Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Eestrum 1802 - Sjoukjen Clases vindt haar rode rok bij een veehoedster

Historische aangifte en getuigenverklaringen uit 1802, vastgelegd bij het gerecht van Tietjerksteradeel.

Op 30 augustus 1802 kwam Sjoukjen Clases van het bolle dragen thuis. Een ruit in haar voorgevel was gebroken en de vensterhaak losgemaakt. Uit haar woning ontbraken kleding en textiel. Enige tijd later droeg een veehoedster uit de omgeving een rok en een voorschot die Sjoukjen als de hare herkende.

Naaiwerk in een gezin rond 1800.
Naaiwerk in een gezin rond 1800.

Sjoukjen Clases

Sjoukjen Clases, van Cornelis Wytses, arbeider te Eestrum, ongeveer 54 jaar oud, verklaart na oproeping, beëdiging en verhoor dat zij op maandag 30 augustus jongstleden na het bolle dragen thuiskwam. Zij ontdekte dat een ruit uit het venster in de voorgevel was gebroken en de haak van het venster was losgemaakt. Bij onderzoek bleek haar dat een rode rok, een zwart schapengrijs voorschot, een klaabontje, een sloopje en een wit Tree uit een Webbe waren gestolen.

Zij vroeg toen haar buurvrouw Sytske Machiels, huisvrouw van Sybe Hendriks, of zij iemand had opgemerkt die bij haar huis was geweest toen de genoemde goederen waren gestolen. Sytske Machiels antwoordde dat zij geen vreemde had gezien, behalve de veehoedster van Alle Sybes, onder Oostermeer, die volgens haar zeggen een beest zocht. De aangeefster ontdekte vervolgens dat die veehoedster van Alle Sybes haar rok en voorschot droeg. Haar broer Ouwe Clases, huisman te Eestrum, ging naar de genoemde veehoedster en stelde vast dat dit zo was. Zij gaf daarop meteen de rok en het voorschot aan Ouwe Clases terug en zei dat zij de goederen van haar tante te Eestrum had gekregen.

Verder weet de aangeefster niets. Na duidelijke voorlezing sloot zij haar verklaring af en zette zij te Bergum op 1 september 1802 haar gebruikelijke : Sjoukjen Clases.

Genoemde goederen en bijzonderheden

  • Een rode baaien rok.
  • Een zwart schapengrauw voorschot.
  • Een klaabontje.
  • Een sloopje.
  • Een wit "Tree uit een Webbe".
  • Sjoukjen Clases zette bij haar verklaring een kruismerk.

Sjoukjen vroeg buurvrouw Sytske Machiels of zij iemand bij het huis had gezien. Die noemde de veehoedster van Alle Sybes onder Oostermeer, die naar eigen zeggen een dier zocht. Sjoukjens broer Ouwe Clases ging naar de veehoedster. Hij beschreef zelf hoe de rok en het voorschot werden gedragen, hoe hij naar de herkomst vroeg en hoe de kleding uiteindelijk werd teruggegeven.

Kleding herstellen rond 1800.
Kleding herstellen rond 1800.

Ouwe Clases

Ouwe Clases, huisman te Eestrum, 52 jaar oud, verklaart na oproeping, beëdiging en verhoor dat zijn zuster Sjoukjen Clases, huisvrouw van Cornelis Wytses, hem op maandag 30 augustus 1802 heeft verteld dat een ruit in het venster van de voorgevel was gebroken en de vensterhaak was losgemaakt. Haar waren een rode baaien rok, een zwart schapengrijs voorschot, een klaabontje, een sloopje en een wit Tree uit een Webbe ontstolen. Zij had bij gerucht gehoord dat de veehoedster van Alle Sybes, huisman onder Oostermeer, die goederen droeg.

Hij ging voor zijn zuster de kleding na en vond de veehoedster bij de woning, samen met enkele anderen. Zij droeg de rok en het voorschot onder een ander schort. Toen hij vroeg hoe zij aan de goederen was gekomen, antwoordde zij dat haar tante Baukjen te Eestrum ze haar had gegeven.

Na veel praten gaf zij uiteindelijk de rok en het voorschot mee aan de aangever. Zij zei ze van haar tante te Eestrum te hebben gekregen en vroeg hem bij die tante na te gaan of deze ze niet aan haar had gegeven. Hij ging daarop naar haar tante Baukjen te Eestrum en vroeg of zij een rode baaien rok en een voorschot aan haar nicht had gegeven.

Zij antwoordde dat zij niets aan haar nicht had gegeven. Zijn zuster heeft vervolgens de genoemde rode baaien rok en het voorschot als haar eigendom herkend. Verder weet hij niets.

Na duidelijke voorlezing sloot hij zijn verklaring af en onder tekende haar te Bergum op 1 september 1802. Ouwe Klases.

Genoemde goederen en bijzonderheden

  • Een rode baaien rok en een zwart schapengrauw voorschot; deze goederen zag Ouwe bij de veehoedster.
  • Volgens de zuster ontbraken daarnaast een klaabontje, een sloopje en een wit Tree uit een Webbe.
  • De veehoedster zei dat tante Baukjen haar de rok en het voorschot had gegeven; Ouwe hoorde daarna Baukjen dit ontkennen.

Volgens Ouwe Clases beweerde de veehoedster dat zij de kleding van haar tante Baukjen te Eestrum had gekregen. Ouwe ging dat navragen. Die afzonderlijke verklaring van Baukjen Tjeerds, afgelegd op 3 september 1802, staat op een eigen pagina. De naam van de veehoedster is in deze verklaringen niet vermeld.

Bedstede rond 1800.
Bedstede rond 1800.

Wat is nog zichtbaar?

  • De dorpsomgeving van Eestrum en het buitengebied richting Oostermeer.
  • De woning van Sjoukjen Clases en het huis van de veehoedster zijn niet met zekerheid aangewezen.

De andere verklaring uit deze zaak staat bij Baukjen Tjeerds ontkent de kledinggift.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Kaart van Eestrum

Plaatsen in de omgeving

Dagelijks leven

Afbeeldingen

Dagelijks leven in Friesland rond 1797.
Dagelijks leven in Friesland rond 1797.
Mannenkleding rond 1800.
Mannenkleding rond 1800.
Wasdag rond 1800.
Wasdag rond 1800.
Een brug in een Fries veenlandschap rond 1800.
Een brug in een Fries veenlandschap rond 1800.
Een gerechtelijk verhoor rond 1810.
Een gerechtelijk verhoor rond 1810.

Verantwoording van de tekst

Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.

    Meer over het dagelijks leven

    Plaatsen in de omgeving in de 19de eeuw

    Bataafse en Franse tijd

    Bronnen

    Gerecht Tietjerksteradeel, informatieboek 5, dossier EA-10-D06, bladen 193, 194, 195, 196, 197. Getuigen: Sjoukjen Clases; Ouwe Clases.

    De gele blokken bevatten de oorspronkelijke transcripties; de grijze blokken geven de volledige leesbare moderne tekst. De handgeschreven scans zijn bij deze ronde niet opnieuw geraadpleegd.

    Verantwoording

    • De veehoedster is niet bij naam genoemd; haar bezit van rok en voorschot bewijst op zichzelf niet dat zij de inbraak pleegde.
    • Sjoukjen heeft het bezoek van de veehoedster niet zelf gezien: zij hoorde daarvan via Sytske Machiels.
    • Ouwe Clases zag zelf de kleding en hoorde zelf het verhaal over tante Baukjen. De ontkenning van Baukjen is afzonderlijk vastgelegd in EA-10-D07.
    • De benamingen klaabontje en wit Tree uit een Webbe zijn onzeker, evenals enkele doorhalingen en bovenschriften.
    • Sjoukjen tekende met een kruismerk; Ouwe ondertekende met zijn naam.

    Afbeeldingen zijn historische voorstellingen en tonen niet aantoonbaar de betrokken personen.

    Verantwoording

    • De passage over Sytske en de veehoedster bevat correcties en bovenschriften.
    • Enkele historische woordlezingen blijven onzeker. Er zijn geen aanvullende voorwerpen, namen of gebeurtenissen als vaststaand ingevuld.