Ternaard in de 16de eeuw
Ternaard was een belangrijk dorp in Westdongeradeel. Kerk, grote boerderijen en later ook bestuurlijke functies lagen dicht bij elkaar. Het Beneficiaalboek van 1543 beschrijft de kerkelijke bezittingen uitvoerig.
Landbouw rond 1550.
1543: een groot kerkelijk grondbezit
De pastorie beschikte volgens de opgave over tientallen pondematen land en verschillende vaste renten. Ook de prebende, een kerkelijk fonds waaruit een geestelijke werd onderhouden, had een groot grondbezit. Zulke percelen lagen verspreid tussen andere boerderijen en waren belast met pacht en lokale verplichtingen.
Boerenland en bestuur
De omvang van het kerkelijke bezit zegt niet dat alle grond door geestelijken zelf werd bewerkt. Veel land werd door boeren gebruikt tegen huur of een vaste rente. Ternaard lag midden in een rijk landbouwgebied op de noordelijke klei.
1543: 78 1/2 pondemaat voor de pastorie
De opgave is veel concreter dan alleen "veel kerkland". De pastorie had 78 1/2 pondemaat. Van 43 pondemaat hoorde per pondemaat 3 1/2 voet dijk bij het onderhoud; bij 32 pondemaat was dat zelfs 11 voet. Nog 3 1/2 pondemaat lag in het Hantumer hemrik en droeg eveneens een dijklast. De inkomsten werden op 23 florijnen geschat. Een pondemaat was een Friese oppervlaktemaat; de precieze grootte verschilde naar plaats en tijd.
Graanverwerking rond 1550.
Een fonds van 60 pondemaat
De prebende was volgens dezelfde registratie oorspronkelijk 60 pondemaat groot. In 1543 werd daarvan 42 pondemaat gebruikt en op 14 florijnen gewaardeerd. Daarnaast kwamen kleine renten uit verschillende goederen binnen. Pastoor Mello Romkonis en prebendarius Olfertus Cristiani zetten op 18 maart hun naam onder de opgave. Voor boeren betekenden zulke kerkelijke bezittingen vooral pacht, renten en onderhoudsplichten. In Hantum zijn uit hetzelfde register vergelijkbare dijk- en vaarverplichtingen bewaard.
Graanverwerking rond 1550.
Wat is nog herkenbaar?
- De kerk als oud middelpunt.
- De grote agrarische erven rond het dorp.
- Vaarten en wegen die de verspreide bebouwing met elkaar verbonden.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.