Gerrit Douwes Tigchelaar
(1792 – 1871, hij werd 79 jaar)
Symetje Ruuds de Haan
(1797 – 1875, zij werd 77 jaar)

Levensloop

• 1792: Gerrit Douwes Tigchelaar wordt geboren.
• 1797: Symentje Ruuds de Haan wordt geboren.
• 1820: Zoon Ruurd wordt geboren in Almenum. Gerrit is dan tigchelaar, een arbeider in een steenbakkerij.
• 1821: Dochter Doutje wordt geboren in Dronrijp.
• 1825: Zoon Douwe wordt geboren in Dronrijp.
• 1825: Zoon Durk wordt geboren in Dronrijp.
• 1829: Dochter Trijntje wordt geboren in Midlum. Gerrit is dan ovenarbeider.
• 1831: Zoon Willem wordt geboren in Midlum. Gerrit is dan tigchelaar.
• 1833: Zoon Durk overlijdt in Midlum.
• 1834: Dochter Ybeltje wordt geboren in Franeker.
• 1837: Dochter Tjitske wordt geboren in Midlum.
• 1840: De tweeling Dirkje en Elisabeth wordt geboren in Franeker.
• 1832: Het gezin woont in de Vossegatsteeg in Franeker.
• 1834: Het gezin verhuist naar Midlum.
• 1838: Het gezin woont aan de Harlingervaart in Franeker.
• 1841: Zoon Ruurd trouwt met Gatske Herkes Faber. Gerrit is dan arbeider en werkt bij de oven.
• 1852: Dochter Trijntje trouwt met Hendrik Teyes Osinga in Franeker.
• 1856: Zoon Willem trouwt met Gelbrigje Koster.
• 1856: Het gezin woont aan de Westvliet en in de Vijverstraat in Franeker.
• 1858: Zoon Willem hertrouwt met Jansje Brands.
• 1859: Dochter Tjitske trouwt met Sikke van der Woude. Gerrit is dan arbeider in Franeker.
• 1861: Het gezin woont op de Tuinen in Franeker.
• 1864: Zoon Douwe overlijdt in Midlum.
• 1866: Dochter Elisabeth krijgt een zoon, Gerrit, en woont met hem bij haar ouders in Franeker.
• 1867: Dochter Tjitske overlijdt in Franeker.
• 1868: Zoon Ruurd hertrouwt met Angenietje Sannes.
• 1868: Dochter Trijntje overlijdt.
• 1868: Gerrit (76) en Symentje (71) hebben geen beroep meer en wonen met dochter Elisabeth, arbeidster, in Franeker.
• 1869: Dochter Elisabeth trouwt met Sikke van der Woude, de weduwnaar van haar zus Tjitske.
• 1871: Gerrit Douwes Tigchelaar (79) overlijdt in Franeker.
• 1875: Symentje Ruuds de Haan (77) overlijdt in Franeker.

Het gezin van Gerrit en Simentje

Waar Gerrit Douwes Tigchelaar en Simetje Ruuds de Haan geboren en getrouwt zijn is nog onbekend. Aangezien hun eerste kind in het dorp Almenum geboren is zal het daar in de buurt geweest zijn.

Gerrit is zijn hele leven tichelaar, dat is een arbeider in een steenbakkerij, geweest. Symetje, ook wel Simentje of Simontje genoemd, was tijdens haar trouwen huisvrouw.

Net zoals veel arbeiders toen hebben ze weinig of geen onderwijs gehad. Gerrit heeft wel geboorteaktes ondertekend maar bij de aangifte van Willen in 1831 gaf hij aan niet te kunnen schrijven. Hij nam wel de onderwijzer van Midlum mee naar de aangifte.

Het gezin woonde achtereenvolgens in Almenum, Dronrijp, Midlum, Franeker, Midlum en sinds 1838 tot hun overlijden weer in Franeker. Ze krijgen 10 kinderen waarvan er één als kind overlijdt.

Hun laatste jaren wonen ze met dochter Elisabeth en haar zoontje Gerrit in hun huis in Franeker. Elisabeth was arbeider en rond 1860 kostwinner.

Religie: De familie was Nederlands Hervormd

Gerrit Tigchelaar heeft niet leren schrijven maar af en toe zette hij wel een handtekening.

Hun leven na 1840

• 1841: Zoon Ruud gaat trouwen met Gatske Herkes Faber uit Franeker. Schoonvader Herke Faber is “tigchelknecht” en woont in Franeker. Gerrit is in 1841 ovenknecht. Beiden werken dus in een steenfabriek.
• 1852: Dochter Trijntje Tigchelaar trouwt met buurjongen Hendrik Teyes Osinga. Ze gaan in dezelfde straat wonen als hun ouders. Hendrik was arbeider in een houtzaagmolen bij Franeker. In de straat waar Trijntje en Hendrik woonden was een houtzaagmolen, de Gideon. Mogelijk werkte Hendrik hier.
• 1856: Zoon Willem (24) trouwt met Gelbrigje Koster (22. dienstmeid). Getuige is zwager Hendrik Teyes Osinga. https://toenentoen.nl/friesland/personen/32.html
• 1858: Zoon Willem (26) hertrouwt met Jansje Brands (26). Hij is dan weduwnaar van Gelbrigje Koster. Ze is net als de overleden Gelbrigje bij trouwen dienstmeid. Gerrit en Simentje wonen dan in Franeker.
• 1859: Dochter Tjitske (22) trouwt met Sikke van der Woude. Haar beroep is diensmeid. Gerrit is arbeider en woont in Franeker.
• 1864: Zoon Douwe overlijdt in Midlum. Hij is 38 jaar en laat een weduwe met 3 jonge kinderen achter.
• 1866: Dochter Elisabeth (28) krijgt op 05-02-1866 een zoon, Gerrit.
• 1867: Dochter Tjitske Gerrits Tigchelaar overlijdt. Ze is 29 jaar. Gerrit en Simetje hebben dan al geen beroep meer en wonen in Franeker in de Tuinen. Gerrit komt bij hun inwonen.
• 1868: Zoon Ruud (47, arbeider) hertrouwt met Angenietje Sannes. Zijn eerste vrouw was overleden. Gerrit en Simetje hebben geen beroep meer en wonen in Franeker.
• 1868: Dochter Trijntje Gerrits Tigchelaar overlijdt.
• 1869: Dochter Elisabeth trouwt met haar ex-zwager Sikke van der Woude en verhuist met haar zoon van 3 jaar en echtgenoot naar de Tuinen 47, vlakbij haar ouders op Tuinen 58.
• 1875: Symetje Ruuds de Haan overlijdt op 27-03-1875 te Franeker. Gerrit is tussen 1868 en 1875 in Franeker overleden.

De 10 kinderen met geboortedata en geboorteplaats

1. Ruurd 21-8-1820 in Almenum
2. Doutje 15-8-1821 in Dronrijp
3. Douwe 27-11-1825 in Dronrijp
4. Durk (Dirk) 1825 in Dronrijp, in 1833 overleden in Midlum
5. Trijntje 5-9-1829 in Midlum
6. Willem 16-12-1831 in Midlum
7. Ybeltje 31-1-1834 in Franeker
8. Tjitske 5-3-1837 in Midlum
9. Dirkje 17-10-1840 in Franeker
10. Elisabeth 17-10-1840 in Franeker

Dirkje en Elisabeth zijn dus een tweeling.

Dochter Elisabeth

In 1866 krijgt de jongste dochter Elisabeth een zoon en noemt hem Gerrit. Ze geeft bij de aangifte niet de naam van de vader op. Hij wordt vernoemd naar zijn grootvader, Gerrit. De baby gaat eerst bij zus Tjitske en zwager Sikke en hun twee kinderen wonen als (stief)zoon. Elisabeth blijft thuis bij haar ouders wonen op Tuinen 58 wonen. Als zus Tjitske in 1867 overlijdt komt Gerrit bij Elisabeth te wonen als kleinzoon. Elisabeth trouwt in 1869 vervolgens met zwager Sikke en verhuist met Gerrit. Ze gaan tussen 1870 en 1872 in dezelfde straat wonen als haar ouders. Na twee jaar verhuizen ze.

Op de huwelijksakte staat: "Toestemming verleend bij K.B. d.d. 29 mei 1869 nr. 27, voor het aangaan van een huwelijk tussen schoonbroer en schoonzus." Sikke was de weduwnaar van zus Tjitske die in 1867 overleed.

Buitenechtelijke zwangerschappen in de 19de eeuw

Hier woonde het gezin in Franeker

• 1832: Vossegatsteeg 10 (tegenwoordig Zuiderkade 44). Gezin met 9 personen. (7 kinderen, Durk overlijdt in 1833) Het gezin vertrok naar Midlum in 1834
• 1838: Harlingervaart 19. Gezin met 11 personen. (9 kinderen)
• 1856: Westvliet 36. Gezin 8 personen (6 kinderen)
• 1856: Vijverstraat 5. Gezin 8 personen. (met 6 kinderen)
• 1861: Tuinen 46. Gezin 5 personen (met Dirkje, Elisabeth en Douwe)
• 1862: Tuinen 58. Gezin 4 personen (en tot 1870 met dochter Elisabeth en later kleinzoon Gerrit)

Hier woonde het gezin in Franeker.

De woningen van het gezin Tigchelaar in Franeker

De adressen van de familie Tigchelaar lagen in en rond het oude Franeker, een kleine Friese stad met grachten en smalle straten. In de eerste helft van de negentiende eeuw woonden de meeste inwoners in eenvoudige huizen, vaak dicht op elkaar en zonder veel voorzieningen. Binnen de stadsmuren was het relatief druk, terwijl direct daarbuiten meer ruimte en bedrijvigheid te vinden was.

In wat voor soort huizen woonde het gezin waarschijnlijk?

Gezinnen zoals dat van Tigchelaar, met beroepen als arbeider en ovenknecht, woonden doorgaans in kleine huizen met één of twee vertrekken, soms gecombineerd met werkruimte. Het comfort was beperkt. Men kookte op open vuur en woonde met meerdere personen in een kleine ruimte.

De Vossegatsteeg

De Vossegatsteeg was een smalle steeg binnen de stad van Franeker. Zulke stegen stonden bekend om hun dichte bebouwing en kleine woningen. De huizen lagen vaak dicht tegen elkaar aan, soms verscholen achter andere bebouwing of bereikbaar via een smalle doorgang. Dit waren typische arbeiderswoningen, met weinig ruimte en beperkte lichtinval.

Voor de watervoorziening waren bewoners aangewezen op regentonnen en waterpompen in de buurt. Grachtwater kon ook gebruikt worden, maar gold als minder schoon. Door de ligging in een steeg was er weinig ruimte voor eigen voorzieningen, waardoor men afhankelijk was van wat in de directe omgeving beschikbaar was.

De Vossegatsteeg zal vooral bewoond zijn geweest door arbeiders en gezinnen met een bescheiden inkomen. In vergelijking met de Tuinen was dit een dichter en minder open woonomgeving.

De Harlingervaart

De Harlingervaart was een belangrijke verbinding richting Harlingen en had een levendig karakter. Langs de vaart stonden huizen aan het water. Hier woonden vaak mensen die afhankelijk waren van vervoer, handel of ambacht. Er was o.a. een steenbakkerij en een houtzaagmolen. Voor de watervoorziening lag het voor de hand dat bewoners gebruik maakten van het water uit de vaart, aangevuld met regenwater uit tonnen en eventueel water van een nabijgelegen pomp. De woning van de familie zal hier eenvoudig zijn geweest, in een omgeving met veel beweging en bedrijvigheid.

Westvliet en Vijverstraat

Westvliet en de Vijverstraat lagen binnen de stad en vormden gewone woonstraten met dicht op elkaar gebouwde huizen. Hier was de watervoorziening meestal een combinatie van regenwater en water van gemeenschappelijke pompen in de buurt. Grachtwater werd ook gebruikt, maar gold als minder schoon. De bewoners bestonden uit arbeiders, ambachtslieden en kleine middenstanders. Het waren levendige straten, maar met beperkte woonruimte en weinig comfort.

De Tuinen

De Tuinen vormden in de negentiende eeuw een gebied buiten de oude stadsmuren langs het Vliet. Hier lagen tuinderijen, erven en kleine bedrijven. De bebouwing was minder dicht dan in de binnenstad en bestond uit eenvoudige huizen, schuren en werkplaatsen. Voor de watervoorziening was men hier waarschijnlijk vooral aangewezen op regenwater en eventueel een eigen put of pomp. Door de ruimere opzet was er meer mogelijkheid om water op te vangen en te gebruiken bij werk en tuinbouw.

Wie woonden er in zulke buurten?

In deze delen van Franeker woonden vooral gewone stedelingen: arbeiders, ambachtslieden en gezinnen die afhankelijk waren van lokaal werk. Binnen de stad was het dichter en drukker, terwijl men in De Tuinen vaker een combinatie zag van wonen en werken.