Geschiedenis van Herbaijum 1750-1900

In de 18de en 19de eeuw bleef Herbaijum een klein landbouwdorp tussen Franeker en Harlingen. De Franse tijd, de plaatselijke armenzorg en de levens van afzonderlijke inwoners laten zien hoe gebeurtenissen buiten Friesland tot in het dorp doorwerkten.

Jacob Katsma: uit Herbaijum in Franse dienst

Jacob Jentjes Katsma werd op 10 april 1790 in Herbaijum geboren. Later woonde hij in Dongjum. Als loteling van de lichting 1810 kwam hij tijdens de Franse tijd bij het 33e Regiment Lichte Infanterie terecht. Hij werd ingedeeld bij het 5e bataljon, 1e compagnie.

Het 5e bataljon was het depotbataljon. Zo'n depot was de vaste basis waar nieuwe militairen werden verzameld, uitgerust en opgeleid voordat zij naar de strijdende bataljons konden worden doorgestuurd. Voor het 33e regiment lag het depot in de vesting Givet in Noord-Frankrijk.

Jacob bereikte het leger in Rusland niet. Hij overleed op 7 juli 1812 in het militaire hospitaal van Givet, 22 jaar oud. De strijdende delen van het 33e regiment waren toen op mars in Rusland en bereikten Minsk op 8 juli, een dag na Jacobs overlijden. De gevonden registratie vermeldt geen doodsoorzaak. Meer militairen van het depot lagen in deze periode in het hospitaal van Givet en overleden daar. Bij een Friese militair van hetzelfde 5e bataljon werd koorts als doodsoorzaak geregistreerd. Ook Jacob kan aan een ziekte zijn overleden, maar dat is niet vastgesteld.

Dongjum 1750-1900, waar Jacob woonde toen hij werd opgeroepen

Geld en bezit voor de armenzorg

Op 21 september 1814 kozen de inwoners vier dorpsgenoten om de bijdragen voor de armen te regelen: Pieter Dirks Kiestra, Kornelis Sijtsma, Jan Johannes Pars en Klaas Cuperus. Een maand later bood de hervormde diaconie acht woningen of kamers in Herbaijum te koop aan. Kamer nummer 4 werd op 29 december voor 210 gulden verkocht aan Hendrik Pieters van Holprijp. De armenzorg beschikte daarnaast over grond die werd verpacht.

Ook in het naburige Midlum zijn diaconiewoningen bekend; daar zijn woningen uit 1702 bewaard gebleven.

Geschiedenis van Midlum

Na Napoleon: paarden voor het leger

De oorlogstijd was in 1814 niet meteen voorbij. In 1815 moesten inwoners van Herbaijum bijdragen aan de kosten van twee paarden die de gemeente Tzum had geleverd voor de artillerie van het Russische leger in Groningen.

Hoe groot was Herbaijum?

Herbaijum bleef een dorp van enkele honderden inwoners. In 1840 telde het 215 inwoners. Vergeleken met die omvang waren acht woningen of kamers van de diaconie veel.

Werk en dagelijks leven

Landbouw en werk op de boerderijen bepaalden het bestaan van veel inwoners. Boerengezinnen werkten samen met knechten en dienstmeiden. Franeker en Harlingen lagen dichtbij. Inwoners konden daar terecht voor markten, handel en voorzieningen die Herbaijum zelf niet had.

Boeren en landarbeiders

Schippers en scheepsvolk

Wat is nog zichtbaar?

De toegangspoort van Sickemastate staat nog altijd bij Herbaijum. Het oorspronkelijke voorname huis was toen al verdwenen, maar de poort bleef als herkenbaar onderdeel van het oudere landschap behouden.

Terug naar de vroegere periode

Herbaijum 1500-1750: Heerenweg, Reformatie en 1734

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.