Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Oostermeer 1810 - Nachtelijk rumoer bij Rinse Jelles

Vijf omwonenden vertellen wat zij hoorden en zagen bij het huis van Rinse Jelles en de waterput. Rinse is getrouwd met Antje Arends; Berent Martens is getrouwd met Grietje Jacobs. Pytter Nieuwman wordt genoemd als bezoeker.

Een kamer in een stadswoning rond 1800.
Een kamer in een stadswoning rond 1800.

Abele Atzes

Abele Atzes, landbouwer in Oostermeer, is in zijn 52ste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. In de nacht van 6 op 7 januari werd geschreeuwd in het huis van Rinse Jelles, een arbeider die niet ver van zijn huis woont. Er werd zoveel lawaai gemaakt dat Abele uit bed opstond en naar buiten ging.

Hij zag in het huis van Rinse Jelles Berent Martens, landbouwer in Oostermeer, bij de vrouw van Rinse. Zij leken te vrijen. Die vrouw was met Rinse getrouwd. Enige tijd later zag hij Pytter Nieuwman, eveneens uit Oostermeer, met Grietje Jacobs, de vrouw van Berent Martens, samen bij Rinse binnengaan.

Hij wist verder niets en sloot na voorlezing met zijn handtekening te Bergum op 18 januari 1810: Abele Atzes.

Bedstede rond 1800.
Bedstede rond 1800.

Minke Binnerts

Minke Binnerts, meerderjarige ongehuwde vrouw die bij landbouwer Abele Atzes in Oostermeer woont, is in haar 41ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de avond van 6 januari ging zij voor het slapen met haar meid Sybrigje Johannes even naar buiten.

Bij buurman Rinse Jelles hoorde zij geluid. Antje Arends, de vrouw van Rinse Jelles, kwam bij Minke en zei dat Grietje Jacobs, vrouw van Berent Martens in Oostermeer, bij haar en haar man koffie had gedronken. Volgens Antje waren zij en Grietje samen naar de waterput gegaan. Grietje was daar bij haar weggegaan, zonder dat Antje wist waarheen.

Antje zei dat zij weer naar de put zou gaan om Grietje terug te lokken. Antje ging weg en kwam kort daarna met Grietje terug; zij gingen bij Rinse naar binnen. Pytter Nieuwman ging daar meteen daarna ook naar binnen. Rond twee uur zag Minke, die buiten stond, Rinse, Pytter en Grietje uit Rinses huis naar de gemeenschappelijke waterput gaan.

Berent Martens bleef bij Antje Arends in huis. Pytter en Grietje kwamen kort daarna weer terug. Later hoorde zij dat Pytter met Grietje vertrok; Berent bleef nog even bij Rinse thuis. Zij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 18 januari 1810: Minke Binderst.

Sybrigje Johannes

Sybrigje Johannes, meerderjarige jonge vrouw en dienstmeid bij Abele Atzes en Minke Binnerts in Oostermeer, is in haar 22ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de avond van 6 januari ging zij vóór het slapen nog even met haar meesteres Minke Binnerts naar buiten.

Zij zag Antje Arends, vrouw van Rinse Jelles, buiten haar huis bij een venster van haar kamer. Antje kwam bij hen op straat en zei dat Grietje Jacobs, vrouw van Berent Martens uit Oostermeer, bij haar en haar man koffie had gedronken. Antje vertelde dat zij samen met Grietje naar de waterput was gegaan. Grietje was daar bij haar weggegaan, zonder dat Antje wist waarheen.

Antje zei dat zij weer naar de wel zou gaan om haar terug te lokken. Zij ging weg en kwam kort daarna met Grietje terug. Zij gingen het huis van Rinse Jelles binnen; Pytter Nieuwman kwam meteen daarna ook. Ongeveer twee uur later zag een van de beide getuigen, buiten staand, dat Rinse Jelles, Pytter Nieuwman en Grietje uit het huis naar de wel, een waterput gingen.

Berent Martens bleef bij Antje Arends in huis. Pytter Nieuwman en Grietje kwamen kort daarna terug. Later hoorden zij dat Pytter Nieuwman met Grietje vertrok; Berent Martens bleef nog even bij Rinse Jelles thuis. Sybrigje sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 18 januari 1810: Syberkien Johannes.

Jochem Philippes

Jochem Philippes, ongehuwde man die bij zijn moeder Sjoukjen Jochums in Oostermeer woont en daar weversbaas aan huis is, is naar beste weten 25 jaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de avond van 6 januari omstreeks negen uur was hij thuis gekomen, daarna achter zijn huis gegaan en weer binnengekomen.

Hij hoorde op straat geluid van mensen. Daarop ging hij naar Minke Binnerts en haar meid Sybrigje Johannes, die buiten stonden. Hij zag Rinse Jelles, Pytter Nieuwman en Grietje Jacobs gezamenlijk het huis van Rinse Jelles verlaten en naar de wel, de waterput gaan.

Berent Martens bleef in huis bij Antje Arends, de vrouw van Rinse Jelles. Kort daarna kwamen Pytter Nieuwman en Grietje terug. Later hoorde hij dat Pytter Nieuwman met Grietje vertrok; Berent Martens bleef nog even. Hij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 18 januari 1810: Jochem Philippes.

Jitske Pijtters

Jitske Pijtters, vrouw van Epeas Reitsma, landbouwer in Oostermeer, is in haar 30ste levensjaar. Zij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. In de nacht van 6 januari werd zij uit bed gewekt om mee te kijken wat bij Rinse Jelles gebeurde. Zij stond op en ging naar buiten.

Zij hoorde dat Berent Martens en zijn vrouw en Pytter Nieuwman, allen uit Oostermeer, bij Rinse waren. Zij zegt niemand te hebben gezien. Zij sloot na voorlezing en tekende te Bergum op 18 januari 1810: Jitske Pijtters.

Deze getuigenissen staan ook bij de verhalen uit Bergum.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Kaart van de streek

Boerenerf rond 1820.
Boerenerf rond 1820.
Een kofschip rond 1800.
Een kofschip rond 1800.
Dagelijks leven in Friesland rond 1800.
Dagelijks leven in Friesland rond 1800.
Reizen 1800 familie voetreis vaart dorpsweg.
Reizen 1800 familie voetreis vaart dorpsweg.
Dagelijks leven in Friesland rond 1800.
Dagelijks leven in Friesland rond 1800.

Dagelijks leven in de 19de eeuw

Omliggende plaatsen in de 19de eeuw

Bergum en omgeving

Bataafse en Franse tijd

Ambtelijke aanhef en protocollen

Verklaringen opgenomen door Jetze van Sminia, baljuw van het vijfde district in Friesland, als commissaris.

Minke ging met haar meid Sybrigje Johannes naar buiten.

Meer over het dagelijks leven

Plaatsen in de omgeving in de 19de eeuw

Bronnen en verantwoording

Gerecht van Tietjerksteradeel, informatieboek 6, B6-D069. Datering: 18 januari 1810; nacht van 6 op 7 januari. Scanbladen 222, 223, 224, 225.

Verantwoording

Enkele namen en omschrijvingen zijn niet volledig leesbaar. Waar mogelijk is de voorlopige lezing gebruikt; ontbrekende bijzonderheden konden niet volledig worden weergegeven.

Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.