Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Oenkerk 1806 - Opengebroken kisten bij Michiel en Douwe Douwes

Jifke Jans, Janke Johannes, Trijntje Gaeles, Michiel Douwes en Douwe Douwes verklaren op 29 oktober en 1 november 1806 over opengebroken kisten en verdwenen goederen.

Bedstede rond 1800.
Bedstede rond 1800.

Jifke Jans vertelt hoe Janke de opengebroken kist bekeek:

Vervolgens ging Janke Johannes na de kist en bevond dat het Deksel van deselve los was en het Slot aan Stukken gebroken, zonder verder in de kist gezien te hebben.

Jifke Jans

Jifke Jans is 56 jaar en woont onder Oenkerk. Ze is de weduwe van Haje Aukes. Op de ochtend van 28 oktober liep ze rond tien uur met Janke Johannes, de vrouw van Tjipke Douwes, langs het huis van Michiel Douwes en zijn vrouw. Zij zagen dat de onderdeur onder de bovendeur door naar binnen was gestoten. Ze openden de bovendeur en vonden de pin van de onderdeur in het voorhuis.

In de kamer zagen zij dat een voorwerp dat als "Huislijst" is gelezen en andere spullen van een kist waren gehaald en overhoopgegooid. Janke ging naar de kist en zag dat het deksel los was en het slot stuk. Ze keek verder niet in de kist.

De twee vrouwen gingen meteen naar de vrouw van Tjalling Lammerts, de moeder van Michiels vrouw, en vertelden wat zij hadden gezien. Die ging dadelijk mee terug. Samen zagen ze dat ook een kist in de kelder helemaal openstond.

Jifke kon niet zeggen of en wat er uit het huis en de kisten ontbrak. Zij kende de dader of daders niet. Na duidelijke voorlezing ondertekende zij te Bergum op 29 oktober 1806.

Jifke Jans.

Naaiwerk in een gezin rond 1800.
Naaiwerk in een gezin rond 1800.

Janke Johannes

Janke Johannes is 40 jaar, getrouwd met Tjipke Douwes en woont onder Oenkerk. Op de ochtend van 28 oktober kwam ze rond tien uur met Jifke Jans, de weduwe van Haje Aukes, langs het huis van Michiel Douwes en zijn vrouw. Zij zagen dat de onderdeur onder de bovendeur door naar binnen was gestoten. Ze openden de bovendeur en vonden de pin van de onderdeur in het voorhuis.

In de kamer zagen zij dat een voorwerp dat als "Huislijst" is gelezen en andere spullen van een kist waren gehaald en overhoopgegooid. Ze ging naar de kist, waarvan het deksel los was en het slot stuk. Ze keek verder niet in die kist.

Zij en Jifke Jans gingen meteen naar de vrouw van Tjalling Lammerts, de moeder van Michiels vrouw, om het te vertellen. Die ging dadelijk mee terug. Samen zagen ze ook een open kist in de kelder.

Daarin lagen een zwarte broek en wat oude vodden. Janke wist niet of en wat er ontbrak en kende de daders niet. Na duidelijke voorlezing plaatste zij haar handmerk te Bergum op 29 oktober 1806.

Dit is het eigenhandig geplaatste handmerk van Janke Johannes, in tegenwoordigheid van P.M.B. Braunius.

Trijntje Gaeles

Trijntje Gaeles, vrouw van Tjalling Lammerts, in haar 45 ste levensjaar, wonend onder Oenkerk, verklaarde onder ede dat de achtentwintigste tussen tien en elf uur 's morgens Jifke Jans, weduwe van Haje Aukes, en Janke Johannes, vrouw van Tjipke Douwes, bij haar kwamen. Zij vertelden dat was ingebroken bij Michiel Douwes en diens vrouw, de kinderen van de getuige. Van een kist in de kamer waren spullen overhoopgegooid.

Ze ging meteen met hen mee en zag dat de onderdeur met geweld naar binnen was gestoten. De pin lag in het voorhuis. In de kamer waren de voorwerp dat als "Huislijst" is gelezen en andere spullen van de kist gehaald en was de kist opengebroken.

Zij miste daaruit een lichtblauwe halfversleten lange vrouwenjak van baai, een nieuwe blauwe kregelaar schortdoek met een aan de binnenkant aangenaaid zwartbont stuk, en twee testamentboeken. Aan de ene zat een zilveren haak met letters A.T. en een zwarte band van een materiaal dat als "japans" is gelezen; de andere had geen haken en een roodbonte band. Verder stond een kist van Douwe Douwes, een ongehuwde man die bij haar kinderen inwoonde, in de kelder helemaal open.

Zij wist niet of daar iets uit ontbrak en of die kist gesloten was geweest, omdat Douwe afwezig was en nog niet was thuisgekomen. Verder wist zij niets. Na duidelijke voorlezing ondertekende zij te Bergum op 29 oktober 1806.

Trijntje Gaeles.

Michiel Douwes

Michiel Douwes, schuitvaarder onder Oenkerk, naar zijn beste weten 35 jaar oud, verklaarde onder ede dat hij gisteren, de achtentwintigste, omstreeks acht uur 's avonds met zijn schuit thuiskwam. Hij had daarmee turf naar elders vervoerd. Bij zijn schoonouders Tjalling Lammerts en diens vrouw onder Oenkerk hoorde hij dat waarschijnlijk in de nacht van de zevenentwintigste op de achtentwintigste bij hem was ingebroken.

Hij had het huis bij vertrek goed afgesloten. Hij ging er meteen heen en vond de kist in de kamer opengebroken. Daaruit miste hij een paar nieuwe zwarte kousen met brede strepen; een paar halfversleten zilverschijnende kousen met smalle strepen; een zwart glad mouwloos vest; een lichtblauwe halfversleten lange vrouwenjak van baai; een bijna nieuwe blauwe kregelaar schortdoek met een zwartbont stuk; een testamentboek met een zilveren haak, letters A.T. en een zwarte band van een materiaal dat als "japans" is gelezen; eenzelfde met roodbonte band en zonder haken; de haken waren wat beschadigd; een blauwbonte katoenen doek en een witte doek.

Uit de schoorsteen was ook een stuk gerookt vlees verdwenen, dat van zijn broer Douwe Douwes was. Die woonde ongehuwd bij hem in, maar voer nu als schipper met turf. Ook was een stuk spek afgesneden van een runder- in de schoorsteen; dat was van de getuige.

Hij kon niet zeggen wie deze misdaad had gepleegd. Na duidelijke voorlezing ondertekende hij te Bergum op 29 oktober 1806. Michiel Douwes.

Douwe Douwes

Douwe Douwes is 26 jaar en ongehuwd. Hij woont bij zijn broer Michiel op het Molenend onder Oenkerk. Op 31 oktober kwam hij met zijn vaartuig thuis. Zijn broer vertelde hem dat was ingebroken en dat er goederen waren gestolen. Ook zijn eigen kist in de kelder zou zijn opengeschoven.

Hij ging meteen kijken, zag dat de kist inderdaad open was en miste een bruinbonte katoenen broek met gele strepen en een geelkoperen bleke tabaksdoos. Hij wist niet dat er nog meer van hem was gestolen. Douwe vertelde verder dat hij het stukje gerookt vlees dat in de schoorsteen van zijn broer Michiel Douwes had gehangen, zelf enige tijd eerder had weggehaald.

Michiel had het in zijn verklaring van 29 oktober 1806 als vermist opgegeven. Douwe had zijn broer niet verteld dat hij het had meegenomen. Dat stukje vlees was dus niet gestolen.

Verder wist hij niets. Na voorlezing ondertekende hij te Bergum op 1 november 1806. Douwe Douwes.

Deze verklaringen staan bij de verhalen uit Oenkerk.

Een andere inbraak onder Oenkerk

Deze verklaringen betreffen afzonderlijke gebeurtenissen en verschillende huizen. Een gemeenschappelijke dader is niet vastgesteld.

Molenend 1806 - Aattje Durks hoort geschuifel en vindt een man bij haar kist

Molenend 1806 - Aattje Durks hoort geschuifel en vindt een man bij haar kist

Visbereiding 1770.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Kaart van de streek

Kleding herstellen rond 1800.
Kleding herstellen rond 1800.
Dagelijks leven in Friesland rond 1800.
Dagelijks leven in Friesland rond 1800.
Een woning rond 1800.
Een woning rond 1800.
Dagelijks leven in Friesland rond 1800.
Dagelijks leven in Friesland rond 1800.
Een keuken rond 1800.
Een keuken rond 1800.

Koppen en ambtelijke afsluitingen

Kop informaties - scan 526

Informatien genomen bij mij Gerrijt Reitsma mede lid bij Drost benevens het Gerechte van het 5 de District in Friesland in dezen Commissaris om te Strekken na behoren.

Verklaringen opgenomen door mij, Gerrijt Reitsma, medelid bij drost en gerecht van het vijfde district in Friesland, in deze zaak commissaris, om naar behoren te dienen.

Gezamenlijk protocol inbraak Michiel - scan 531

Aldus gedeponeerd voor ons ondergeschrevene Commissaris en Secretaris te Bergum den 29 October 1806. [Handtekeningen:] G.G. Reitsma; P.M.B. Braunius.

Aldus verklaard voor ons, ondergetekende commissaris en secretaris, te Bergum op 29 oktober 1806. [Handtekeningen:] G.G. Reitsma; P.M.B. Braunius.

Kop nadere informaties - scan 531

Informatien genomen bij mij Jetze van Sminia Drost van het 5 de District in Friesland in dezen Commissaris om te Strekken na behoren.

Verklaringen opgenomen door mij, Jetze van Sminia, drost van het vijfde district in Friesland, in deze zaak commissaris, om naar behoren te dienen.

Protocol nadere verklaring Douwe - scan 532

Aldus gedeponeerd voor ons ondergeschrevene Commissaris en Gerechts Clerq te Bergum den 1 November 1806. [Handtekeningen:] J. Sminia; C.A. Heemstra.

Aldus verklaard voor ons, ondergetekende commissaris en gerechtsklerk, te Bergum op 1 november 1806. [Handtekeningen:] J. Sminia; C.A. Heemstra.

Verantwoording van de tekst

Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.

Meer over het dagelijks leven

Plaatsen in de omgeving in de 19de eeuw

Bataafse en Franse tijd

Bronnen en verantwoording

Gerecht van Tietjerksteradeel, informatieboek 5, EA-24-D06, scanbladen 526, 527, 528, 529, 530, 531, 532. 5 afzonderlijke verklaringen.

Verantwoording

Jifke is in haar 57ste levensjaar, Janke in haar 41ste, Trijntje in haar 45ste, Michiel naar beste weten 35 en Douwe in zijn 27ste. Jifke en Janke zijn twee afzonderlijke getuigen; hun verklaringen zijn niet samengevoegd. Trijntje noemt Douwe, niet Bonne. De volledige kledinginventaris, kleuren, strepen, slijtage, banden en letters A.T. zijn behouden. De onzekere term Huislijst blijft zichtbaar. Michiel noemt gerookt vlees als vermist; Douwe verklaart op het vervolgblad dat hij het zelf eerder had meegenomen zonder zijn broer te informeren. Dat vlees is dus volgens Douwe niet gestolen. Beide verklaringen blijven volledig staan.

Het korte gele citaat geeft oorspronkelijke woorden weer. De getuigenissen zijn volledig in modern Nederlands weergegeven op wit. Historische stofnamen die niet zeker verklaard kunnen worden, zijn behouden. De ambtelijke vertelvorm is behouden. Vierkante haken duiden transcriptieaantekeningen en leesonzekerheden aan. In de moderne tekst zijn afbrekingen tussen scanbladen aangesloten. Er is niets toegevoegd aan de waarnemingen, uitspraken of meningen van de getuigen. Een eindvonnis is hier niet aanwezig.