Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4

Het Westergoër verbond in Sneek, 1497

Een verbond voor rust in Westergo

In 1497 was Westergo geheel verlost van het Groninger verbond en de buitenlandse soldaten. De steden en landen hoopten voortaan zonder partijstrijd, oorlog en geweld in rust en vrede te blijven. Goslick Juwinga had nu zijn zin gekregen in Bolsward, waar al het eerder beschreven kwaad was begonnen. Sommige prelaten, priesters en hoofdelingen spanden zich sterk in om de vertegenwoordigers van Westergo bijeen te krijgen. Met een overeenkomst en een onderling verbond wilden zij vrede en eendracht bewaren en vroegere partijstrijd, twisten en onenigheid beëindigen. Veel prelaten, hoofdelingen en steden kwamen in Sneek bijeen en sloten eensgezind het volgende verbond.

De overeenkomst: tien jaar verbonden

De deelnemers aan het Westergoër verbond (in modern Nederlands):

Wij verklaren met deze brief en dit gaarleger dat wij voor rust, vrede en eendracht voor ons en onze nakomelingen eensgezind een verbond hebben gesloten. Wij zullen het vanaf de datum van deze brief tien jaar lang vast en onbreekbaar onderhouden. Wie het breekt, wordt eerloos, trouweloos, meinedig en vreedloos en verbeurt duizend gouden gulden. Wij zijn de volgende ondertekenaars, wier namen in of bij onze zegels staan, of voor wie andere goede mannen op ons verzoek hebben gezegeld:

• Abten, prelaten en de gezamenlijke geestelijkheid.
• Hoofdelingen en de gezamenlijke edelen.
• Grietmannen, burgemeesters, rechters en schepenen.
• Landen, stemgerechtigde vertegenwoordigers en de gehele gemeenschap in Westergo.

Terugkeer, rechtspraak en bescherming

De deelnemers aan het Westergoër verbond (in modern Nederlands):

• Alle ballingen, rijk en arm, die vrijwillig of onvrijwillig van hun eigendom weg zijn of zijn geweest, mogen daarop terugkeren, er blijven en het gebruiken zonder tegenspraak of belemmering. Wie een aanspraak tegen hen heeft, moet die langs de rechtsweg behandelen en geweld achterwege laten, op de genoemde straf. Niemand mag andermans land, huis of inkomsten bezet houden of het gebruik ervan beletten wegens opgelegde of gerezen geschillen.
• Alle landen, steden en delen van deze overeenkomst blijven hun rechtspraak uitoefenen zoals zij gewend zijn. Beroep blijft mogelijk naar oude gewoonte. Zaken beneden twintig klinkerden mogen niet bij het land in beroep worden gebracht. Zaken van twintig klinkerden of meer mogen wel zonder belemmering in beroep worden behandeld.
• Iedereen die naar de algemene vergaderdagen reist, is op de heenweg, tijdens het verblijf en op de terugweg beschermd. Overtreding wordt bestraft met veertien boeten en veertien gelden. Die straf moet onmiddellijk worden uitgevoerd en de daad vervolgd.
• Niemand mag vreemde soldaten tegen een ander binnenhalen, op verbeurte van leven en goederen. Niemand mag zonder instemming en toestemming van ons allen een verbond sluiten met buitenlanders die buiten ons gaarleger en Westergo wonen, of zich bij een ander aansluiten, op straffe van duizend enkele guldens.
• Alle onder dwang verrichte daden, afgegeven brieven, opgelegde lasten en gegeven panden zullen worden vrijgemaakt, evenals borgen en gevangenen, ter beoordeling van het land.

Eigendom, bestuur, zeedijken en belastingen

De deelnemers aan het Westergoër verbond (in modern Nederlands):

• Alle mensen, geestelijk en wereldlijk, mogen hun eigen land en goederen gebruiken en verhuren waar en aan wie zij willen, zonder tegenspraak van anderen. Overtreding kost honderd gouden gulden. Zij mogen hun eigen inkomsten vrij innen.

• Elk oud deel kiest vier goede mannen:

  • Eén geestelijke.
  • Eén hoofdeling.
  • Twee uit de gemeenschap.

  Zij krijgen bevoegdheid alles te regelen wat het land ten goede komt. Hun besluiten hebben dezelfde kracht als deze artikelen. Zij regelen ook hoe en door wie de zeedijken worden aangelegd en onderhouden.

• Alle gezamenlijk vastgestelde belastingen voor het nut en de behoeften van het land worden gelijk geheven:

  • Koe tegen koe gelijk.
  • Mark tegen mark gelijk.
  • Inkomsten gelijk.
• Wie dit gaarleger aantast, wordt volgens de genoemde bepalingen berecht, zonder dat het verbond daardoor zijn geldigheid verliest. Als machtige personen het verbond aanvallen, moeten deze twaalf onmiddellijk bijeenkomen en zonder uitstel de uitvoering van de maatregelen regelen. Iedereen moet hen volgen en bijstaan op de genoemde straf. De kosten worden zo ver mogelijk uit het bezit van de geweldenaar betaald. Wat daarna nog nodig is, wordt door allen gelijk bijgedragen zoals hiervoor is bepaald.

Optreden tegen geweld en naleving

Hier mede sal ellick onder ander vry ende veylich moegen keeren ende verkeeren, ende niemant ander toe becommeren, dan nae wtwysinge older gewoonten.

De deelnemers aan het Westergoër verbond (in modern Nederlands):

• Als soldaten of andere ongeregelde lieden geweld plegen of boeren of geestelijken schade toebrengen, moet men de buren oproepen en de klokken luiden. Degenen die op heterdaad worden betrapt, mogen worden gedood of bedwongen zonder daarvoor een rechtsvervolging of boete te ondergaan.
• Jaarlijks worden vier algemene vergaderdagen gehouden in de steden waar dat gebruikelijk is. Alle stemgerechtigde vertegenwoordigers moeten komen, op straffe van twintig gouden gulden. Niemand mag deelnemen aan een uitspraak of vonnis zonder de vereiste eed te hebben afgelegd, op dezelfde straf.
• Alle vonnissen en besluiten van het genoemde land moeten tweemaal per jaar worden nagegaan en tegen degenen die zich ertegen verzetten moet worden opgetreden, zonder nalatigheid, op de eerder genoemde straf van duizend enkele guldens.
• Iedereen moet onderling vrij en veilig kunnen gaan en komen. Niemand mag een ander hinderen anders dan volgens de oude gewoonten.
• Als iemand van buiten ons gaarleger mensen binnen het verbond gewelddadig overvalt of kwaad doet, zullen wij gezamenlijk en zonder uitstel tegen hem optrekken, op de genoemde straf.

Bezegeld na Driekoningen

De deelnemers aan het Westergoër verbond (in modern Nederlands):

Om dit te bevestigen hebben wij, de genoemde prelaten, hoofdelingen, grietmannen, steden en stemgerechtigde vertegenwoordigers, onze zegels op deze brief gedrukt. Dit gebeurde in het jaar 1497, op de woensdag na de heilige Driekoningendag.

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.