Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Oudkerk 1803 - Hiske Jetses ontdekt een inbraak bij Antje Piers

Historische aangifte of getuigenverklaring uit 1803, vastgelegd bij het gerecht van Tietjerksteradeel.

Op 5 januari 1803 stond de 23-jarige Hiske Jetses om zes uur op in het huis waar zij bij Antje Piers woonde. Antje was de weduwe van Thomas Jelles. Naast de achterdeur van het buitenhuis zag Hiske gebroken ruiten. Ook stond een kabinet in de keuken open. In die keuken sliep zij.

Hiske legde op 7 januari 1803 in Bergum een verklaring af over de gebroken ruiten, de openstaande deuren en de vele verdwenen voorwerpen. Daarbij noemde ze het zilveren horloge van Gerrit Thomas, een zoon van de weduwe.

Bedstede rond 1800.
Bedstede rond 1800.

Hiske Jetses

Hiske Jetses was 23 jaar en woonde bij Antje Piers, weduwe van Thomas Jelles, onder Oudkerk. Nadat zij was beëdigd en ondervraagd, verklaarde zij dat ze op 5 januari 1803 om zes uur was opgestaan. In de nacht van 4 op 5 januari waren naast de achterdeur van het buitenhuis twee ruiten gebroken; uit een derde ruit was een stuk verdwenen. De avond ervoor waren de ruiten nog heel.

De achterdeur was geopend en het houtje op de klink weggenomen. Het kabinet in de keuken, waar Hiske sliep, stond open.

Uit het kabinet en de keuken ontbraken onder meer:

  • Een witte huidsak.
  • Twee witte lakens, gemerkt met G.T. in opgenaaide zwarte zijde.
  • Twee witte linnen kussenslopen.
  • Een ouderwets zilveren zakhorloge van Gerrit Thomas, zoon van de weduwe, dat in een muurvak bij het voeteneinde van Hiskes bed had gezeten.
  • Een grote zilveren horlogeketting, bovenaan met drie ringen en bij de plaat onderaan met vijf zilveren ringen. Op de plaat stonden de hoofdletters G.T.
  • Een zilveren zegel aan de onderkant van de ketting, met door elkaar lopende letters G.T., een zilveren "borkam", een "maankam" en een koperen sleutel.
  • Een paar grote, langwerpige zilveren schoengespen, gemerkt G.T.
  • Een zwarte zijden doek, een blauw bedrukte doek en een donker violet satijnen doek.
  • Een doek met bloemetjes en middenin een vierkant versierd stuk ter grootte van een bord.
  • Een voorwerp dat in de verklaring "deer onder Sakdoeken" wordt genoemd.
  • Een zwarte broek van everlasten stof, met twee zilveren broekgespen gemerkt G.T.
  • Een groen lakense hemdrok en een zwart vestje met "Beugel knopen".

De broek hing aan het ene uiteinde van het kabinet; de hemdrok en het vestje hingen eveneens aan het kabinet. Volgens Hiske had noch zijzelf, noch een van de andere huisgenoten een vermoeden wie de voorwerpen had weggenomen. Ook hadden zij niets daarover gehoord. De verklaring werd voorgelezen en door Hiske ondertekend op 7 januari 1803 in Bergum.

Geld rond 1770.
Geld rond 1770.

Een protocol bij de verklaring noemt de drost als commissaris en Ph. M. P. Braunius als secretaris. In deze bewaarde verklaring wordt niemand als dader aangewezen.

Wat is nog zichtbaar?

  • Oudkerk en de dorpsomgeving zijn nog te bezoeken. Van het huis van Antje Piers is in deze verklaring geen exact adres overgeleverd.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Kaart van Oudkerk

Plaatsen in de omgeving

Dagelijks leven

Afbeeldingen

Een gerechtelijk verhoor rond 1810.
Een gerechtelijk verhoor rond 1810.
Een brug in een Fries veenlandschap rond 1800.
Een brug in een Fries veenlandschap rond 1800.
Dagelijks leven in een dorp rond 1800.
Dagelijks leven in een dorp rond 1800.
Een kerkinterieur rond 1797.
Een kerkinterieur rond 1797.
Een huishouden in het veengebied rond 1800.
Een huishouden in het veengebied rond 1800.

Verantwoording van de tekst

Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.

    Meer over het dagelijks leven

    Bataafse en Franse tijd

    Bronnen

    Gerecht Tietjerksteradeel, informatieboek 5, EA-11-D09, scanbladen 214, 215. Verklaring van Hiske Jetses. Datum: 7 januari 1803.

    Verantwoording

    • De beschrijving van de sleutel, het "pontje" of muurvak, "tijpen" lakens, de zilveren sieradenbenamingen en de zakdoeken bevat onzekere lezingen.
    • Het zakhorloge was volgens Hiske van Gerrit Thomas. De overige eigendomsverhoudingen zijn niet allemaal afzonderlijk gegeven.
    • De inbraak vond plaats in de nacht van 4 op 5 januari; de verklaring is van 7 januari 1803.
    • De handgeschreven scans zijn voor deze publicatie niet opnieuw gelezen.