Zutphen 1785-1786 - Ament, de blauwe mantel en de burgemeester

Harmen Thieden Ament werkt als leerling in de apotheek van G.J. Harmsen in Zutphen. Hij is nog geen zeventien wanneer hij zich laat aanmoedigen het geweer op te nemen. De strijd tussen patriotten en aanhangers van Oranje komt ook op straat en voor de burgemeester terecht.

H.T. Ament vertelt:

Ik protesteerde tegen die uitspraak en vorderde dat men de zaak de gewone weg van justitie zoude laten gaan.

Ik protesteerde tegen die uitspraak en eiste dat de zaak langs de gewone gerechtelijke weg zou worden behandeld.

De wapens opgenomen

De onenigheid met de keizer van Oostenrijk, hoewel gezocht, riep Nederland te wapen. De aristocraten bevorderden die bewapening heel sterk. Zij wilden hun macht vergroten en moesten daarvoor het Huis van Oranje onderdrukken.

Ook ik nam het geweer op, aangemoedigd door mijn werkgever, de heer Harmsen. Ik was nog geen zeventien en kwam bij de compagnie onder bevel van baron Van der Capellen tot Rijselt.

De aanhangers en tegenstanders van Oranje raakten steeds verbitterder tegenover elkaar. Het gedrag van het bestuur droeg daaraan bij. Er waren vaak knok- en vechtpartijen tussen beide partijen. Meestal kregen de aanhangers van Oranje gelijk. Daardoor namen de onderlinge wrevel en zelfs vijandige handelingen en bedoelingen tussen burgers steeds toe.

Een blauwe ruitermantel

In een van die vechtpartijen raakte ook ik betrokken. Ik kreeg ruimschoots mijn deel. Toen ik aan het gevecht ontkwam, had ik een blauwe zogenoemde ruitermantel over mijn hoofd. Daar zaten armsgaten in, maar geen mouwen.

Ik kwam ermee thuis en hoorde daar dat hij van onze naaste buurman was: de zilversmid Zandbergen, een onberedeneerde voorstander van Oranje.

Om elf uur op het stadhuis

De volgende dag kwam er een bode: ik moest om elf uur op het stadhuis komen. Daar vond ik burgemeester Zuideras en zilversmid Zandbergen. De burgemeester vroeg of ik een manteljas had die van Zandbergen was.

Ik antwoordde dat ik wel een manteljas had, maar niet wist van wie die was. Ik wilde niets anders dan hem aan de rechtmatige eigenaar teruggeven. Toen moest ik vertellen hoe ik eraan gekomen was. Daarna werd Zandbergen gevraagd of mijn verhaal waar was.

Maar hij wist de zaak door leugens zo te verdraaien dat de burgemeester mij flink de mantel uitveegde en bevel gaf mij drie dagen op water en brood te zetten.

Ik protesteerde tegen die uitspraak en eiste dat de zaak langs de gewone gerechtelijke weg zou worden behandeld. Ik vroeg wie mijn aanklager was: Zandbergen of de burgemeester. Als het Zandbergen was, bestond er een rechtbank waarvoor hij mij kon oproepen. Als het de burgemeester was, kon een aanklager niet tegelijk rechter zijn. In dat geval protesteerde ik tegen het geweld dat mij werd aangedaan.

Sterkwater op de mantel

De burgemeester werd een stuk zachter. Het liep er zelfs op uit dat ik alleen de manteljas hoefde terug te geven. Zandbergen moest die laten ophalen.

Ik haastte mij naar huis. Om de mantel bij een volgende dergelijke gelegenheid te kunnen herkennen, besprenkelde ik hem met een veer met sterkwater. Daarna liet Zandbergen hem halen. Ik heb hem er nooit meer in zien lopen.

Boetes en beschilderde huisraad

Een lid van de lijfwacht, baron Nagel, kreeg van de stadhouder een belangrijk ambt en werd aangesteld als kapitein van een schutterscompagnie. Veel schutters weigerden onder hem te dienen. Daarom werd hun ieder, naar mijn oordeel onrechtmatig, bij officiële aanzegging een boete van vijfentwintig goudgulden opgelegd.

Hun goederen werden uit de huizen gehaald en op het stadhuis openbaar verkocht. De aanvoerders van het verzet kochten ieder een stuk. Zij zeiden daarbij: "Vijfentwintig goudgulden en tien gulden daarboven maakt samen vijfenveertig gulden." Die laatste tien gulden waren voor de kosten.

Elk gekocht voorwerp, of het nu een koffiekan, een schenkbord of iets dergelijks was, werd vervolgens mooi beschilderd en voorzien van een toepasselijk gedicht. Daarna kreeg ieder van wie het goed in beslag was genomen zijn voorwerp terug.

Dat voorval veroorzaakte veel verbittering. Men vreesde voor de gevolgen en stuurde vanuit Arnhem meer garnizoen naar de stad. Dat was heel noodzakelijk, want anders was er zeker een opstand uitgebroken.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.