Garijp 1778: geld uit de kast en een bezoek voor een koe

Drie getuigenverklaringen bij het gerecht van Tietjerksteradeel, afgelegd op 28 januari 1778.

Op 14 januari 1778 bezochten Sjoerd Ages en zijn vrouw Rinske Atses het huis van dominee H. Bennenga in Garijp. Zij vertrokken in de middag en bleven tot iets na vier uur. Thuis lieten zij arbeider Ruurd Douwes achter.

Op zondagavond 25 januari ontdekte Sjoerd dat een bundel met schellingen en dubbeltjes uit hun Hollandse kast ontbrak. Het echtpaar dacht dat het geld tijdens hun bezoek was verdwenen. Ruurd ontkende dat hij het had weggenomen.

Sjoerd Ages beschrijft de geldbundels

Sjoerd Ages was huisman, een boer, en in zijn 35ste levensjaar. Hij verklaarde dat hij uit de kast ten minste dertig carolusgulden miste. Het geld bestond uit schellingen en dubbeltjes.

Hij en zijn vrouw bewaarden gewoonlijk drie afzonderlijke geldbundels bij elkaar, samengebonden tot een groter geheel. Hij wist niet dat Rinske eerder de bundel met schellingen en dubbeltjes uit dat geheel had gehaald en apart in de kast had gelegd.

Toen zij op 14 januari thuiskwamen, openden zij de kast en meenden dat hun geld er nog lag. Pas de volgende zondag ontdekte Sjoerd dat de apart gelegde bundel weg was. Hij wist niet wie het had meegenomen.

Sjoerd dacht dat de dader de losse knop van de kast had opgelicht. Volgens zijn verklaring zat die knop niet vast met pennen. Zijn verdenking viel op Ruurd Douwes, omdat die tijdens hun afwezigheid alleen bij het huis was geweest. Toen Sjoerd hem dit de ochtend voor de verklaring voorhield, ontkende Ruurd het stellig.

Rinske Atses: een zakje apart gelegd

Rinske Atses was eveneens in haar 35ste levensjaar. Zij bevestigde dat haar man en zij het geld in verschillende bundels bewaarden, die samen in een grotere bundel zaten. Zij had daaruit enige tijd tevoren een zakje genomen en afzonderlijk opgeborgen, zonder dat Sjoerd daarvan wist.

Het zakje bevatte schellingen en dubbeltjes. De hoogte van het bedrag kon zij niet volledig duidelijk maken in de vastgelegde tekst. Zij en haar man hadden geen dienstboden en lieten die middag alleen arbeider Ruurd Douwes in huis achter.

Bij dominee Bennenga vroeg iemand wie hun huis bewaakte. Toen de naam van Ruurd viel, werd gevraagd "of Zulks Wel te betrouwen Was", of dat wel te vertrouwen was. Volgens de daarbij uitgesproken woorden ging over hem geen goede naam rond. Sjoerd en Rinske gingen kort na vier uur naar huis.

Bij thuiskomst deed Rinske de kast open om iets weg te leggen. Sjoerd wilde meteen naar het geld kijken. Zij meenden dat het er nog was, maar op zondagavond ontdekte Rinske dat de apart gelegde bundel ontbrak.

Rinske dacht eveneens dat de losse kastknop kon zijn opgetild. Toen zij en Sjoerd Ruurd ermee confronteerden, zag zij hem volgens haar verklaring sterk trillen. Zij zei dat hij de beschuldiging beslist ontkende. Rinske verklaarde niet te weten wie het geld daadwerkelijk had weggenomen.

Klaas Hendriks kwam een koe bekijken

Klaas Hendriks, een boer van ongeveer 31 of 32 jaar, kwam op 14 januari omstreeks drie uur met zijn knecht Jan Riens - bij Sjoerd Ages om een koe te kopen. Klaas vertelde wat hij daar zelf meemaakte.

Bij aankomst stond een venster open. Klaas riep door het venster of er iemand was. Niemand antwoordde. De voordeur bleek op slot. Hij riep verschillende keren behoorlijk luid en kreeg nog steeds geen antwoord.

Toen Klaas en zijn knecht wilden vertrekken, hoorden zij geluid in huis. Zij dachten dat er werd gedronken, maar dat was hun veronderstelling. Klaas draaide opnieuw aan de voordeur en riep nogmaals. Er klonk uiteindelijk: "Ja". Ruurd Douwes deed de deur open.

Ruurd vertelde hun dat Sjoerd en Rinske bij dominee Bennenga waren. Hij zei te weten wat Sjoerd voor de koe verlangde: niet minder dan vijfenvijftig à zesenvijftig gulden. Klaas en zijn knecht gingen met Ruurd naar achteren om de koe te bekijken.

Voor die prijs beviel de koe hun niet. Zij verlieten het erf via de achterdeur. Klaas verklaarde niet dat hij geld of een diefstal had gezien. Hij zette zijn kruismerk onder de verklaring.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.