Willem Steffens
(waarschijnlijk ca. 1450 - na 1530)
Naam echtgenote onbekend

Willem Steffens uit Sassenheim

Willem Steffens leefde in Sassenheim in de tweede helft van de vijftiende en het begin van de zestiende eeuw. Zijn precieze geboortejaar is niet bekend. Waarschijnlijk werd hij omstreeks 1450 geboren.

De naam van zijn vrouw is niet in de hier gebruikte bronnen gevonden. Van het echtpaar zijn vier zoons bekend: Steven, Bartout, Cornelis en Claes. Daarnaast worden twee dochters genoemd. Hun namen zijn niet bekend. Zij bleven volgens de geraadpleegde bron met hun echtgenoten in Holland wonen.

Willem is belangrijk voor de geschiedenis van de familie Bonteman. Zijn zoon Cornelis werd boer op de Bontemantel bij Sint Annaparochie. Uit deze familietak kwamen later verschillende boeren en bestuurders op Het Bildt voort.

Boer op kloosterland

Op 16 september 1479 werd Willem in een leenbrief vermeld als Willem Stevens zoen. Hij was toen belender van land achter Hoogteilingen in Sassenheim. Dat betekent dat zijn grond grensde aan het perceel dat in de leenbrief werd beschreven.

Volgens nieuwer onderzoek volgde Willem omstreeks 1480 of 1481 zijn vader Steven Rei(n)ers op als pachter van land van de abdij Egmond. Willem bleef deze pacht tot 1530 houden. Daarnaast pachtte hij van 1494 tot 1530 land van de abdij Rijnsburg. Hij was dus pachter van landbouwgrond van twee kloosterinstellingen. In oude stukken wordt zo’n pachter ook een kloostermeier genoemd. Hij was geen kloosterling.

In 1530 volgde zijn zoon Cornelis Willems hem als pachter op. In het tiende-penningkohier van Sassenheim uit 1540 werd Cornelis aangeduid als wonend op 't Bildt. In het morgenboek van 1544 staat dat hij in Friesland woonde. Cornelis bleef dus vanuit Het Bildt betrokken bij het Sassenheimse land.

De familie en Het Bildt

Het Bildt werd in 1505 bedijkt. Daarna kwamen boeren en arbeiders uit verschillende gebieden naar de nieuwe polder. Onder hen waren veel mensen uit Holland.

Willem bleef in ieder geval tot 1530 als pachter in Sassenheim vermeld. Er is geen bron gevonden waaruit blijkt dat hij zelf op Het Bildt woonde of bij de aanleg van de Bildtdijk aanwezig was.

Zijn vier zoons stonden in 1527 als pachters van landbouwgrond op Het Bildt geregistreerd. Zij waren toen volgens de gebruikelijke schattingen tussen de 37 en 42 jaar oud. De vier zoons behoorden daarmee tot de vroege Hollandse boerenfamilies in de polder. De twee dochters bleven volgens de geraadpleegde bron met hun echtgenoten in Holland wonen.

In oudere familieoverzichten staat dat de broers aan de aanleg van de Bildtdijk meewerkten. Daarvoor is in de hier gebruikte bronnen geen afzonderlijke lijst met hun namen gevonden. Wel staat vast dat zij kort na de bedijking als boeren op Het Bildt voorkwamen.

Willem bleef tot 1530 in de pachtadministratie van de abdijen Egmond en Rijnsburg in Sassenheim staan. Het is daarom niet waarschijnlijk dat hij zich vóór die tijd blijvend op Het Bildt vestigde.

De verklaring uit 1566

In 1566 reisden drie kleinzoons van Willem vanuit Het Bildt naar Sassenheim. Het waren Claes Barthouts, Pieter Cornelisz Bonteman en Willem Steffens. Zij vroegen de schout om een verklaring over hun familie en het familiewapen. De schout riep twee oude inwoners als getuigen op en stelde een verklaring op.

In deze verklaring werd Willems vader Steven of Steffen Huigs genoemd. Het oorspronkelijke document is niet bewaard gebleven. De tekst is alleen bekend uit latere afschriften.

Zijn vader Steven Rei(n)ers

Nieuwer onderzoek van Frans Angevaare wijst uit dat de naam Huigs in de verklaring uit 1566 waarschijnlijk onjuist is. Willems vader wordt daarin geïdentificeerd als Steven Rei(n)ers. Deze Steven werd op 31 mei 1463 en 26 november 1465 als belender in Sassenheim genoemd. Van omstreeks 1470 tot 1480 pachtte hij daar land van de abdij Egmond.

Willem volgde Steven Rei(n)ers omstreeks 1480 of 1481 als pachter op. De combinatie van het patroniem Stevens, de opeenvolging in de pacht en de gegevens uit het onderzoek vormt de basis voor de correctie van Steven Huigs naar Steven Rei(n)ers.

Het familiewapen bestond uit drie zilveren maansikkels op een rood schild, met daarnaast een dwarsbalk. De maansikkels werden ook wassenaars genoemd.

Was Willem verwant aan de heren van Wassenaer?

Door het familiewapen en de verklaring uit 1566 ontstond later het verhaal dat Willem afstamde van de adellijke familie Van Wassenaer. Archiefonderzoek en vergelijking van Y-DNA hebben een afstamming in de mannelijke lijn niet kunnen aantonen.

Willem was ook niet dezelfde persoon als een Willem van Wassenaer die in oudere familieoverzichten met hem werd verward. Die man was al overleden voordat Willem Steffens als boer in Sassenheim werd genoemd.

Ook onderzoek van mannelijke familielijnen gaf geen aanwijzing voor een gezamenlijke mannelijke voorvader met de adellijke familie Van Wassenaer in de onderzochte periode.

De naam Wassenaar werd later wel door verschillende nakomelingen gebruikt. Het familiewapen en de familienaam zijn echter geen bewijs voor een rechtstreekse adellijke afstamming.

Steven Willems

Steven Willems werd waarschijnlijk omstreeks 1485 geboren. Hij werd boer op Het Bildt en gebruikte land bij de latere boerderij Molenschot aan de Koudeweg, tussen Sint Jacobiparochie en Sint Annaparochie.

In 1527 pachtte hij bijna 48 morgen land. Een morgen was een oude maat voor de oppervlakte van landbouwgrond.

Steven trouwde met Hadewij Dircks. Zij kwam uit een familie uit de omgeving van Koudekerk aan den Rijn. Steven overleed vóór 1537.

Na zijn overlijden stond Hadewij zelf als pachtster op Het Bildt geregistreerd. Uit een later archiefstuk blijkt dat zij ook handelde in laken en boter.

In 1546 had zij twee minderjarige zoons, Cornelis en Willem. Hun ooms Cornelis Willems Bonteman en Claes Willems traden als voogden voor hen op.

Bartout Willems

Bartout Willems wordt ook Barteld of Barthout genoemd. Hij werd waarschijnlijk omstreeks 1485 geboren.

Tussen 1527 en 1542 pachtte hij ongeveer 58 morgen land bij Sint Jacobiparochie. Daarmee gebruikte hij een groot boerenbedrijf.

Bartout trouwde meer dan eenmaal. Over de naam van zijn eerste vrouw bestaat geen zekerheid. Zijn latere vrouw wordt als Maritie of Maritgen Louris genoemd.

Bartout overleed tussen 1545 en 1547. Zijn weduwe bleef daarna land op Het Bildt gebruiken. Zij wordt nog tot in de jaren 1570 als pachtster genoemd.

Cornelis Willems Bonteman

Cornelis Willems werd waarschijnlijk omstreeks 1487 geboren. Hij wordt ook Cornelis Willems Bonte, Cornelis Willems Bonteman, Cornelis Willems Yserman en Cornelis Willems op het Bildt genoemd.

In 1530 nam hij de pacht van het kloosterland in Sassenheim van zijn vader over. Tegelijkertijd was hij al boer op Het Bildt.

Van 1527 tot 1554 pachtte hij veertig morgen land in de Gerrit Verlaan-kavel onder Sint Annaparochie. Op deze plaats stond de boerderij die later de Bontemantel werd genoemd. De locatie ligt bij het huidige adres Middelweg-West 174 in Sint Annaparochie.

Cornelis was ook betrokken bij bestuur en kerk. Hij maakte deel uit van het gerecht van Het Bildt en werd in 1554 kerkvoogd van Sint Annaparochie.

Hij trouwde met Maritgen Dircksdochter. Hun zoon Pieter volgde hem op als boer op de Bontemantel. Cornelis overleed in 1555 of 1556.

Meer over Cornelis Willems en Maritgen Dircksdochter

Claes Willems

Claes Willems werd waarschijnlijk omstreeks 1490 geboren. Ook hij werd boer op Het Bildt.

Van 1527 tot 1547 pachtte hij land bij Sint Jacobiparochie en Sint Annaparochie. Een deel van zijn land lag aan de Koudeweg.

Claes was getrouwd met Marytgen. Hij overleed omstreeks 1550. Daarna bleven zijn weduwe en zijn zoon Gerrit een deel van het land gebruiken.

Op 20 november 1564 trad Gerrit Claesz op namens zichzelf, zijn broer Steven en zijn zuster Grietje. Zij waren erfgenamen van hun moeder Marytgen. De zaak ging over geld uit een rente in Leiden.

Contacten met Holland

De familie bleef na de verhuizing naar Het Bildt contact houden met Holland. Er waren nog familieleden, stukken land en financiële belangen in de omgeving van Sassenheim, Leiden en Koudekerk.

Claes Willems en zijn kinderen hadden bijvoorbeeld te maken met een rente in Leiden. Bartout Willems bezat land in Holland. Ook de familie van Hadewij Dircks bleef in de omgeving van Koudekerk wonen.

De familie bewoog daardoor in de zestiende eeuw tussen Holland en Friesland. De zoons werden boeren op Het Bildt, maar de contacten met hun geboortestreek bleven bestaan.

Vier familietakken op Het Bildt

De nakomelingen van Steven, Bartout, Cornelis en Claes bleven op Het Bildt wonen. Zij worden in de bronnen genoemd als boeren en pachters. In latere generaties kregen sommige familieleden ook een plaats in het bestuur of het gerecht.

Niet alle nakomelingen gebruikten dezelfde achternaam. In deze tijd werden mensen vaak aangeduid met hun voornaam en de naam van hun vader. Later kwamen binnen de familie onder meer de namen Bonteman en Wassenaar voor.

Cornelis Willems werd de voorvader van de tak Bonteman. Zijn nakomelingen bleven verbonden met de Bontemantel in Sint Annaparochie.

De Quaclappen

Willem Steffens en zijn zoons leefden te vroeg om zelf voor te komen in de eerder onderzochte Quaclappen van het Hof van Friesland uit de jaren 1613 tot en met 1620.

In deze registers worden wel latere leden van de familie Bonteman genoemd. Hun zaken gingen vooral over schulden, rekeningen en erfenissen. Zij geven geen nieuwe rechtstreekse informatie over Willem Steffens.

Wat uit de bronnen blijkt

• Willem woonde in Sassenheim, achter Hoogteilingen.
• Hij werd op 16 september 1479 als Willem Stevens zoen en als belender genoemd.
• Zijn vader was volgens nieuwer onderzoek Steven Rei(n)ers, die in 1463 en 1465 als belender en van omstreeks 1470 tot 1480 als pachter van de abdij Egmond werd genoemd.
• Willem pachtte van omstreeks 1480 tot 1530 land van de abdij Egmond en van 1494 tot 1530 land van de abdij Rijnsburg.
• In 1530 volgde zijn zoon Cornelis hem als pachter op.
• Willem had vier zoons: Steven, Bartout, Cornelis en Claes.
• Daarnaast worden twee dochters genoemd. Hun namen zijn niet bekend.
• De vier zoons stonden in 1527 als boeren en pachters op Het Bildt geregistreerd.
• Cornelis Willems werd de voorvader van de familie Bonteman.

Wat nog niet zeker is

• Willems precieze geboorte- en overlijdensdatum.
• De naam en afkomst van zijn vrouw. In een recente kwartierstaat wordt voorzichtig de mogelijkheid Margaretha genoemd, uitsluitend op grond van namen van kleindochters. Hiervoor is geen rechtstreeks bewijs.
• Of Willem zelf blijvend naar Het Bildt verhuisde.
• Of Willem en zijn zoons persoonlijk aan de aanleg van de Bildtdijk werkten.
• Een rechtstreekse afstamming van de adellijke familie Van Wassenaer.