Twijzelerheide: van afgegraven veen naar heidedorp
Twijzelerheide is veel jonger dan Twijzel. Het dorp ontstond pas vanaf het einde van de 18de en vooral in de 19de eeuw op de vroegere hoge veengronden van Twijzel en Kooten. Nadat het veen grotendeels was verdwenen, bleven zand en heide over.
Twijzelerheide in de 19de eeuw
Landschap rond 1800.
Voor 1800: nog geen dorp
In de 16de en 17de eeuw bestond Twijzelerheide niet als zelfstandig dorp. Het latere dorpsgebied hoorde bij de uitgestrekte buitenlanden van Twijzel en Kooten. Daarom beschrijven de twee vroegste eeuwpagina's het landschap en de omgeving, niet een nederzetting die er nog niet was.
Twijzelerheide in de 17de eeuw
Het latere Twijzelerheide in de 16de eeuw
Het latere Twijzelerheide in de 17de eeuw
Eind 18de eeuw: de eerste verspreide bewoning
Aan het einde van de 18de eeuw was er nog nauwelijks bebouwing. Op de afgeveende en schrale gronden kwamen geleidelijk verspreide woningen en kleine boerderijtjes. De nederzetting liep over oude dorps- en later gemeentegrenzen heen.
Twijzelerheide in de 18de eeuw
Twijzelerheide in de 18de eeuw: het begin van de heidenederzetting
19de eeuw: spitketen en zandpaden
In de 19de eeuw groeide de nederzetting snel. Veel bewoners waren arbeiders, kleine handelaren of mensen met weinig grond. Een deel woonde in spitketen: eenvoudige hutten van plaggen en riet. De Bjirkewei ontwikkelde zich later tot de hoofdstraat.
Omstreeks 1866-1870 kwam er een begraafplaats. In 1878-1879 verrees een eenvoudige kerk. In 1898 bezocht Pieter Jelles Troelstra de heidestreek en beschreef hij de modderige, soms vrijwel onbegaanbare wegen.
Twijzelerheide in de 19de eeuw: wonen, werken, kerk en modderwegen
Wat is er nog te herkennen?
- De Bjirkewei als centrale dorpsas.
- Het patroon van kleine percelen en verspreide woningen aan oude paden en reden.
- De begraafplaats uit de tweede helft van de 19de eeuw.
- De kerkelijke bebouwing die vanaf de jaren 1870 ontstond.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.