Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Oostermeer 1803 - Twee schapen geslacht in het weiland

Historische aangifte en getuigenverklaringen uit 1803, vastgelegd bij het gerecht van Tietjerksteradeel.

Op 5 november 1803 rende een achtjarige jongen huilend naar zijn moeder Elske Liebes. In het weiland bij hun huis in Oostermeer had hij de resten van twee schapen gevonden. Elske ging kijken en liet daarna ook haar buurman Atze Hindriks komen.

Andries Klaas is vroeg naar Leeuwarden

Koopman Andries Klaas woonde onder Oostermeer en was in zijn 40ste levensjaar. Hij had drie schapen in het land bij huis. Op 5 november vertrok hij omstreeks zes uur in de ochtend naar Leeuwarden. Zijn vrouw ontdekte tijdens zijn afwezigheid wat er met de dieren was gebeurd. Bij zijn thuiskomst, omstreeks acht uur, vertelde zij hem dat in de nacht van 4 op 5 november twee vette schapen waren verdwenen.

Een van de schapen was wit en had een lange staart. Het andere was zwart en ongeveer acht jaar oud, mogelijk ouder. Andries wist niet wie de dieren had weggenomen en evenmin hoe zij uit het weiland waren gekomen.

Elske Liebes en haar achtjarige zoon

Werk op het land rond 1800.
Werk op het land rond 1800.

Elske Liebes was de vrouw van Andries. Zij was ongeveer 37 jaar. Zij verklaarde dat hun achtjarige zoon op de ochtend van 5 november rond acht uur naar de drie schapen ging kijken. Hij zag dat er iets mis was en rende huilend naar huis om zijn moeder te halen. Elske liep direct mee naar het land.

In het gras lagen de resten van de twee dieren:

  • Twee schapenkoppen en acht afgehakte poten.
  • Twee pensen en andere ingewanden.
  • Een los afgesneden schaapsoor.

Een van de geslachte schapen was wit met een lange staart; het andere was zwart. Het derde schaap was eveneens zwart en had boven op de kop enkele witte haren. Dat stond aan een boom in het land vastgebonden en was ongedeerd.

Een brug in een Fries veenlandschap rond 1800.
Een brug in een Fries veenlandschap rond 1800.

Elske wist niet wie de dieren had gedood of meegenomen. Zij waarschuwde haar buurman Atze Hindriks, die samen met haar ging kijken.

Atze Hindriks bekijkt de resten

Atze Hindriks was kastelein te Schuilenburg onder Oostermeer en in zijn 31ste levensjaar. Hij vertelde dat Elske op 5 november tussen zeven en acht uur naar hem toe was gekomen. Zij had hem gezegd dat er twee schapen, een wit en een zwart, uit het land waren weggehaald. De afgesneden poten, open buiken, ingewanden en beide koppen lagen daar nog. Bij het witte schaap ontbrak een oor.

Atze ging met Elske naar het weiland. Hij zag daar de door haar beschreven resten. Hij had de slachting niet gezien en wist niet wie de daders waren.

Andries Klaas, Elske Liebes en Atze Hindriks ondertekenden hun verklaringen in Bergum op 8 november 1803. In de bewaarde verklaringen wordt niemand als dader aangewezen.

In november 1803 volgde een afzonderlijke aangifte over geslachte schapen bij Toutenburg.

Wat is nog zichtbaar?

  • Het landelijke gebied rond Oostermeer is nog herkenbaar. Het perceel en de plek van de gebeurtenis zijn niet exact vastgesteld.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Kaart van Witveen bij Oostermeer

Verhalen uit de omgeving

Dagelijks leven

Afbeeldingen

Werk op het boerenland rond 1770.
Werk op het boerenland rond 1770.
Een arbeiderswoning rond 1800.
Een arbeiderswoning rond 1800.
Een gerechtelijk verhoor rond 1810.
Een gerechtelijk verhoor rond 1810.
Een kerkinterieur rond 1797.
Een kerkinterieur rond 1797.
Een huishouden in het veengebied rond 1800.
Een huishouden in het veengebied rond 1800.

Verantwoording van de tekst

Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.

    Meer over het dagelijks leven

    Plaatsen in de omgeving in de 19de eeuw

    Bataafse en Franse tijd

    Bronnen

    Gerecht Tietjerksteradeel, informatieboek 5, EA-13-D02, scanbladen 254, 255, 256. 8 november 1803. Verklaringen van Andries Klaas, Elske Liebes, Atze Hindriks.

    Verantwoording

    • De leeftijd van Elske Liebes is in de bron deels onleesbaar.
    • In de verklaring van Elske en de kantlijn staan bijzonderheden over de koppen, witte haren en buurman Atze; die zijn meegenomen.
    • De tijd tussen zeven en acht uur bij Atze en het tijdstip rond acht uur bij Elske zijn afzonderlijk overgenomen.
    • Niemand verklaart te hebben gezien wie de schapen slachtte.
    • De beschrijving van de witte haren boven op de kop staat in een aantekening naast de oorspronkelijke tekst.
    • Elske gaf haar leeftijd op, maar het tweede cijfer is niet zeker gelezen; ongeveer 37 jaar is daarom een benadering.

    De bewerking is gecontroleerd tegen de aanwezige diplomatische transcripties en moderne teksten. De oorspronkelijke handgeschreven scans zijn in deze ronde niet opnieuw geraadpleegd.

    De kantlijnaanvulling over enkele witte haren op de kop is met een invoegteken verbonden aan het derde, ongedeerde zwarte schaap. Het zinsverband van Andries' terugkomst en de tijdsaanduiding omstreeks acht uur is gedeeltelijk onzeker; er is geen ochtend of avond bij verzonnen.