Ameland 1600-1631: Duinkerker kapers en de neutraliteit
Ameland was een zelfstandige heerlijkheid tussen de vaargeulen naar de Noordzee en de Friese kust. In oorlogstijd probeerde de eilandheer schepen en vissers veilig te laten varen. De Staten-Generaal betwijfelden intussen of de eilanders werkelijk buiten de oorlog bleven. Hun brieven uit 1600 en 1601 bevatten beschuldigingen. In 1631 moest een Amelander predikant opnieuw op zulke verwijten reageren.
1600: een haringschuit in een aanklacht
Duinkerker kapers vielen in Spaanse dienst schepen uit de Republiek aan. In 1600 kwam bij de Staten-Generaal het bericht binnen dat Amelanders hen hadden geholpen. Enkele eilanders zouden met een haringschuit mee hebben gedaan bij het overmeesteren en beroven van een Hollands schip. De Staten-Generaal stuurden de heer van Ameland en de dorpen Hollum, Ballum en Nes een waarschuwing: de kapers mochten op het eiland geen hulp krijgen. De betrokkenheid van de eilanders staat in een aanklacht; het hier beschikbare stuk is geen vonnis tegen die schippers.
Een jaar later verweten de Staten-Generaal Ameland opnieuw de Duinkerkers dagelijks te helpen bij het innemen en wegbrengen van schepen. De eilandheer Sicko van Cammingha kreeg te horen dat schade op hem verhaald zou worden. In 1601 werd zelfs besloten soldaten naar Ameland te sturen. De Friese bestuurders kregen nog gelegenheid met Sicko te spreken. Het beschikbare verslag bevestigt de dreiging, niet een uitgevoerde belegering.
Biergeld en bescherming
Ook Amelandse bewoners maakten zich zorgen over de vaart. Vertegenwoordigers van de dorpen klaagden in 1627 dat zij betaalden voor bescherming van hun schepen en visserij, terwijl die veiligheid volgens hen uitbleef. Op dure tonnen bier drukte een heffing van twee gulden; op goedkopere tonnen zeven stuivers. In 1629 kreeg de heer van Ameland een nieuwe afspraak met het Spaanse bestuur over de neutraliteit van het eiland. Die afspraak voorkwam de nieuwe ruzie met Terschelling niet.
1631: schepen bij Terschelling weggevoerd
Volgens de Terschellinger aanklacht namen Duinkerker kapers verscheidene schepen mee en staken die in brand. Terschellingers zeiden dat de kapers op Ameland onderdak en hulp kregen. Predikant Petrus Arnoldi verdedigde op 9 juli 1631 in Den Haag de heer van Ameland, Pieter van Cammingha. Hij stelde dat de Duinkerkers zelfstandig zo dicht bij de eilanden konden komen. Eilanders kenden de schade van kaapvaart volgens hem zelf maar al te goed.
Militairen rond 1650.
Arnoldi's verklaring, gedeeltelijk hertaald
De hierna volgende hertaling volgt de passages uit zijn verklaring die openbaar zijn uitgeschreven en inhoudelijk beschreven. Het is zijn verdediging namens de eilandheer, geen neutrale vaststelling van alles wat bij Terschelling is gebeurd.
"een goet getal van Scheepen wechgenomen"
Petrus Arnoldi (in modern Nederlands):
De Duinkerkers hebben veel schepen bij Terschelling weggevoerd en verbrand. Dat zij er konden komen, komt door hun stoutmoedigheid. Zelfs onze eigen eilanders ondervinden dagelijks de schade. De Staten-Generaal hebben oorlogsschepen om de zeegaten te beschermen. Het verwijt dat wij de kapers vanaf Ameland hielpen, bestrijd ik.
Een schip is door Duinkerker kapers op de kust van Ameland gejaagd. Eilanders brachten scheepsgereedschap, munitie, kruit en lont aan land. De heer van Ameland maakte aanspraak op gestrande goederen; ook bewoners kregen volgens hem een deel. Enkele Duinkerkers kregen onderdak. Zonder die hulp zouden zij van de honger zijn omgekomen. Maar wij hebben die kapers niet vanaf het slot in Ballum geholpen en van daaruit niet op de schepen van de Republiek geschoten.
Als een Amelander daadwerkelijk geweld tegen de Republiek heeft gebruikt, wijs hem dan aan. De eilandheer kan hem berechten. Dat de heer zelf met de Duinkerkers heeft samengewerkt of hun kanon op het slot heeft gebruikt, ontken ik.
Wat werd besloten?
Arnoldi gaf hiermee de reactie van één van de beschuldigde partijen. De Staten-Generaal beperkten het recht van de heer op schepen en goederen die door kapers op het eiland waren gedreven. Hij moest schade vergoeden die zijn inwoners aan schepen uit de Republiek toebrachten. Amelands neutraliteit werd alleen aanvaard onder bescherming van de Republiek. De beschikbare stukken wijzen niet aan wie de Terschellinger schepen precies had geholpen.
Ameland in de 17de eeuw beschrijft de bescherming van de eilandvaart. Zeerovers bij Ameland en de Friese kust laat ook de latere berichten uit de Amelander zeegaten zien.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.