Onderwijs 1800.
Noordermeer 1806 - Het bezoek van Harmen Sipkes Woudsma
Hiltje Emkes en Johannes Idsers verklaren op 2 oktober 1806 over het bezoek van zijn neef Harmen Sipkes Woudsma en verdwenen sieraden.
Een passage uit de getuigenis:
De getuige verwagte alzoo zijn gemelden Neef Harmen Sipkes Woudsma bij zig op 't Land, dog bleef weg.
Hiltje Emkes - verklaring
Hiltje Emkes (in modern Nederlands)
Hiltje Emkes, vrouw van Johannes Idsers, arbeider te Noordermeer onder Bergum, 58 à 59 jaar oud, verklaarde onder ede dat afgelopen maandag 29 september omstreeks zes à zeven uur 's avonds Harmen Sipkes Woudsma uit Buitenpost bij haar thuis was gekomen. Hij was een neef van haar man. Zij dacht dat hij haar en haar man uit vriendschap wilde bezoeken. Hij had die volgende nacht ook bij hen had gelogeerd en vervolgens die voormiddag met hen at. Nadat zij gegeten hadden, waste de getuige de schotels buitenshuis. Zij liet Harmen Sipkes Woudsma alleen binnen. Uiteindelijk kwam hij naar buiten met een pijp in zijn handen, die hij brak. Hij zei dat hij even naar de Nieuwestad kon gaan, een eindje van het huis, om twee nieuwe pijpen te halen. De getuige verwachtte hem terug, maar tevergeefs. Hij vertrok zo stilletjes, zonder dat zij de reden wist. Gisterochtend, 1 oktober, zei haar man dat het toch wonderlijk was dat Harmen zo stil was weggegaan. Hij vroeg haar. Zij ging meteen naar het kabinet in de kamer. Daar stonden eieren en lag een nieuwzilveren eau-de-carolina doosje met een klein gouden kroontje en een streng zwarte koralen. Zij ontdekte dat dit alles ontbrak. Bij verder onderzoek merkte zij dat ook twee zilveren gespen verdwenen waren. Die waren rond en opengewerkt, met stalen beugels en letters S.J. Ze hadden aan haar schoenen gezeten, die op een plank in de kamer stonden.Verder wist de getuige niets. Zij meende dat Harmen Sipkes Woudsma de dader was, omdat tijdens zijn verblijf geen ander mens bij haar thuis was geweest. Zij wist echter niet waarheen hij was gereisd. Na duidelijke voorlezing plaatste zij haar handmerk te Bergum op 2 oktober 1806. Dit is het eigenhandig geplaatste handmerk van Hiltje Emkes. In tegenwoordigheid van C.A. Heemstra.
Johannes Idsers - verklaring
Johannes Idsers (in modern Nederlands)
Johannes Idsers, arbeider te Noordermeer onder Bergum, in zijn 41 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat maandag 29 september omstreeks zes à zeven uur 's avonds zijn neef Harmen Sipkes Woudsma uit Buitenpost bij zijn huis was gekomen. Nadat de getuige hem had begroet, ging hij terug naar de boer bij wie hij overdag werkte, om te eten. Omstreeks tien uur 's avonds kwam hij thuis en ging kort daarna naar bed. De volgende ochtend ging hij weer naar de boer om te werken. Toen hij omstreeks elf uur langs zijn huis kwam korte gekraste zinsnede over het land, zei hij tegen Harmen: "Kom straks eens bij mij op het land, ik zal je trakteren." Harmen beloofde dat. De getuige verwachtte zijn neef op het land, maar Harmen bleef weg. Toen de getuige omstreeks twee uur van het land kwam en langs zijn huis ging, vertelde zijn vrouw dat Harmen naar de Nieuwestad was gegaan om pijpen te halen. Hij was al ongeveer een uur of enige tijd weg en nog niet terug. Toen de getuige 's avonds van de boer thuiskwam, was Harmen er nog steeds niet. Hij had hem ook niet gezien. De volgende ochtend, woensdag de eerste, zei hij tegen zijn vrouw: "Het is toch wonderlijk dat Harmen zo stil is weggegaan; kijk eens of we iets." Zij ging meteen naar het kabinet in de kamer, waar enkele eieren op stonden. Volgens haar had daar in één van die een nieuwzilveren eau-de-carolina doosje gelegen, met een klein gouden kroontje en een streng zwarte koralen. Alles ontbrak. Even later vroeg de getuige haar ook naar haar zilveren gespen. Zij keek meteen naar haar schoenen op een plank in de kamer, waar de gespen op hadden gezeten, en ontdekte dat ook die waren weggenomen. Ze hadden stalen beugels en letters S.J. Omdat hij vermoedde dat zijn neef Harmen Sipkes Woudsma de dader was, ging de getuige gisteren, de eerste, naar Buitenpost om hem op te sporen. Hij kwam echter niets te weten. Onderweg hoorde hij wel een mededeling over Harmen en iemand of iets in de Kuikhorne. Verder wist hij niets. Na duidelijke voorlezing plaatste hij zijn handmerk te Bergum op 2 oktober 1806. Dit is het eigenhandig geplaatste handmerk van Johannes Idsers. In tegenwoordigheid van C.A. Heemstra.
Deze verklaringen staan bij de verhalen uit Noordermeer.
Hiltje Emkes en Johannes Idses in Noordermeer, 1806 en 1807
Hiltje Emkes wordt in beide zaken genoemd als vrouw van Johannes Idses/Idsers, arbeider in Noordermeer onder Bergum. Haar leeftijd van 58 à 59 jaar in 1806 past bij haar 60ste levensjaar in 1807. Bij Johannes sluiten het 41ste levensjaar in 1806 en het 43ste in augustus 1807 niet precies aan. Namen, partner en woonplaats ondersteunen de koppeling, met deze leeftijdsafwijking.
Noordermeer 1807 - Hiltje Emkes mist haar bijbel en kralen
Wilt u reageren?
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van de streek
Dagelijks leven in de 19de eeuw
Omliggende plaatsen in de 19de eeuw
Koppen en ambtelijke afsluitingen
Kop informaties - scan 507
Informatien genomen bij mij Jetze van Sminia Drost van 't 5 de District in Friesland in deezen Commiss[aris] om te Strekken na behoren.
Verklaringen opgenomen door mij, Jetze van Sminia, drost van het vijfde district in Friesland, in deze zaak commissaris, om naar behoren te dienen.
Gezamenlijk protocol sieradenzaak - scan 511
Aldus gedeponeerd voor ons ondergeschrevene Commissaris en Secr: Clerq, Bergum den 2 October 1806. [Handtekeningen:] J. Sminia; C.A. Heemstra, Ger. Clerq.
Aldus verklaard voor ons, ondergetekende commissaris en secretaris/klerk, te Bergum op 2 oktober 1806. [Handtekeningen:] J. Sminia; C.A. Heemstra, gerechtsklerk.
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Plaatsen in de omgeving in de 19de eeuw
Bataafse en Franse tijd
Bronnen en verantwoording
Gerecht van Tietjerksteradeel, informatieboek 5, EA-23-D15, scanbladen 507, 508, 509, 510, 511. 2 afzonderlijke verklaringen.
Verantwoording
Hiltje is 58 à 59 jaar, Johannes in zijn 41ste levensjaar. Harmen uit Buitenpost is een neef van Johannes. De vervolgbladen 508–511 horen bij dit dossier. De doosbenaming, materiaalinvoeging en bergplaats zijn onzeker; de verschillende werklezingen blijven zichtbaar. Gespen met letters S.J., stalen beugels, zwarte koralen en het gouden kroontje zijn behouden. Het bericht dat Johannes onderweg hoorde is onvoldoende leesbaar. Hun verdenking is geen eigen waarneming van het wegnemen en geen veroordeling.
De getuigenissen staan volledig in modern Nederlands op wit. Een kort geel citaat bevat oorspronkelijke woorden. De ambtelijke vertelvorm is behouden. Vierkante haken duiden transcriptieaantekeningen en leesonzekerheden aan. In de moderne tekst zijn afbrekingen tussen scanbladen aangesloten. Er is niets toegevoegd aan de waarnemingen, uitspraken of meningen van de getuigen. Een eindvonnis is hier niet aanwezig.