Janke Binnema (in modern Nederlands):

In augustus 1891 werd Janke Hendriks Binnema, weduwe van Joost van Vondel, gehoord door de Staatscommissie tot het houden van Arbeidsenquete. Zij was 64 jaar, woonde in Appelscha en had tot haar zestigste in het veen gewerkt. Janke was secretaresse van de vrouwenvereniging Vooruit. De commissie onderzocht arbeidsomstandigheden in de veenderijen en publiceerde de processen-verbaal van de verhoren. De hieronder gebruikte online transcriptie is door de transcribent op enkele plaatsen taalkundig gemoderniseerd; daarom geven we een eigen hertaling en slechts een kort letterlijk fragment.

Janke Binnema (in modern Nederlands):

Ik ben niet de voorzitster van de vrouwenvereniging Vooruit in Appelscha, maar de secretaresse. Het stuk dat de vereniging naar de commissie heeft gestuurd, heb ik niet zelf geschreven. Mijn zoon heeft het opgeschreven. Ik heb het gelezen en ben het ermee eens; de inhoud is waar.

Janke Binnema (in modern Nederlands):

Ik werk nu niet meer in het veen. Dat kan ik niet meer. Tot mijn zestigste heb ik dat wel gedaan. Mijn werk bestond uit het opmaken van de natte turf, het op ringen zetten en het daarna in bulten brengen. Met postgraven heb ik niet meegewerkt. Bij het gewone graven heb ik wel natte turf gekruid. Niet iedere vrouw kon dat: je moest er sterk voor zijn. Een sterke vrouw kon met dat kruien ongeveer een gulden per dag verdienen.

Janke Binnema (in modern Nederlands):

Met het droogmaken verdienden wij niet altijd hetzelfde. In een heel jaar maakten wij ongeveer twintig dagwerken. Daarvoor kregen wij twee gulden per dagwerk; dat was inmiddels verhoogd tot twee gulden vijftig. De meeste vrouwen hadden kinderen. Als zij naar het veen gingen, moesten zij iemand thuis hebben. Een meid kostte tien of twaalf stuivers per week en kreeg bovendien de kost. Het was al moeilijk om iemand voor een gulden per week te voeden. Dit duurde ongeveer twintig weken. Er bleef voor de vrouw dus weinig van haar verdienste over.

Als vrouwen geen turf oplegden, was het bovendien moeilijk een huis te krijgen. Daarom werkten zij ook bij een laag loon toch in het veen. Ik zou liever zien dat getrouwde vrouwen thuis konden blijven. Dan kregen de kinderen volgens mij meer toezicht en meer gelegenheid voor onderwijs.

Janke Binnema (in modern Nederlands):

Ik noemde daarbij ongelukken met kinderen. Een kind van IJbele Bos was verbrand. Het jaar daarvoor was een kind van IJbele Bruinsma verdronken. Ik meende dat er meer van zulke ongelukken waren geweest.

Janke Binnema (in modern Nederlands):

De huren waren gestegen. Woningen van twintig gulden waren bijna niet meer te krijgen; voor een woning moest vaak vierentwintig of vijfentwintig gulden worden betaald. Wij hadden zelf een klein verblijf. Veel andere mensen konden hun huur nauwelijks verdienen.

Janke Binnema (in modern Nederlands):

De staking duurde drie weken en begon op 13 mei. Juist toen moest mijn zoon naar Den Haag om zijn militaire dienst te vervullen. De bazen gaven tijdens de staking niet toe. De arbeiders begonnen uit ellende weer te werken. In de herfst gaven sommige bazen nog iets extra, andere niet. Ik vond dat de toestand ieder jaar moeilijker werd en maakte mij zorgen over wat er zou gebeuren als de werkloosheid verder toenam.

Janke Binnema (in modern Nederlands):

Geneeskundige hulp was volgens mij heel gebrekkig. Mijn oude stiefvader woonde naast mij en kreeg de dokter uit Oosterwolde maar eenmaal per week te zien. In mijn verklaring noemde ik hem eerst 86 en later 87 jaar; die twee leeftijden staan beide in het verhoor.

Een vrouw in de buurt had herhaaldelijk om de dokter gevraagd. Hij kwam niet, maar stuurde meerdere keren medicijnen zonder de zieke te hebben gezien; ik noemde zeven keer. Uiteindelijk dwongen de armvoogden hem de patient te bezoeken. Hij kwam toen volgens mij knorrig. De vrouw durfde hem daarna niet opnieuw te vragen en zocht elders hulp.

Mijn stiefvader woonde met een oude meid, die ik 86 jaar noemde. Zij kreeg slechts 75 cent ondersteuning omdat hij nog een klein huis bezat. Op dat huis rustte echter een lening. Volgens mij was het huis bijna niets waard en kon hij zelfs de rente nauwelijks betalen.