GarijpGarijp 1802 - De kist van Martjen Claes en verdwenen doeken en boekjes
Historische aangifte en getuigenverklaringen uit 1802, vastgelegd bij het gerecht van Tietjerksteradeel.
Toen de boer Rinse Hedzers Douma uit Garijp verschillende goederen miste, vermoedde hij dat zijn dienstmeid Martjen Claes ermee te maken had. Op donderdag 25 maart 1802 werd haar kist geopend. Vijf getuigen vertelden op 29 maart wie er aanwezig was, welke goederen in de kist lagen en waarom zij volgens anderen geopend moest worden.
Rinse Hedzers Douma
Rinse Hedzers Douma, huisman te Garijp, in zijn 28e levensjaar, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat hij van tijd tot tijd goederen heeft vermist. Hij verdacht hierin zijn meid Martjen Claes. Op donderdag 25 maart jongstleden heeft hij door de schout van Garijp, in aanwezigheid van de dorpsrechter Pieters, de kist van de meid laten openen.
Daarin zijn van hem twee tipmutzen en drie boekjes gevonden: een gouden boekje, een met een blauwe kaft en nog een ander gering boekje. Van de knecht Sierk Bouwes bevonden zich daar een rode zijden doek, een halve Zabaansche doek en drie boekjes. Hij sloot zijn verklaring na duidelijke voorlezing af en ondertekende haar te Bergum op 29 maart 1802.
Rinse Hedzers Douma.
Genoemde goederen en bijzonderheden
- Twee tipmutsen.
- Drie boekjes: een gouden boekje, een boekje met een blauwe kaft en een eenvoudig boekje.
- Goederen van knecht Sierk Bouwes: een rode zijden doek, een halve Zabaansche doek en drie boekjes.
Rinse en de knecht Sierk Bouwes noemden ieder hun eigen vermiste voorwerpen. Dorpsrechter Broer Pieters was bij een kistopening aanwezig en beschreef wat hij zag. Hun verklaringen spreken over de schout; de smid Anne Foppes en knecht Sije Joukes legden daarnaast uit waarom Martjen om het openen van de kist had gevraagd.
Sierk Bouwes
Sierk Bouwes, dienstknecht bij Rinse Hedzers Douma, huisman te Garijp, 19 jaar oud, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat hij sinds enige tijd een rode zijden doek, een halve Zabaansche doek en drie boekjes heeft vermist. Een van de boekjes werd "blouwdtje" genoemd, een ander "Vergulde Spiegel". Zijn boer Rinse Hedzers Douma heeft op 25 maart jongstleden de kist van hun meid Martjen Claes door de schout van Garijp, in aanwezigheid van dorpsrechter Pieters, laten openen.
Daarin zijn de genoemde goederen van de aangever gevonden, naast twee tipmutzen en drie boekjes van zijn boer. Hij sloot zijn verklaring na duidelijke voorlezing af en ondertekende haar te Bergum op 29 maart 1802. Sierk Bouwes.
Genoemde goederen en bijzonderheden
- Een rode zijden doek en een halve Zabaansche doek.
- Drie boekjes, waaronder een boekje met de titel "Vergulde Spiegel".
Broer Pieters
Broer Pieters, dorpsrechter te Garijp, 62 jaar oud, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat hij afgelopen donderdag 25 maart is ontboden in het huis van Rinse Hedzers Douma, huisman te Garijp. De schout van Garijp was er eveneens aanwezig. De schout opende in zijn aanwezigheid de kist van de meid Martjen Claes.
Daaruit kwamen een rode zijden doek, een halve Zabaansche doek en drie boekjes die volgens zijn aantekening aan de knecht Sierk Bouwes toebehoorden, en twee tipmutzen en drie boekjes die aan Rinse Hedzers Douma toebehoorden. Na duidelijke voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende haar te Bergum op 29 maart 1802. Broer Pijters.
Genoemde goederen en bijzonderheden
- Een rode zijden doek, een halve Zabaansche doek en drie boekjes volgens Sierks optekening.
- Twee tipmutsen en drie boekjes van Rinse Hedzers Douma.
Anne Foppes
Anne Foppes, smid te Garijp, in zijn 19e levensjaar, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat Martjen Claes, meid van Rinse Hedzers Douma, huisman te Garijp, op donderdag 25 maart jongstleden samen met Sije Joukes uit Bergum bij hem is gekomen. Zij vroeg of hij of zijn broer bij R.H. Douma wilde komen om haar kist te openen, omdat haar sleutel weg was en zij uit haar dienst vertrok.
In haar kist zaten nog twee doeken en enkele liedboekjes van de knecht Sierk Bouwes, die zij hem eerst wilde teruggeven voordat zij vertrok. De aangever heeft dit gedaan en gezien dat Martjen Claes de beide doeken en boekjes uit de kist haalde en aan de knecht gaf. Hij sloot zijn verklaring na duidelijke voorlezing af en ondertekende haar te Bergum op 29 maart 1802.
Anne Foppes.
Genoemde goederen en bijzonderheden
- Twee doeken en enkele liedboekjes die Martjen vóór haar vertrek wilde teruggeven.
- De sleutel van Martjens kist was zoek; de smid opende haar kist op verzoek.
Sije Joukes
Sije Joukes, dienstknecht te Bergum, in zijn 25e levensjaar, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat Martjen Claes, dienstmeid van Rinse Hedzers Douma, huisman te Garijp, samen met hem vanuit Bergum is gereden om haar kist in Garijp op te halen, omdat zij uit haar dienst was. Zij had hem vooraf al gezegd dat er twee doeken en enkele liedboekjes van de knecht in haar kist zaten. Zij had de sleutel ervan verloren en wilde eerst de kist laten openen om de goederen die zij voor de knecht had bewaard weer terug te geven.
Hij is hierover met haar naar de smid van Garijp gegaan. Die heeft op de genoemde donderdag 25 maart de kist geopend. Zij haalde de goederen eruit en gaf ze terug aan de knecht.
Bij die gelegenheid herkende de huisvrouw van R.H. Douma twee tipmutzen in de kist als de hare. Martjen Claes gaf haar er één terug, waarvan zij eveneens zag dat het niet van haar was; zij wist echter niet hoe het in haar kist was gekomen.
Na duidelijke voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende haar te Bergum op 29 maart 1802. Sije Joukes.
Genoemde goederen en bijzonderheden
- Twee doeken en enkele liedboekjes die Martjen uit de kist haalde en teruggaf.
- De huisvrouw herkende twee tipmutsen en ontving er volgens Sije één terug.
De smid Anne Foppes verklaarde dat Martjen de doeken en boekjes aan knecht Sierk Bouwes teruggaf voordat zij haar dienst verliet. Sije Joukes verklaarde bovendien dat de huisvrouw van Rinse Hedzers Douma mutsen in de kist herkende.
Wat is nog zichtbaar?
- Garijp en de oudere bebouwing rond het dorp.
- De woning en kist van Martjen Claes kunnen niet met zekerheid aan een huidige plek worden gekoppeld.
Wilt u reageren?
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Garijp
Plaatsen in de omgeving
Dagelijks leven
Afbeeldingen
Dagelijks leven in de 19de eeuw
Omliggende plaatsen in de 19de eeuw
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Plaatsen in de omgeving in de 19de eeuw
Bataafse en Franse tijd
Bronnen
Gerecht Tietjerksteradeel, informatieboek 5, dossier EA-9-D04, bladen 164, 165, 166, 167, 168, 169. Getuigen: Rinse Hedzers Douma; Sierk Bouwes; Broer Pieters; Anne Foppes; Sije Joukes.
De gele blokken bevatten de oorspronkelijke transcripties; de grijze blokken geven de volledige leesbare moderne tekst. De handgeschreven scans zijn bij deze ronde niet opnieuw geraadpleegd.
Verantwoording
- Rinse en Sierk noemen het openen van de kist door de schout; Anne en Sije beschrijven dat Martjen een smid vroeg de kist te openen. Deze lezingen zijn afzonderlijk gelaten.
- De betrokken getuigen geven geen bekentenis van Martjen of definitieve rechterlijke uitspraak.
- De aanduidingen tipmutz[en?] en Zabaansche zijn als in de bron bewaard; de precieze stof- of voorwerpduiding staat niet vast.
- Bij meerdere titels van boekjes staan doorhalingen en bovenschriften. De bron geeft verschillende benamingen; deze zijn niet tot één lijst samengevoegd.
- Rinse was volgens de tekst in zijn 28e levensjaar, Anne in zijn 19e en Sije in zijn 25e levensjaar.
Afbeeldingen zijn historische voorstellingen en tonen niet aantoonbaar de betrokken personen.
Verantwoording
- Een einduitspraak over Martjen Claes is niet bewaard in de beschikbare stukken.
- Enkele historische woordlezingen blijven onzeker. Er zijn geen aanvullende voorwerpen, namen of gebeurtenissen als vaststaand ingevuld.