Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Molenend 1806 - Aattje Durks hoort geschuifel en vindt een man bij haar kist

Aattje Durks verklaart op 25 oktober 1806 over geluiden in de nacht, een onbekende man in haar huis en een dreiging met de vuist.

Bedstede rond 1800.
Bedstede rond 1800.

Aattje Durks - verklaring

Aattje Durks (in modern Nederlands)

Aattje Durks, vrouw van Hendrik Douwes, wonend op het Molenend onder Oenkerk, in haar 66 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat zij gisteren, de vierentwintigste, omstreeks zes uur 's morgens met haar man naar het land vlak bij hun huis was gegaan om een kalf te bergen. Daarna ging zij terug naar huis. De deur was intussen alleen met de klink gesloten geweest.

Toen zij het huis naderde, hoorde zij geluid. Zij ging naar binnen en wilde een kist in de kamer openen. Daar zag zij een lange jonge kerel, bleek en ruig, die zij niet kende.

Hij liep door de kamer naar de deur en ging uiteindelijk weg. Zij wist niet dat er iets van haar was gestolen, maar de kist leek haar met geweld opengebroken. Toen de man bij de deur wegging, waar de getuige stond en de deur vasthield, dreigde hij haar met de vuist te slaan.

Hij voerde dat niet uit. Zij meende dat hij mogelijk de hele nacht, of het grootste deel daarvan, in het huis was geweest. Ze had een groot deel van de nacht wakker gelegen en steeds geschuifel gehoord.

Ze was zelfs uit bed gegaan om eten uit de schotelkamer weg te bergen, omdat ze dacht dat muizen of katten het geluid veroorzaakten. Zij miste alleen. Bij de kist vond zij twee hamers.

Volgens haar had de dader daarmee waarschijnlijk de kist geopend. Verder wist zij niets.

Na voorlezing plaatste zij haar handmerk te Bergum op 25 oktober 1806. Dit is het eigenhandig geplaatste handmerk van Aattje Durks, in tegenwoordigheid van C.A. Heemstra, gerechtsklerk.

Timmerlieden aan het werk rond 1800.
Timmerlieden aan het werk rond 1800.

Deze verklaringen staan bij de verhalen uit Oenkerk.

Een andere inbraak onder Oenkerk

Deze verklaringen betreffen afzonderlijke gebeurtenissen en verschillende huizen. Een gemeenschappelijke dader is niet vastgesteld.

Oenkerk 1806 - Opengebroken kisten bij Michiel en Douwe Douwes

Oenkerk 1806 - Opengebroken kisten bij Michiel en Douwe Douwes

Keuken 1800.

Aattje Durks / Aatje Dirks en Hendrik Douwes

In oktober en november 1806 noemt Aattje Durks dezelfde man Hendrik Douwes, dezelfde omgeving Oenkerk/Molenend en haar 66ste levensjaar. Het zijn verschillende gebeurtenissen. In 1795 wordt Aatje Dirks onder Oenkerk eveneens vrouw van Hendrik Douwes genoemd, met dochter Grietje Hendriks. Partner en plaats ondersteunen de oudere koppeling; een leeftijd ontbreekt daar. De vermelding in 1795 is geen eigen verklaring van Aatje.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Kaart van de streek

Nacht inbraak boerenschuur twee mannen deur.
Nacht inbraak boerenschuur twee mannen deur.
Molen rond 1790.
Molen rond 1790.
Werk op het boerenland rond 1810.
Werk op het boerenland rond 1810.
Een keuken rond 1770.
Een keuken rond 1770.
Dagelijks leven in Friesland rond 1800.
Dagelijks leven in Friesland rond 1800.

Koppen en ambtelijke afsluitingen

Kop informaties - scan 522

Informatien genomen bij mij Jetze van Sminia Drost van het 5 de District in Friesland in dezen Commissaris om te Strekken na behoren.

Verklaringen opgenomen door mij, Jetze van Sminia, drost van het vijfde district in Friesland, in deze zaak commissaris, om naar behoren te dienen.

Protocol inbraak Aaltje - scan 524

Aldus gedeponeerd voor ons ondergeschrevene Commissaris en Gerechts Clerq, Bergum den 25 Oct: 1806. [Handtekeningen:] J. Sminia; C.A. Heemstra.

Aldus verklaard voor ons, ondergetekende commissaris en gerechtsklerk, te Bergum op 25 oktober 1806. [Handtekeningen:] J. Sminia; C.A. Heemstra.

Verantwoording van de tekst

Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.

Meer over het dagelijks leven

Plaatsen in de omgeving in de 19de eeuw

Bataafse en Franse tijd

Bronnen en verantwoording

Gerecht van Tietjerksteradeel, informatieboek 5, EA-24-D03, scanbladen 522, 523, 524. 1 afzonderlijke verklaringen.

Verantwoording

Aattje is in haar 66ste levensjaar en getrouwd met Hendrik Douwes. De bron noemt de man lang, jong, bleek en ruig; verdere kenmerken zijn onzeker. Zij zag geen braakhandeling. Nachtverblijf en gebruik van de twee hamers zijn haar vermoedens. De dreiging met een vuistslag is niet uitgevoerd. De zin over wat uit de kan ontbreekt is moeilijk leesbaar; mede is een werklezing. Het woord geurig in die onzekere zin is onvoldoende grond voor een verzonnen geurwaarneming.

De getuigenissen staan volledig in modern Nederlands op wit. Een kort geel citaat bevat oorspronkelijke woorden. De ambtelijke vertelvorm is behouden. Vierkante haken duiden transcriptieaantekeningen en leesonzekerheden aan. In de moderne tekst zijn afbrekingen tussen scanbladen aangesloten. Er is niets toegevoegd aan de waarnemingen, uitspraken of meningen van de getuigen. Een eindvonnis is hier niet aanwezig.