Eernewoude 1804 - De verdwenen doeken van Neeltje Durks

Een aangifte en een verhoor uit mei 1804.

De 80-jarige weduwe Neeltje Durks mist twee katoenen doeken van de bleek en spreekt Sybren Wybrens aan. Hij geeft een andere verklaring.

Twee doeken verdwijnen van de bleek

Neeltje Durks, weduwe van Volkert Gjolts, woonde in Eernewoude en was in haar 81ste levensjaar. Zij legde op 18 mei 1804 thuis haar verklaring af. In de voorgaande week waren twee katoenen doeken verdwenen van de bleek achter haar huis. Een doek was donkerblauwbont. De andere was bruinbont, met een roodachtige kleur, en enigszins verschoten. Geen van beide droeg lettermerken. Neeltje liet zulke doeken dikwijls ook in de nacht buiten liggen. Zij wist niet op welke dag of in welke nacht de doeken precies waren meegenomen, maar ontdekte de vermissing op donderdag 10 mei.

Neeltje spreekt Sybren op straat aan

Op zaterdag 12 mei stond Neeltje overdag buiten haar huis. Sybren Wybrens liep langs met een bruinbonte doek om zijn hals. Zij herkende die als een van haar verdwenen doeken en sprak hem aan:

Sybren liep volgens haar zwijgend verder en gaf haar niets. Even later kwam hij opnieuw voorbij. Neeltje zei dat hij toen geen doek meer om zijn hals had. Zij vroeg opnieuw om haar beide doeken, maar kreeg ze niet terug.

Neeltje noemde Sybren lui en slecht. Volgens haar was hij gezond en lichamelijk fit en kon hij wel werken, maar wilde hij dat niet.

Sybren verklaart waar hij de doeken vandaan had

Sybren Wybrens was vrijgezel, woonde in Eernewoude en was in zijn 64ste levensjaar. Op 19 mei 1804 werd hij als gedetineerde in Bergum verhoord. De gerechtelijke verklaringen over de twee doeken werden hem voorgelezen. Hij bevestigde dat Neeltje hem op straat had aangesproken, maar zei dat zij moest bewijzen dat de doek van haar was.

Hij verklaarde dat hij zowel de bruinbonte als de blauwbonte doek cadeau had gekregen van zijn zuster Tjitske Wybrens. Zij was getrouwd met Sije Willems, een huurboer onder Suawoude. Sybren sprak Neeltjes verhaal op een punt tegen: volgens hem had hij de doek nog om zijn hals toen hij haar voor de tweede keer voorbijliep. Hij had haar toen gezegd dat hij haar doeken niet had.

Nog twee vragen aan Sybren

Tijdens hetzelfde verhoor werd Sybren ook bevraagd over een houten nap die Tjitske Keimpes miste. Hij ontkende iets van de verdwenen nap te weten. Volgens hem had Trijntje Idserts hem de vorige avond na het melken rijst gegeven die voor een kalf bestemd was. Hij had die rijst uit een stenen kop gegeten, niet uit een houten nap. Hij ontkende dat hij haar een houten schotel voor haar moeder te koop had aangeboden. Volgens hem had Trijntje juist gevraagd of hij een schotel voor haar moeder, de vrouw van Auke Jitses, te koop had. Zij wilde vijf stuivers betalen. Sybren zei dat hij geen schotel wist en er ook nu niets van wist. Daarnaast werd hem gevraagd of hij wist dat er die nacht vaartuigen in Eernewoude vol water waren geraakt en hoe dat was gebeurd. Sybren zei dat hij wist dat er die ochtend drie jachten vol water waren. Hij had Jan Reempes geholpen een vaartuig leeg te scheppen en in de achterste bodem een rond gat gezien. Hij wist niet hoe het gat was ontstaan of wie het had gemaakt. Van de andere jachten wist hij niets en hij had er ook niets over horen zeggen. De verklaringen over de houten nap staan bij elkaar op een afzonderlijke pagina.

Neeltje ondertekende haar verklaring op 18 mei 1804 te Eernewoude. Sybren ondertekende zijn verhoor op 19 mei in Bergum. De twee doeken waren volgens de beschikbare verklaringen niet aan Neeltje teruggegeven.

Wat is nog zichtbaar?

• De plaats Eernewoude bestaat nog.
• Het bleekveld achter Neeltjes huis is in deze verklaringen niet nauwkeurig gelokaliseerd.

Andere verklaringen en verhalen

Sybren Wybrens in Eernewoude

Dezelfde ondervraagde man. De schuurzaak en de onderzoeken naar doeken en een houten nap spelen in mei 1804 in Eernewoude. Sybren is vrijgezel en in zijn 64ste levensjaar. Het verhoor van 19 mei behandelt de goederen gezamenlijk. Hij erkent het doorsnijden van een touw om op het hooi te slapen, maar spreekt andere beschuldigingen tegen. Dorpsgenoten geven ook karakteroordelen; die zijn geen vastgestelde feiten.

Eernewoude 1804 - Sybren Wybrens in de schuur van Auke Jitses

Eernewoude 1804 - Een houten nap met rijst op het hooi

Het gezin en de samenhang tussen de verklaringen

De schuurzaak en de onderzoeken naar doeken en een houten nap spelen in mei 1804 in Eernewoude. Sybren is vrijgezel en in zijn 64ste levensjaar. Het verhoor van 19 mei behandelt de goederen gezamenlijk. Hij erkent het doorsnijden van een touw om op het hooi te slapen, maar spreekt andere beschuldigingen tegen. Dorpsgenoten geven ook karakteroordelen; die zijn geen vastgestelde feiten.

1804: Sybren Wybrens in de onderzoeken van Eernewoude

Bakkerij 1770.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare gegevens over de beschreven tijd. Historische scans en kaarten worden afzonderlijk aangeduid.