Vermeldingen van de Bildtse familie Bontemans in de Quaclappen van het Hof van Friesland, 1613-1620

Hieronder staan de vermeldingen die in de bewerkte Quaclappen zijn gevonden onder de schrijfwijzen Bonteman en Bontemans. De schrijfwijze Bontemans is meestal een verbogen vorm van Bonteman en hoeft dus geen afzonderlijke familienaam te zijn.

Een exacte vermelding van de naam Bonneman is in deze uitgave niet aangetroffen. De naam Bonnema komt eenmaal voor, maar deze lijkt niet tot de familie Bonteman te behoren en is daarom niet opgenomen.

De Quaclappen bevatten korte samenvattingen van procedures. Daardoor wordt niet altijd vermeld hoe de oorspronkelijke schuld of het geschil precies was ontstaan. Waar de reden niet volledig uit de tekst blijkt, is dat hieronder aangegeven.

Christiaan Bonteman en Cunera (Kniertje) Bonteman - geldvordering van Janneke Hendriksdochter

Op 12 juli 1613 procedeerde Janneke Hendriksdochter, weduwe van Otto Ottes en wonende in Leeuwarden, tegen Christiaan Bonteman en Coen Bonteman. Coen wordt omschreven als de huisvrouw van Cornelis Jan Tijerks te Sint Annaparochie.

De naam Coen kan een verkorte of verkeerd gelezen vorm van Cunera zijn. Dat past bij de elders genoemde Cunera Bontemans, die eveneens met Cornelis Jan Tijerks was getrouwd.

De weduwe Janneke onderbouwde haar vordering met een eed ter versterking van haar opgave. Het Hof veroordeelde Christiaan en Coen of Cunera tot betaling van 142½ carolusgulden, vermeerderd met schade en verdere kosten.

De precieze oorsprong van de schuld wordt niet vermeld. Waarschijnlijk ging het om een geldschuld die Janneke niet meer met een akte of volledige boekhouding kon bewijzen, waardoor zij haar rekening onder ede moest bevestigen.

Margaretha, Martien en Emerentiana Bontemans - verdeling van een familievordering

Op 11 februari 1614 trad Jan Stoffels op als erfgenaam van zijn overleden vrouw Margaretha Bontemans. Claes Hans te Viswerd trad op voor Martien Bontemans, die als zijn huisvrouw wordt aangeduid. Samen stonden zij tevens in voor de kinderen van Steven Willems en de overleden Emerentiana Bontemans te Sint Annaparochie.

De zaak betrof kennelijk een gezamenlijke familievordering waarvan Margaretha, Martien en Emerentiana ieder een aandeel bezaten. De erfgenamen vorderden drie vijfde delen van een groter bedrag.

Het Hof veroordeelde de gedaagde tot betaling van drie vijfde delen van 993 carolusgulden en 10 stuivers, met schade en rente. Het overige deel van de eis werd afgewezen.

Uit de verdeling in vijfde delen blijkt waarschijnlijk dat er vijf gerechtigde familietakken of erfporties waren. Drie daarvan werden in deze procedure vertegenwoordigd door de families van Margaretha, Martien en Emerentiana.

Johan Bontemans tegenover de erfgenamen van Claes Stevens - geschil over een reversaal

Op 9 april 1614 procedeerden Derck en Willem Claeszonen, als erfgenamen van hun vader Claes Stevens, tegen Johan Bontemans.

Centraal stond een zogenoemd reversaal. Dat was een schriftelijke tegenverklaring waarin iemand voorwaarden, verplichtingen of een terugbetalingsplicht erkende.

Het Hof kon nog geen eindvonnis geven en verwees partijen naar raadsheer Lyklema. De volgende vragen moesten worden onderzocht:

• hoeveel Claes Stevens voor het reversaal had betaald;
• hoeveel daarna al was afgelost;
• wie de betalingen hadden gedaan;
• welke kwitanties of andere betalingsbewijzen aanwezig waren;
• of daarnaast nog andere bedragen waren betaald;
• of partijen een eerder door drie bemiddelaars uitgesproken beslissing wilden volgen;
• waarom deze beslissing niet was uitgevoerd;
• welke deurwaarderskosten waren gemaakt en wie deze had betaald.

De reden van het proces was dus onenigheid over de hoogte en afwikkeling van een geldschuld. De erfgenamen van Claes Stevens meenden kennelijk dat op grond van het reversaal nog iets van Johan Bontemans te vorderen was. Johan stelde waarschijnlijk dat al betalingen waren verricht of dat een eerdere schikking gevolgd moest worden.

De erfgenamen van Jan Bonteman en de nalatenschap van Lijelt of Luduwey Jansdochter

Een omvangrijk proces betrof de erfgenamen van Jan Bonteman. Als partijen worden genoemd:

• Jan Bonteman of Jan Bontemans voor zichzelf;
• Jan Stoffels als man en voogd van Grietje Bontemans;
• Martien of Marijtgen Bontemans, huisvrouw van Claes Jans;
• Steven Willems, waarschijnlijk de weduwnaar van een andere dochter of erfgename.

Zij traden op als erfgenamen van Cornelis Willems en Maritgen Dirksdochter en als directe of indirecte erfgenamen van Lijelt Jans, hun overleden moeder.

Met Lijelt Jans wordt waarschijnlijk Luduwey of Luduwe Jansdochter bedoeld. De formulering bevestigt dat Jan, Grietje en Martien Bonteman haar kinderen waren. Ook worden Cornelis Willems en Maritgen Dirksdochter als haar ouders of als de oudere generatie genoemd.

<>Eerste beslissing

Het geschil richtte zich tegen Steven Willems. Hij had kennelijk na het overlijden van Lijelt Jans goederen beheerd die aan zijn kinderen of aan verschillende erfgenamen toekwamen.

Het Hof bepaalde dat zijn rekening moest worden verhoogd met 80 carolusgulden en 10 stuivers en daarnaast met 100 carolusgulden in de tweede post van zijn staat en aanwijzing van de goederen van de kinderen.

Verder moesten in de rekening worden opgenomen:

• de geldbedragen die Steven Willems voor zijn kinderen had ontvangen;
• de verdeelde huisraad die hij bij de opening van het sterfhuis van Lijelt Jans had gekregen;
• het aandeel van zijn kinderen in de rentebrieven;
• de rente die na het overlijden van zijn kinderen was verschenen.

Daarop mochten bedragen die aantoonbaar waren betaald en bepaalde proceskosten in mindering worden gebracht.

De reden van het proces was dus de afrekening van de nalatenschap van Lijelt of Luduwey Jansdochter. De erfgenamen meenden dat Steven Willems als vader, voogd of beheerder meer goederen en inkomsten had ontvangen dan hij in zijn rekening had verantwoord.

<>Voortzetting van het proces

In een latere vermelding traden Jan Bontemans, Jan Stoffels namens Grietje Bontemans en Marijtgen Bontemans opnieuw op tegen Steven Willems. Het Hof verwees de zaak voor nader feitenonderzoek en gaf partijen daarvoor een maand.

<>Latere eindbeslissing

In een volgende beslissing werd de oppositie van Steven Willems tegen de verhoging van de eerste en tweede post van zijn rekening afgewezen. De eerdere resolutie van 15 juli 1614 moest worden uitgevoerd.

Ook moesten de opbrengsten worden verrekend die zijn kinderen sinds het overlijden van hun grootmoeder Lijelt hadden genoten. Daarnaast moest rekening worden gehouden met de roerende goederen die na het overlijden van het laatst gestorven kind waren overgebleven.

Hieruit blijkt dat Steven Willems kinderen had die via hun moeder erfgenamen van Lijelt Jans waren. Een of meer van deze kinderen waren tijdens het proces overleden, waarna opnieuw discussie ontstond over hun erfdeel, de opbrengsten daarvan en de nog aanwezige roerende goederen.

Cunera Bontemans en Cornelis Jan Tijerks - procedure tegen Dominicus Strugelius

Op 29 september 1614 procedeerde doctor Dominicus Strugelius, advocaat bij het Hof, tegen Cornelis Jan Tijerks te Sint Annaparochie. Cornelis trad op als voogd of man van Cunera Bontemans.

Het Hof gaf partijen tijd tot na Allerheiligen om hun feitelijke bewijsstukken in te dienen en de zaak vervolgens gereed te maken voor een vonnis.

De samenvatting vermeldt niet waarop de eis van Strugelius berustte. Mogelijk betrof het een geldvordering voor juridische diensten, een lening of een andere overeenkomst. Er werd op deze datum nog geen inhoudelijke beslissing genomen.

Cunera Bontemans als erfgename van een onbekend familielid

In maart 1615 traden Jouke Piers en Mathijs Everts op als voormombers en gemachtigden van Boudewijn van Loo en Anke Jacobsdochter. Hun tegenpartij was Cornelis Jan Tijerks, die optrad namens zijn vrouw Cunera Bontemans.

Cunera wordt daarbij tevens aangeduid als erfgename van een persoon van wie de naam in de bewerking slechts gedeeltelijk leesbaar is. Alleen het slot Bontemans is herkenbaar.

Het Hof verwees de zaak voor verder feitenonderzoek. De reden van het proces wordt niet beschreven. Omdat Cunera uitdrukkelijk als erfgename wordt genoemd, zal het waarschijnlijk om een vordering op of uit een nalatenschap zijn gegaan.

Jan Bonteman, Grietje Bontemans en de schulden van Jan Stoffels

Op 6 oktober 1615 procedeerde het stadsbestuur van Harlingen als preferente schuldeiser van Jan Stoffels en Grietje Bontemans, echtelieden.

Het stadsbestuur had tevens rechten overgenomen van Jan Stoffels en Grietje zelf, en van Willem Stevens, Adriaan Schaft en Frans Martens Kijl. De tegenpartij was Jan Bonteman, die optrad als vader en wettelijk vertegenwoordiger van zijn kinderen bij zijn vrouw Lijsbeth Booms.

De procedure kende zowel een oorspronkelijke eis als een tegeneis. Het Hof veroordeelde Jan Bonteman tot betaling van 408 carolusgulden, met schade en rente tegen zeven procent per jaar.

Jan mocht wel in mindering brengen wat eerder boven de toegestane rente van zeven procent was betaald. De overige eisen van beide partijen werden afgewezen en de proceskosten werden gecompenseerd.

De reden van het proces was een openstaande geldschuld. De vermelding van preferente schuldeisers wijst erop dat Jan Stoffels en Grietje Bontemans meerdere schuldeisers hadden en dat discussie bestond over de rangorde of overdracht van hun vorderingen. Jan Bonteman was kennelijk op grond van een overeenkomst, lening, borgstelling of familieafrekening 408 carolusgulden verschuldigd.

Marithien Bontemans en een schuld met hypotheek

In oktober 1615 procedeerde Jacob van Loo tegen Claes Heres en tegen Jacob Aris en diens vrouw Neeltjen Dirksdochter.

Jacob Aris werd veroordeeld tot betaling van 1.400 carolusgulden en 14 stuivers, verminderd met 80 carolusgulden. De veroordeling was gebaseerd op een eerdere uitspraak van 7 september 1614.

Het Hof bepaalde uitdrukkelijk dat Jacob van Loo zijn rechten wegens de schulden van Marithien Bontemans in een afzonderlijke nieuwe procedure mocht uitoefenen. Ook bleef zijn recht tegenover Claes Heres bestaan wegens een bijzondere hypotheek.

Marithien Bontemans was in deze vermelding niet zelf procespartij, maar haar schulden speelden op de achtergrond mee. Waarschijnlijk had Jacob van Loo een vordering op haar die samenhing met de aansprakelijkheid van Jacob Aris of met goederen waarop Claes Heres een hypotheekrecht had.

Omdat de inhoud van de schuld niet wordt beschreven, kan niet worden vastgesteld of het om geleend geld, een koopprijs, een borgstelling of een nalatenschapsverplichting ging.

Marijtgen Bontemans en Steven Willems tegenover Jan Bontemans en de kinderen van Elisabeth Booms

In een procedure uit de latere reeks trad Dominicus Lollius op als gemachtigde van Marijtgen Bontemans. Ook Steven Willems te Sint Annaparochie behoorde tot de eisende zijde.

De tegenpartij bestond uit Jan Bontemans en zijn kinderen, die erfgenamen waren van Elisabeth Booms, de overleden huisvrouw van Jan Bontemans.

Het Hof verwierp een door de gedaagden aangevoerd formeel bezwaar. De eisers kregen drie weken om hun verklaring nader te specificeren of te verminderen. Wanneer zij dat niet deden, zouden zij van die verklaring worden uitgesloten. De gedaagden werden veroordeeld in de kosten van het bezwaar.

De inhoud van de hoofdvordering wordt in deze korte vermelding niet genoemd. Omdat Jan en zijn kinderen optraden als erfgenamen van Elisabeth Booms, ging het vermoedelijk om een schuld, vermogensrecht of aanspraak die met haar nalatenschap samenhing.

Deze vermelding is genealogisch belangrijk, omdat zij bevestigt dat Jan Bonteman met Elisabeth Booms was getrouwd en dat er kinderen uit dat huwelijk waren.

Leencke Bontemans en Cornelis Jans - schuld volgens een rekenboek

In 1618 procedeerde Adriaan van Bosch, voormalig schepen van Leeuwarden, als vader en vertegenwoordiger van zijn kinderen bij zijn overleden vrouw Barbara Rijksdochter, tegen Cornelis Jans en Leencke Bontemans, echtelieden te Sint Annaparochie.

Adriaan van Bosch onderbouwde zijn eis met zijn rekenboek en bevestigde de juistheid daarvan onder ede.

Het Hof veroordeelde Cornelis Jans en Leencke Bontemans tot betaling van 28 carolusgulden en 13 stuivers, vermeerderd met schade vanaf het moment waarop het proces formeel was begonnen. Zij moesten ook de proceskosten betalen.

De reden van het proces was een niet-betaalde rekening. Waarschijnlijk hadden Cornelis en Leencke goederen gekocht, geld geleend of diensten ontvangen die in het rekenboek van Adriaan van Bosch waren aangetekend.

Cunera Bontemans tegenover het stadsbestuur van Harlingen

In mei 1620 procedeerde het stadsbestuur van Harlingen tegen een vrouw die in de bewerking als Cunera Bontemans wordt gelezen. De bewerker plaatst daarbij de mogelijkheid dat de naam ook Benthem kan zijn.

Het Hof verwees de zaak in beide instanties naar verder feitenonderzoek en gaf partijen daarvoor twee maanden.

De reden van het proces en de aard van de eis worden niet vermeld. Vanwege de onzekerheid in de naam kan niet met zekerheid worden vastgesteld dat deze Cunera tot de familie Bonteman behoorde.

Overzicht van de genoemde personen

• Christiaan Bonteman, in 1613 veroordeeld wegens een geldschuld.
• Coen Bonteman, waarschijnlijk Cunera Bontemans, echtgenote van Cornelis Jan Tijerks.
• Margaretha Bontemans, overleden echtgenote van Jan Stoffels.
• Martien of Marijtgen Bontemans, in verschillende erfenisprocedures genoemd.
• Emerentiana Bontemans, overleden echtgenote van Steven Willems.
• Johan Bontemans, gedaagde in een geschil over een reversaal.
• Jan Bonteman of Bontemans, zoon en erfgenaam van Lijelt of Luduwey Jansdochter.
• Grietje Bontemans, echtgenote van Jan Stoffels en erfgename van Lijelt Jans.
• Cunera Bontemans, echtgenote van Cornelis Jan Tijerks.
• Jan Bonteman, echtgenoot van Elisabeth Booms en vader van hun kinderen.
• Marithien Bontemans, genoemd in verband met schulden en een afzonderlijke vordering.
• Leencke Bontemans, echtgenote van Cornelis Jans te Sint Annaparochie.

Belangrijkste familierelaties die uit de processen blijken

Uit de verschillende procedures kan de volgende familiekring worden afgeleid:

• Lijelt, Lijelt Jans of Luduwey Jansdochter was de moeder van Jan, Grietje en Martien Bonteman.
• Grietje Bontemans was getrouwd met Jan Stoffels, brouwer te Harlingen.
• Martien of Marijtgen Bontemans was getrouwd met Claes Jans.
• Emerentiana Bontemans was getrouwd met Steven Willems.
• Cunera Bontemans was getrouwd met Cornelis Jan Tijerks te Sint Annaparochie.
• Jan Bonteman was getrouwd met Elisabeth Booms en had kinderen uit dat huwelijk.
• Leencke Bontemans was getrouwd met Cornelis Jans te Sint Annaparochie.

Algemene conclusie

De meeste processen rond de familie Bonteman gingen niet over strafbare feiten, maar over geld, erfenissen en de administratie van familievermogen.

De omvangrijkste zaak betrof de nalatenschap van Lijelt of Luduwey Jansdochter. Daarin werd onderzocht welke geldbedragen, huisraad, rentebrieven en opbrengsten Steven Willems voor zijn kinderen had ontvangen. Ook moest worden afgerekend nadat enkele van deze kinderen waren overleden.

Andere processen betroffen openstaande rekeningen, oude schuldbekentenissen, een reversaal, rente, een bijzondere hypotheek en aanspraken op de nalatenschap van Elisabeth Booms.

De vermeldingen laten zien dat de familie Bonteman sterk verbonden was met Sint Annaparochie en Harlingen. Verschillende familieleden waren door huwelijk verbonden met brouwers, bestuurders en personen die als voogd of beheerder van nalatenschappen optraden.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.