GarijpGarijp 1799 - De overval op Taapke Tjallings op de Suameerder heide
Historische aangifte en getuigenverklaringen uit 1799, vastgelegd bij het gerecht van Tietjerksteradeel.
Vrijdagochtend 20 september 1799 verliet Taapke Tjallings uit Garijp om ongeveer half drie haar huis. Ze wilde bij Drachten bollen halen en een openstaande schuld voor eerder verkregen bollen betalen. Nog voor het ochtendlicht werd zij op de Suameerder heide aangevallen.
De weg over de heide, 20 september 1799
Taapke verkeerde in haar achtendertigste levensjaar. Volgens haar verklaring bereikte zij rond drie uur 's morgens de Suameerder heide en omgeving.
Een man viel haar van achteren aan. Hij rukte haar halsdoek van haar hals en bond die om haar hoofd zodat zij niet meer kon zien. Daarna eiste hij haar geld. Hij dreigde volgens de verklaring haar 'te Sulle Smooren' - te zullen smoren.
De man doorzocht eerst haar zak. Hij vond daar het geld niet. Vervolgens doorzocht hij haar bollekorf en haalde er een bedrag uit van:
- Zesentwintig carolusgulden.
- Vier stuivers.
Direct daarop kwam een tweede man bij Taapke staan. Hij sprak haar aan, maar een deel van zijn woorden is niet betrouwbaar te ontcijferen. De mannen lieten haar vervolgens gaan.
Taapke verklaarde dat zij niet kon vertellen wie haar hadden aangevallen. Ze had de mannen niet kunnen herkennen, juist omdat haar ogen met haar eigen halsdoek waren bedekt.
Het handmerk van Taapke, 23 september 1799
Op 23 september legde Taapke in Bergum haar verklaring af bij Johannes Lodema, lid van de raad van Tietjerksteradeel. Ze was opgeroepen, verhoord en beëdigd.
Na duidelijke voorlezing zette zij haar gebruikelijke handmerk onder de tekst. De akte noemt het uitdrukkelijk het door haarzelf gezette kruismerk:
"Dit is
Taapke X Tjallings
zelfs gezette merk"
Daaronder staan de handtekeningen van Johannes Lodema en een secretaris. De namen van de twee mannen komen niet voor in de verklaring. Er is geen afzonderlijke verklaring van een verdachte of een gerechtelijke uitspraak in deze bronbladen opgenomen.
Dit verhaal staat ook in het verklaringen uit Garijp. Andere dorpen komen aan bod in het overzicht van Tietjerksteradeel, 1795-1802.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Suameer en omgeving
Suameer en nabije plaatsen
Dagelijks leven en tijd
Afbeeldingen
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Plaatsen in de omgeving in de 18de eeuw
Bataafse en Franse tijd
Bronnen
Gerecht van Tietjerksteradeel, informatieboek 5, EA-5, dossier IB5-EA-5-D05, verklaringen V06 (Taapke Tjallings), bronbladen 78-80, opgenomen voor Johannes Lodema. De diplomatische transcriptie en de moderne Nederlandse hertaling uit de aangeleverde cumulatieve bronbewerking zijn gebruikt.
Verantwoording
De akte beschrijft Taapke als "in het 38ste Jaar"; er is geen rechtstreeks genoemd geboortejaar. Dat is niet gelijkgesteld aan 38 jaar oud.
De tweede man begint een uitspraak met "waarom"; het vervolg "bint[?] dan alleen met Zeide[?] gekomen" is moeilijk leesbaar en daarom niet als zekere dialoog in de artikeltekst geplaatst.
De daderidentiteit is onbekend. Taapke verklaarde dat de blinddoek herkenning verhinderde.
Het handmerk is letterlijk weergegeven zoals in de bestaande diplomatische transcriptie. De handtekening van de secretaris is P: [onleesbaar].
De afbeeldingen zijn historische voorstellingen van wegen, voedsel en geld, niet van de overval of de twee mannen.