Eernewoude 1804 - Een houten nap met rijst op het hooi

Twee verklaringen uit mei 1804, met een verbonden verhoor.

Een houten schepnap verdwijnt uit een regenton. Een veertienjarige dienstmeid ziet Sybren Wybrens met rijst en brood in een schuur.

Tjitske Keimpes mist haar houten nap

Tjitske Keimpes, de vrouw van Bauke Wijbes uit Eernewoude, was in haar 41ste levensjaar. Tussen 15 en 16 mei 1804 verdween een houten nap uit een regenton buiten haar huis. Met deze nap schepte zij water uit de ton. Het was een nieuw, ongeverfd voorwerp, wat hoekig en vlak, waarin volgens haar ongeveer een mengel vocht paste.

Tjitske sprak Sybren Wybrens aan. Zij zei dat zij vermoedde dat hij haar nap had. Hij ontkende dat en ging zonder verdere uitleg weg. Tjitske noemde hem lui. Volgens haar kon hij wel werken, maar wilde hij dat niet, en had iedereen veel overlast van hem.

Trijntje Idserts gaat turf halen

Trijntje Idserts was veertien jaar en diende bij Auke Jitses. Op de avond van 18 mei ging zij turf halen uit de schuur van haar meester. Sybren Wybrens hield zich daar op. Toen zij binnenkwam, zat hij op het hooi. Naast hem stond een vrij grote houten nap met rijst; Sybren kruimelde er brood in.

Trijntje vroeg of hij nog eten had. Sybren antwoordde van niet. Hij zei ook geen brood meer te hebben en voegde eraan toe:

Trijntje zei dat hij een mooie schotel had. Sybren antwoordde bevestigend en vroeg of haar moeder die wilde kopen. Trijntje antwoordde dat haar moeder geen schotels nodig had. Sybren zei daarop dat zij wel klaar zouden zijn wanneer een genoemde persoon thuiskwam. Trijntje ging weg en liet hem in de schuur achter.

Sybren vertelt een ander verhaal

Sybren Wybrens woonde in Eernewoude, was vrijgezel en in zijn 64ste levensjaar. Op 19 mei werd hij als gedetineerde in Bergum verhoord, nadat de verklaringen tegen hem waren voorgelezen. Daarbij ging het om de verdwenen doeken van Neeltje Durks en de houten nap van Tjitske Keimpes.

Sybren bevestigde dat Neeltje hem op straat had aangesproken over de bruinbonte doek om zijn hals. Hij had haar geantwoord dat zij moest bewijzen dat die van haar was. Volgens hem had hij de bruinbonte en een blauwbonte doek cadeau gekregen van zijn zuster Tjitske Wybrens, de vrouw van Sije Willems, huurboer onder Suawoude. Hij ontkende dat hij de doek had afgedaan voordat hij Neeltje voor de tweede keer voorbijliep. Hij had hem volgens zijn verklaring nog om. Toen Neeltje opnieuw om haar doeken vroeg, antwoordde hij dat hij haar doeken niet had.

Ook over de houten nap werd Sybren verhoord. Hij verklaarde dat hij van de verdwenen nap niets wist. Volgens hem had Trijntje hem zelf rijst gegeven, bedoeld voor een kalf, toen zij van het melken terugkwam. Hij had die rijst de vorige avond niet uit een houten nap maar uit een stenen kop gegeten.

Sybren ontkende dat hij de nap aan Trijntjes moeder te koop had aangeboden. Volgens zijn verklaring had Trijntje juist gevraagd of hij een houten schotel voor haar moeder, de vrouw van Auke Jitses, kon verkopen. Zij zou er vijf stuivers voor willen betalen, maar hij had gezegd dat hij geen schotel wist en er ook nu niets van wist. Zijn verhoor over de verdwenen doeken en de houten nap staat uitvoeriger bij de aangifte van Neeltje Durks.

Bij hetzelfde verhoor werd Sybren gevraagd of hij wist dat er die nacht jachten in Eernewoude vol water waren geraakt en hoe dat was gebeurd. Hij wist dat er die ochtend drie jachten vol water waren. Hij had zelf Jan Reempes geholpen een jacht leeg te scheppen. Achter in de bodem had hij een rond gat gezien. Hij wist niet hoe dat gat was ontstaan of wie het had gemaakt. Van de andere jachten wist hij niets en hij had er ook niets over horen zeggen.

Tjitske ondertekende op 18 mei. Trijntje verklaarde op 19 mei en zette daarbij een kruis als haar handmerk. P. W. G. Braunius was bij haar handmerk aanwezig.

Wat is nog zichtbaar?

• Eernewoude ligt nog in het Friese veengebied.
• De regenton en de schuur uit deze verklaringen kunnen niet aan een tegenwoordig gebouw worden gekoppeld.

Andere verklaringen en verhalen

Sybren Wybrens in Eernewoude

Dezelfde ondervraagde man. De schuurzaak en de onderzoeken naar doeken en een houten nap spelen in mei 1804 in Eernewoude. Sybren is vrijgezel en in zijn 64ste levensjaar. Het verhoor van 19 mei behandelt de goederen gezamenlijk. Hij erkent het doorsnijden van een touw om op het hooi te slapen, maar spreekt andere beschuldigingen tegen. Dorpsgenoten geven ook karakteroordelen; die zijn geen vastgestelde feiten.

Eernewoude 1804 - Sybren Wybrens in de schuur van Auke Jitses

Eernewoude 1804 - De verdwenen doeken van Neeltje Durks

Het gezin en de samenhang tussen de verklaringen

De schuurzaak en de onderzoeken naar doeken en een houten nap spelen in mei 1804 in Eernewoude. Sybren is vrijgezel en in zijn 64ste levensjaar. Het verhoor van 19 mei behandelt de goederen gezamenlijk. Hij erkent het doorsnijden van een touw om op het hooi te slapen, maar spreekt andere beschuldigingen tegen. Dorpsgenoten geven ook karakteroordelen; die zijn geen vastgestelde feiten.

1804: Sybren Wybrens in de onderzoeken van Eernewoude

Bakkerij 1770.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare gegevens over de beschreven tijd. Historische scans en kaarten worden afzonderlijk aangeduid.