Ballum in de 18de eeuw: land bij het slot
De heer van Ameland bezat rond het slot meer dan het woongebouw. Boeren pachtten grond, woningen en stallen. Een pachtcontract uit 1751 noemt de Ballumer Miede, de Kampen ten zuiden van de vroegere slottuinen en het leveren van hooi en stro voor jonge paarden en veulens van de prins. De weduwe Thijs Jansen Barth had de boerderij eerder gebruikt; na haar overlijden werd opnieuw verpacht.
Boerenerf rond 1715.
Wat werd verhuurd?
Bij de woning hoorden koe- en paardenstallen. Het contract zonderde tegelijk een schapenhuis, het Langhuis, de oostelijke stallen en een deel van de zuidelijke tuin uit voor het gebruik van de heer. Sommige gebouwen stonden op of dicht bij het slotterrein. In de voorwaarden staat dat de prins de Kampen voor eigen gebruik kon terugnemen tegen vijftig Carolusguldens jaarlijkse vergoeding. Zo hing het werk van een pachter samen met het verblijf en de dieren van de eigenaar.
Dirk Metz en zijn gezin
Dirk Metz pachtte de grond en gebouwen. Hij had kinderen uit twee huwelijken en werkte als boer in Ballum. Zijn zoon Douwe nam later het bedrijf over. De stormvloed van 1825 kostte Douwe ongeveer negentig schapen. De pacht van 1751 en het verlies van 1825 geven twee momenten uit de geschiedenis van hetzelfde boerengezin.
Zuivelbereiding rond 1715.
Graan en brood
Ballum had ook een korenmolen en bakkers. Doeke Botes en Aagje Jacobs hadden vijf kinderen. Hun zonen Cornelis, Jacob en Hans werden bakkers in Ballum of Hollum. Het beroep ging niet eenvoudig automatisch van ouder op kind over: Bote Doekes koos het zeemanswerk en overleed in 1789. De latere kadastrale beschrijving laat zien hoe woningen en bakkerijen over het dorp verspreid lagen.
Landbouw rond 1700.
Sorgdrager beschreef hoe in 1798 de oude raad voor het slot werd afgezet. De hertaling en het verslag van een Bataafse regeringsagent staan in Sorgdragers dagboek en Bataafse verslagen uit 1798-1810.
Wat is nog zichtbaar?
- De plek van het verdwenen slot en delen van de vroegere grondindeling.
- De Ballumer Miede en de wegen rond het oude dorpscentrum.
- De straten waar molenaar en bakkers woonden; de oude molen is in 1842 gesloopt.
Ballum: overzicht en Ballum in de 19de eeuw volgen het leven van boeren en bakkers.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.