Giekerk 19de eeuwGiekerk en Oenkerk 1801 - Zes verklaringen over deuren, ruiten en voetsporen
Historische aangifte en getuigenverklaringen uit 1801, vastgelegd bij het gerecht van Tietjerksteradeel.
In de nacht van 2 op 3 december 1801 ontstond op meerdere erven in Giekerk onrust. De bewoners beschreven opengebroken ruiten, een openstaande achterdeur en voetsporen naar de weg. Daarnaast vertelde een knecht dat hij bij Oenkerk twee onbekende mannen was tegengekomen. De zes verklaringen zijn niet hetzelfde verhaal en bewijzen geen gemeenschappelijke dader.
Bote Aukes
Bote Aukes, meerderjarige ongehuwde man die bij Jelle Sijbes in Giekerk woont, is ongeveer 51 jaar. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd. Op de morgen van 3 december bleek hem dat een ruit uit het venster in het achterhuis was gebroken en het venster was geopend.
Bij onderzoek miste hij uit de kist in de kamer acht ponden en vijf goudguldens, en een paar zilveren schoengespen gemerkt B.A. Uit zijn buidel miste hij een dubbeltje en vier duiten. Hij weet niet wie dit deed.
Na voorlezing sloot hij te Giekerk op 28 december 1801 en zette zijn gewone eigen merk. Dit is Bote Aukes' eigen merk: +.
Genoemde goederen en bijzonderheden
- Acht ponden en vijf goudguldens uit een kist.
- Een paar zilveren schoengespen met de letters B.A.
- Een dubbeltje en vier duiten uit zijn buidel.
Bote Aukes miste geld en zilveren schoengespen. Trijntje Aukes ontdekte sporen van een opengebroken kist. Bij Aarn Gosses en Willem Jans was de achterdeur open, maar zij konden geen verdwenen goederen aanwijzen.
Trijntje Aukes
Trijntje Aukes, vrouw van Jelle Sijbes in Giekerk, is 74 jaar. Zij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd. Bij het opstaan op 3 december zag ze dat twee ingezette stalen haken van Bote Aukes' kist in de schuur waren afgenomen.
Zij schrok bij dat gezicht en bekeek onmiddellijk de deuren, maar die waren nog zoals ze de vorige avond achtergelaten waren. Vervolgens bleek haar dat een ruit uit een venster in het achterhuis was genomen en het venster zo was geopend. Ze weet niet wie dit deed.
Volgens de ingevoegde zin heeft zij die nacht tijdens haar slaap niets gehoord. Na voorlezing sloot zij; vervolg op 149.
Zij tekende te Giekerk op 28 december 1801: Trinte Aukes.
Genoemde goederen en bijzonderheden
- Twee ingezette stalen haken van Botes kist waren weggenomen.
- Een ruit uit het achterhuisvenster was weggenomen.
- Trijntje had in haar slaap niets gehoord.
Aarn Gosses
Aarn Gosses, landbouwer in Giekerk, is 38 jaar. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd. In de nacht van 2 op 3 december riep zijn arbeider Willem Jans hem rond drie uur.
Aarn ging met de lamp naar achteren en doorzocht samen met Willem het huis, maar merkte geen vermissing. Later bleek bij inspectie dat twee ruiten uit het venster bij de achterdeur waren genomen en de achterdeur zo geopend was. Ook waren twee ruiten uit een venster bij de voordeur gebroken en was de schotel deuronderdeel, vermoedelijk sluiting van de voordeur afgenomen.
Het slot was nog vastgehaakt zoals de vorige avond.
Bij daglicht zag hij achter het huis enkele smalle mannenvoetstappen die naar de weg liepen. Hij kan niet zeggen wie de dader of daders zijn. Na voorlezing sloot hij en tekende te Giekerk op 28 december 1801: Aarn Gosses.
Genoemde goederen en bijzonderheden
- Twee ruiten bij de achterdeur; nog twee bij de voordeur.
- Een weggenomen deurschotel, terwijl het slot nog vastgehaakt zat.
- Smalle voetsporen achter het huis, richting de weg.
Willem Jans
Willem Jans, arbeider in Giekerk, is ongeveer 37 jaar. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd. In de nacht van 2 op 3 december stond hij rond drie uur op bij landbouwer Aarn Gosses, bij wie hij woonde.
In het achterhuis vond hij de achterdeur open. Hij waarschuwde Aarn, die onmiddellijk opstond en met de lamp naar achteren ging. Samen doorzochten ze het huis, maar vonden geen vermissing.
Bij later onderzoek bleek dat twee ruiten uit het venster waren genomen.
De ruiten bij de achterdeur waren weggenomen en de deur was zo geopend. Ook ontdekten ze dat twee ruiten uit een venster bij de voordeur waren genomen en de schotel sluiting was afgestoten. Bij daglicht zag Willem enkele smalle mannenvoetstappen achter het huis die naar de weg leken te lopen.
Hij kon daaraan niet zien hoeveel personen er waren geweest. Hij weet verder niet wie dit deed. Na voorlezing sloot en tekende hij te Giekerk op 28 december 1801: Willem Jans.
Genoemde goederen en bijzonderheden
- Achterdeur rond drie uur open aangetroffen.
- Twee ruiten bij de achterdeur en twee bij de voordeur verwijderd.
- Smalle voetsporen; aantal personen niet vast te stellen.
Jasper Johannes
Jasper Johannes, timmerman in Giekerk, is 28 jaar. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd. In de nacht van 2 op 3 december werd hij rond drie à vier uur wakker door geruis achter zijn huis.
Na enige tijd stond hij op. Bij onderzoek bleek dat twee ruiten uit een venster bij de achterdeur waren gebroken en de deur zo geopend was. Hij kon geen vermissing in zijn huis vaststellen.
Bij de achterdeur vond hij de schotel sluiting van een ander huis. Later bleek die bij het huis van Aarn Gosses te horen. Hij weet niet wie dit deed.
Uit de voetstappen meent hij dat er waarschijnlijk twee mannen waren geweest; dit blijft zijn gevolgtrekking. Na voorlezing sloot hij en tekende te Giekerk op 28 december 1801: Jasper Johannes.
Genoemde goederen en bijzonderheden
- Rond drie à vier uur geruis bij zijn huis.
- Twee ruiten uit venster bij achterdeur gebroken.
- Een losse deurschotel, later verbonden met het huis van Aarn Gosses.
- Twee personen slechts vermoed op grond van sporen.
Gaele Sijtes
Gaele Sijtes, dienstknecht bij landbouwer Cornelis Jacobs in Oenkerk, is 21 jaar.
Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd. In de nacht van 2 op 3 december rond half één kwam hij uit Giekerk. Op de weg bij het huis van Jelte Binnes te Oenkerk passeerde hij twee mannen.
Zij leken over het hout naar de woning te willen gaan, maar stapten naar de weg terug toen zij hem merkten. Hij kende beiden niet. De ene droeg een bruin baaitje en een hoge ronde hoed; de andere een blauw hemdrok en een ruige muts met een vosstaart.
Hij weet niet waar zij heen gingen. Na voorlezing sloot en tekende hij te Oenkerk op 28 december 1801: Gaele Sijtes.
Genoemde goederen en bijzonderheden
- Twee onbekende mannen op de weg bij het huis van Jelte Binnes.
- De ene droeg een bruin baaitje en hoge ronde hoed.
- De ander droeg een blauw hemdrok en een ruige muts met vosstaart.
Jasper Johannes vond bij zijn achterdeur een losgeraakt deuronderdeel dat later bij het huis van Aarn Gosses bleek te horen. Gaele Sijtes zag op een weg bij Oenkerk twee mannen en beschreef hun kleding. Hij verklaarde niet dat hij hen ergens had zien inbreken. De verklaringen werden op 28 december 1801 afgesloten.
Wat is nog zichtbaar?
- De dorpen Giekerk en Oenkerk en de verbindingswegen ertussen.
- De verklaringen identificeren de erven en de precieze plek bij het huis van Jelte Binnes niet voldoende voor een zekere plaatsbepaling.
Dit verhaal staat ook in het verhalen uit Giekerk tussen 1798 en 1801. Andere dorpen komen aan bod in het overzicht van Tietjerksteradeel, 1795-1802.
Wilt u reageren?
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Giekerk en Oenkerk
Plaatsen in de omgeving
Dagelijks leven
Afbeeldingen
Dagelijks leven in de 19de eeuw
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Bataafse en Franse tijd
Bronnen
Gerecht Tietjerksteradeel, informatieboek 5, dossier EA-8-D06, bladen 147, 148, 149, 150, 151, 152, 153. Verklaringen: Bote Aukes; Trijntje Aukes; Aarn Gosses; Willem Jans; Jasper Johannes; Gaele Sijtes.
De gele blokken bevatten de volledige beschikbare diplomatische transcripties. De grijze blokken bevatten de complete leesbare moderne Nederlandse teksten. Deze tekst is gecontroleerd tegen de bestaande bronbewerking; de handgeschreven scans zijn niet opnieuw ingezien.
Verantwoording
- Alle zes verklaringen zijn afzonderlijk weergegeven. De datum van de beschreven gebeurtenissen (2-3 december) verschilt van de datum van de verklaring (28 december).
- Bote Aukes noemt geld in verschillende muntsoorten. De eerste munteenheid bij acht is onzeker; deze wordt niet omgerekend. Zijn afsluiting is een kruismerk, geen handtekening.
- Trijntje Aukes ondertekent met de spelling Trinte Aukes. De benaming van het kistbeslag is onzeker.
- Bij Aarn Gosses en Willem Jans zijn geen ontbrekende goederen vastgesteld. De schotel is een deuronderdeel; de precieze uitvoering is niet zeker.
- Jasper leidt uit sporen af dat er waarschijnlijk twee mannen waren, maar zag hen niet.
- Gaele Sijtes zag daadwerkelijk twee mannen bij Oenkerk. Dat bewijst niet dat zij in Giekerk hadden ingebroken. Hun kleding en de toegangsterm zijn deels onzeker gelezen.
De afbeeldingen tonen historische reconstructies, niet aantoonbaar de genoemde personen of hun woning.
Verantwoording
- Enkele historische woordlezingen blijven onzeker. Er zijn geen aanvullende voorwerpen, namen of gebeurtenissen als vaststaand ingevuld.