het te vriezen. Op 9 december braken Goslick en Focx daar op. Zij lieten tweehonderd soldaten achter en trokken met de anderen naar Oldeklooster om Bolsward te veroveren. Zij bleven er acht of negen dagen en veroorzaakten het klooster grote schade door verbruik en verbranding.
Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Op de kaart
Bij deze kroniek
Bronnen en verantwoording
Worp van Thabor, Kronijk van Friesland, vierde boek, Friesch Genootschap, Leeuwarden 1850, gedrukte blz. 232-234 (PDF-bladzijden 243-245).
Online kronieken, dagboeken en brieven
- Vanaf Doe hebben die knechten alt guedt op blz. 232 tot en met de schade in cost en de brandinghe aan Oldeklooster op blz. 234, vóór Doe Boolsuerder vernaemen. De twee aansluitende alinea’s zijn volledig verwerkt.
- Alle verscheepte buit, Sloten als bestemming, Balk, vijf soldaten en de koopman uit Den Bosch ondanks zijn aanbod van driehonderd gulden, veertig begeleiders op de Wijckeler toren en één gulden per man zijn behouden. Geen ontbrekende namen toegevoegd.
- Brief om hulp, dagelijkse schade en brandschatting, gezamenlijke eed, dichtwerpen Tacozijl, tweehonderd achterblijvers in Workum, Focx’ geheime nachtelijke komst en onwetendheid in Wijckel zijn opgenomen. Geen nieuwe sluisconstructie of exacte historische grens op de kaart aangewezen.
- 1 december, schip dwars over de weg, eerste gevecht, onwetende hoofdmacht, nog niet verenigde groepen, geen tijd voor slagorde, toch weerstand, wel honderd doden en vele gevangenen blijven volledig staan.
- De afdruk noemt Benedictus Hettinga, Epe, Tetis zoon, in die Hommerts. De namen en volgorde zijn behouden, maar de precieze onderlinge verhouding of persoonsidentificatie is niet onafhankelijk vastgesteld. Deze bronvraag blijft onopgelost; geen ontbrekend en of extra persoon verzonnen.
- Alle geplunderde/verbrande/belaste plaatsen zijn opgenomen. Oostergae is als Oosterga behouden zonder onbewezen moderne gelijkstelling. Ook vorst, vertrek 9 december, tweehonderd in Sloten, doel Bolsward, acht of negen dagen en schade aan klooster door verbruik/verbranding staan in de tekst.
- De beelden zijn algemene historische voorstellingen met hun eigen periode, geen bewezen weergaven van de gebeurtenissen. De kaart toont een huidig overzicht zonder verzonnen historische gebouwen of grenzen.
De volledige bij deze pagina horende overgeleverde passage is naast de afdruk van boek 4 gelezen. Alle leesbare bepalingen, handelingen, namen en uitzonderingen blijven behouden. Afzonderlijk verantwoorde tekst- en rechtsvragen zijn daarmee niet onafhankelijk opgelost.