Jan Gerrits Kuik
(ca. 1500-1551)
Cunegond Karstiaens, Kunnemoer
(overleden tussen 1570 en 1582)

Jan Gerrits Kuik en Cunegond Karstiaens

Jan Gerrits Kuik en Cunegond Karstiaens woonden in de eerste helft van de zestiende eeuw op Het Bildt. In de bronnen komt de familienaam ook voor als Cuyck en Kuyken. Cunegond wordt daarnaast geschreven als Cunegundt Corstiaensdochter. Op een boerderijenkaart uit 1570 staat haar woning aangeduid met de bijnaam Kunnemoer.

Het echtpaar trouwde waarschijnlijk omstreeks 1520. Van hen zijn vier dochters bekend: Baartje, Berber, Ludewey en Maria.

Jan Gerrits Kuik als pachter

Jan Gerrits Kuik werd omstreeks 1500 geboren. Zijn vader heette Gerrit. Over zijn moeder en zijn precieze geboorteplaats geven de hier gebruikte bronnen geen zekerheid.

Vanaf 1527 pachtte Jan 27 morgen land bij Sint Annaparochie. Een morgen was een oude oppervlaktemaat waarvan de grootte per gebied kon verschillen. De omvang van de pacht wijst op een groot landbouwbedrijf.

Op Het Bildt werd veel graan verbouwd. Rond 1530 stegen de graanprijzen, terwijl de pachtprijzen enige tijd op het peil van 1525 bleven staan. De bronnen noemen Jan niet bij afzonderlijke verkopen of winsten, maar hij behoorde wel tot de pachters die in deze periode op Het Bildt werkten.

Zijn functies in Sint Annaparochie

Jan was behalve boer ook betrokken bij het plaatselijke bestuur. In 1535 wordt hij genoemd als kerkmeester van Sint Annaparochie. Kerkmeesters beheerden de inkomsten, uitgaven en bezittingen van de kerk.

In 1541 maakte Jan als bijzitter deel uit van het gerecht van Het Bildt. Een bijzitter ondersteunde de grietman bij bestuur en rechtspraak. Een van zijn medebijzitters was Cornelis Willems Bonteman. De families Kuik en Bonteman werden later door het huwelijk van hun kinderen met elkaar verbonden.

De Bildtrente

Jan kocht in 1544 een Bildtrente. Dit was een recht op een jaarlijkse betaling die met de verhuur van het nieuwe land in Het Bildt samenhing. Zo'n rente kon worden verkocht en geërfd.

Na zijn overlijden kwam de Bildtrente in bezit van zijn vier dochters, Baarbtje, Berber, Ludewey en Maria. Zij verkochten deze rente in 1569.

Het overlijden van Jan Gerrits Kuik

Jan Gerrits Kuik overleed op 6 november 1551 toen hij ongeveer 51 jaar oud was. Hij werd begraven in de kerk van Sint Annaparochie onder een wapenzerk. De steen werd in 2016 opnieuw zichtbaar tijdens werkzaamheden aan de vloer van de Van Harenskerk.

Cunegond als weduwe en pachtster

Na de dood van haar man bleef Cunegond op de boerderij wonen. Bij de monstering van de weerbare bevolking in 1552 werd genoteerd dat in haar huis een spies als wapen aanwezig was. Zij werd daarbij als zelfstandig hoofd van het huishouden geregistreerd.

Van 1554 tot en met 1564 stond Cunegond onder haar eigen naam in de pachtadministratie. Zij pachtte toen een deel van het land dat eerder door haar man was gebruikt.

Op de boerderijenkaart die Jan Jans in 1570 van Het Bildt maakte, staat haar huis onder de naam Kunne Moer. De bijnaam verwijst waarschijnlijk naar haar voornaam en haar positie als moeder of oudere vrouw. De precieze betekenis wordt in de kaart zelf niet toegelicht.

Cunegond leefde in 1570 nog en was vóór 1582 overleden. In dat jaar trad haar schoonzoon Willem van Zoutelande voor het Hof van Friesland op bij de afwikkeling van haar nalatenschap.

De vier dochters

• Baartje Jansdochter Kuik woonde in de Warmoesstraat in Amsterdam. Zij trouwde eerst met scheepsbevrachter Jan van Hoorn en daarna met koopman Willem van Zoutelande. Willem regelde in 1582 de nalatenschap van zijn schoonmoeder Cunegond. Deze vermelding geeft tevens aan dat Cunegond toen niet meer leefde.
• Berber Jansdochter Kuik trouwde eerst met IJsbrand Sems en na zijn overlijden met de koopman Jacob Sixma. Jacob was koopman en handelde onder meer in landbouwproducten. In 1573 was hij samen met Tjalling Andringa betrokken bij de handel in laken. Zij woonden aan de Oude Bildtdijk.
• Ludewey Jansdochter Kuik trouwde met buurman Pieter Cornelisz Bonteman. Zij woonde enige tijd in Middelstum en later op boerderij de Bontemantel bij Sint Annaparochie.
  Pieter Cornelisz Bonteman (1520) en Ludewey Jansdr Cuyck
  
• Maria Jansdochter Kuik trouwde met Dirk Gabes. Zij woonden op Huis Kuik bij Vrouwenparochie.
  In 1583 wordt Maria als weduwe vermeld. Hun zoon Gabe Dirks was grootschipper of reder in Harlingen. Maria was de grootmoeder van Dirk Jans, die bekend is door zijn bewaard gebleven dagboek.

Pieter en Ludewey woonden op boerderij de Bontemantel bij Sint Annaparochie. Uit hun huwelijk zijn vijf kinderen bekend:

• Johan Pietersz Bonteman.
  Johan werd boer en brouwer op de Bontemantel. Hij was substituut-grietman van Het Bildt en vertegenwoordigde Het Bildt verschillende keren op de Friese Landdag.
• Christiaan Pietersz Bonteman.
  Christiaan studeerde in 1564 aan de universiteit van Heidelberg en was van 1567 tot 1572 secretaris van Leeuwarderadeel.
• Grietje Pietersdochter Bonteman.
  Grietje trouwde met Jan Stoffels, meester-brouwer in Harlingen.
• Maartje Pietersdochter Bonteman. Maartje trouwde met Claes Jansz Oudaen
• Amerens Pietersdochter Bonteman. Amerens touwt met Steven Willemsz.

Familieverbindingen

Door de huwelijken van de vier dochters van Jan Gerrits Kuik en Cunegond Karstiaens ontstonden familiebanden tussen de boerderij met Amsterdam, Franeker, Harlingen en andere plaatsen in Friesland en Holland.

De echtgenoten en nakomelingen worden in de bronnen genoemd als landbouwer, koopman, brouwer, schipper, reder, notaris en bestuurder. De bronnen bewijzen niet dat zij samen één familiebedrijf vormden. Wel blijkt dat de verschillende familietakken actief waren in landbouw, handel, scheepvaart en bestuur.

De zakelijke en bestuurlijke belangen van de familie Kuik en Bonteman

De rechtbankverslagen, de Quaclappen

In de Quaclappen van het Hof van Friesland over de jaren 1613 tot en met 1620 is geen rechtstreekse vermelding gevonden van Jan Gerrits Kuik of Cunegond Karstiaens.

In 1613 wordt wel een Jan Dirkszoon Kuik op Het Bildt genoemd. Uit de korte samenvatting blijkt niet dat hij een nakomeling was van Jan Gerrits Kuik en Cunegond.

De Quaclappen noemen wel verschillende leden van de familie Bonteman. Deze zaken dateren van latere generaties en betreffen vooral schulden, rekeningen en nalatenschappen. Zij geven geen nieuwe rechtstreekse informatie over Jan Gerrits Kuik en Kunnemoer.