Eernewoude 1804 - Sybren Wybrens in de schuur van Auke Jitses

Zeven getuigenverklaringen en een verhoor uit 1804.

In Eernewoude werd Sybren Wybrens in mei 1804 door meerdere dorpsgenoten beschuldigd van overlast en het meenemen van goederen. Acht personen legden afzonderlijk een verklaring af, onder wie Sybren zelf. De beschuldigingen en zijn antwoorden staan hieronder naast elkaar.

Verklaring van Sijtte Keimpes

Sijtte Keimpes, dorprechter te Eernewoude, was naar eigen zeggen drieënvijftig jaar. Op 1 mei 1804 werd hij om ongeveer vijf uur 's morgens geroepen door Antje Roels, de vrouw van Zij vroeg hem mee te gaan naar hun schuur. Daar aangekomen opende Auke de deur door het touwtje door te snijden. Auke zei hem dat Sybren Wybrens, die ook in Eernewoude woont, bij hem op het hooi lag. Auke vroeg Sybren van het hooi af te komen.

Hij zei dat hij de dorprechter had gehaald om te horen hoe Sybren daar was gekomen, zodat er verslag aan de drost kon worden gedaan. Sybren antwoordde dat hij de drost zelf ook wel eens wilde spreken. Hij zag Sybren echter niet van het hooi komen. Hij hoorde echter duidelijk aan de stem dat het Sybren Wybrens was. Verder wist hij van dit voorval niets. Wel verklaarde hij dat Sybren volgens hem een bijzonder slechte kerel is, die voortdurend bijna alle mensen in het dorp overlast aandoet.

Hij wil volgens hem niet werken, hoewel hij gezond en sterk van lichaam is.

Verklaring van Antje Roels

Antje Roels, vrouw van Auke Jitses te Eernewoude, was naar eigen zeggen in haar 38ste levensjaar. Toen zij op 1 mei 1804 vroeg in de ochtend in de schuur kwam, ontdekte zij dat Sybren Wybrens uit Eernewoude in het hooi lag. Hij was daar volgens haar ingebroken. Hij was volgens haar binnengekomen door de schuurdeur en de bovendeur te snijden. Het touw waarmee de deur de vorige avond goed was vastgebonden was aan stukken gesneden. Daarop ging zij meteen naar dorprechter

Zij vroeg hem mee te gaan om te zien wat er aan de hand was. Dat deed hij direct. Zij riepen Sybren dat hij van het hooi af moest komen. Dat deed hij niet. Zij zeiden erbij dat zij de dorprechter hadden gehaald om het voorval te onderzoeken en aan de drost te melden. Sybren antwoordde dat hij ook naar de drost wilde gaan. Enige tijd later vertrok hij stilletjes uit de schuur. Verder verklaarde zij dat Sybren volgens haar een bijzonder slechte kerel is die niets wil doen.

Volgens haar heeft het hele dorp last van hem, hoewel hij gezond en sterk is.

Verklaring van Piebe Baukes

Piebe Baukes, winkelier te Eernewoude, was naar eigen zeggen in zijn 34ste levensjaar. Op 30 april 1804 hoorde hij tussen tien en elf uur 's avonds, terwijl hij thuis zat, lawaai buiten de deur. Hij ging kijken. Hij zag Sybren Wybrens, die ook in Eernewoude woont, bezig de schuurdeur van Auke Jitses open te maken. Hij had een mes in zijn hand om het touw waarmee de deur gesloten was door te snijden. Dat lukte op dat moment niet. Naar hij zei was zijn mes te kort. Sybren vroeg Piebe of die een langer mes had.

Piebe weigerde hem een mes te geven. Hij raadde hem tegelijk aan van dat voornemen af te zien. Sybren vertrok, maar zei dat hij toch in de schuur wilde. Piebe ging weer naar huis. Kort daarna kwam Sybren bij Piebe en vroeg om een bijl. Piebe vroeg waarvoor hij die nodig had. Sybren antwoordde dat hij de schuurdeur ermee wilde openmaken omdat zijn mes te kort was. Piebe weigerde hem de bijl. Toen ging Sybren weer weg. Even later ging Piebe nog eens naar buiten. Toen zag hij dat de schuurdeur openstond.

Piebe ging daarna naar huis en ontdekte verder niets. Wel verklaarde hij dat Sybren volgens hem een slechte kerel is en niet wil werken, hoewel hij gezond is. Hij doet volgens hem bijna dagelijks iedereen in het dorp overlast aan.

Verklaring van Johannes Keimpes

Johannes Keimpes uit Eernewoude was in zijn 64ste levensjaar. Johannes beschreef Sybren Wybrens, die eveneens in Eernewoude woonde, als een bijzonder slecht persoon. Bijna iedereen in het dorp heeft volgens hem last van hem. Hij wil niet werken, hoewel hij gezond en sterk is. Hij uit dagelijks allerlei dreigementen. Volgens Johannes ging Sybren tegen Johannes zijn wil de turfschuur op diens veen binnen en verbleef daar wanneer hij wilde. Dat is hem gerechtelijk verboden.

Verklaring van Derk Volkerts

Derk Volkerts, veenbaas te Eernewoude, was in zijn 53ste levensjaar. Derk beschreef Sybren Wybrens als een slecht persoon. Hij wil volgens hem niet werken, hoewel hij gezond is. Bijna iedereen in het dorp heeft volgens hem last van hem. Derk verklaarde bovendien dat Sybren van tijd tot tijd turf en andere goederen uit Derks turfschuur had weggenomen.

Verklaring van Alef Louws

Alef Louws, timmerman te Eernewoude, was in zijn 67ste levensjaar. Alef verklaarde dat Sybren Wybrens, die ook in Eernewoude woont, volgens hem een slecht persoon is die niet wil werken, hoewel hij gezond en sterk is. Bijna iedereen in Eernewoude heeft volgens hem last van hem. Hij uit voortdurend allerlei kwaadaardige dreigementen. Volgens hem is iedereen daardoor met goede reden bang voor hem.

Verklaring van Auke Jitses

Auke Jitses woonde te Eernewoude en was in zijn 54ste levensjaar. Op 1 mei 1804 kwam hij om ongeveer zes uur 's morgens in de boerenschuur die hij gebruikte. Die staat op enige afstand van zijn woning en behoort aan de pastorie. Hij ontdekte dat het touw waarmee hij de deur de vorige avond goed had dichtgebonden aan stukken was gesneden. Sybren Wybrens uit Eernewoude lag op het hooi. Hij zei dat hij eraf moest komen. Hij had de dorprechter gehaald om het te bekijken en aan de drost te melden.

Sybren antwoordde dat hij de drost ook wel eens wilde spreken, maar kwam niet van het hooi af. Intussen verzorgde hij zijn koeien die in de schuur stonden. Daarna ging hij naar huis om thee te drinken. Terwijl hij thee zat te drinken zag hij Sybren langs zijn ramen voorbijgaan. Auke verklaarde dat Sybren nog altijd tegen zijn wil in de schuur overnachtte. Auke liet Sybrens verblijf toe, omdat hij zich door diens bedreigingen en eerdere uitspraken niet tegen hem durfde te verzetten.

Volgens Auke zei Sybren soms dat hij nergens om gaf. Verder vond hij Sybren een slecht persoon van wie iedereen last heeft. In de winter van 1803 waren Auke onder meer zes windborden van een watermolen ontstolen. Auke sprak Sybren daarop aan. Sybren antwoordde dat een mens uit nood wel eens iets deed. Hij bevestigde noch ontkende de diefstal. Tot slot verklaarde Auke dat Sybren volgens hem gezond en sterk was en wel kon werken, maar niet wilde. Ook onderdelen van de deur waren beschadigd.

Het leek of daarin met een mes was gesneden. Ook verklaarde Auke dat Sybren hem diezelfde winter een spijkerhamer uit zijn timmerhuis heeft ontvreemd. Auke beschuldigde Sybren daarvan. Daarna bracht Sybren de hamer terug uit een veld.

Verklaring van Sybren Wybrens

Sybren Wybrens te Eernewoude, vrijgezel, was in zijn 64ste levensjaar. Hij erkende dat hij het touw had doorgesneden waarmee de schuurdeur van Auke Jitses was vastgebonden. Hij had daar 's nachts op het hooi verbleven. Hij wist niet meer precies wanneer dat was. Hij deed het omdat hij geen ander onderkomen had. Niemand wilde hem in huis nemen en ook de armenvoogden wilden hem geen woning bezorgen. Hij ontkende dat hij Piebe Baukes om een mes had gevraagd. Ook ontkende hij dat hij bij hem om een bijl was geweest.

Hij ontkende verder dat hij niet wilde werken, anderen overlast bezorgde, bedreigde of iets van hen had gestolen. Hij wilde wel werken, maar niemand wilde hem werk of onderdak geven. Hij kreeg volgens zijn verklaring vaak te horen dat men hem geen onderdak wilde geven vanwege de luizen en het andere ongedierte waarmee hij kampte.

Andere verklaringen en verhalen

Sybren Wybrens in Eernewoude

Dezelfde ondervraagde man. De schuurzaak en de onderzoeken naar doeken en een houten nap spelen in mei 1804 in Eernewoude. Sybren is vrijgezel en in zijn 64ste levensjaar. Het verhoor van 19 mei behandelt de goederen gezamenlijk. Hij erkent het doorsnijden van een touw om op het hooi te slapen, maar spreekt andere beschuldigingen tegen. Dorpsgenoten geven ook karakteroordelen; die zijn geen vastgestelde feiten.

Eernewoude 1804 - De verdwenen doeken van Neeltje Durks

Eernewoude 1804 - Een houten nap met rijst op het hooi

Het gezin en de samenhang tussen de verklaringen

De schuurzaak en de onderzoeken naar doeken en een houten nap spelen in mei 1804 in Eernewoude. Sybren is vrijgezel en in zijn 64ste levensjaar. Het verhoor van 19 mei behandelt de goederen gezamenlijk. Hij erkent het doorsnijden van een touw om op het hooi te slapen, maar spreekt andere beschuldigingen tegen. Dorpsgenoten geven ook karakteroordelen; die zijn geen vastgestelde feiten.

1804: Sybren Wybrens in de onderzoeken van Eernewoude

Notaris 1800.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare gegevens over de beschreven tijd. Historische scans en kaarten worden afzonderlijk aangeduid.