Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Oenkerk 1806 - Een hele ruit en een leeggehaalde spinde

Aattje Durks en Hendrik Douwes vertellen wat zij op 13 november thuis aantroffen.

Kleding herstellen rond 1800.
Kleding herstellen rond 1800.

Aattje Durks

Aattje Durks, vrouw van Hendrik Douwes, wonend te Oenkerk, in haar 66ste levensjaar, verklaarde onder ede dat zij gisterochtend, de dertiende, tussen zes en zeven uur opstond. Zij zag dat de buitendeur van het slot was, hoewel die de vorige avond goed was afgesloten. Bij nader kijken bleek dat een ruit uit het venster naast de deur uit het lood was genomen, zonder het glas te beschadigen.

Alleen het lood was wat stuk. De ruit stond buiten de deur in de zon. Uit een spinde in het voorhuis miste zij zes à zeven el witte hemdenstof, twee nieuwe mannenhemden waarvan één gemerkt H.D. met letters, en een nieuw wit laken met zwarte letters A.H, in letters.

Verder een witte puntrok met zwarte blokletters A.H, een zwartbont stukje ertussen en loswerk aan de naad; twee nog niet afgemaakte witte vrouwenhemden zonder mouwen en geren; drie kwart el witte linnen stof; ongeveer twee el wit vaatlaken; een blauw stof mannenhemdrok, gevoerd met witte flanel, met bruine knopen; een paar halfwollen zwarte mannenkousen; een groen gestreepte wiegdeken met rode trijpen voering; en een thee, driekwart pond zwaar. Zij kon niet met zekerheid zeggen wie de inbraak en diefstal had gepleegd. Wel had zij enig vermoeden tegen Rinse Andries, zoon van een zekere Andries Rinses.

Anderen zeiden dat hij zich 's nachts bij en onder Oenkerk ophield. Volgens geruchten was hij uit de provincie verbannen. Na duidelijke voorlezing plaatste zij haar handmerk te Bergum op 14 november 1806.

Dit is het eigenhandig geplaatste handmerk van Aattje Durks, in tegenwoordigheid van P.M.B. Braunius.

Naaiwerk in een gezin rond 1800.
Naaiwerk in een gezin rond 1800.

Hendrik Douwes

Hendrik Douwes, huisman onder Oenkerk, in zijn 74ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij gisterochtend, de dertiende, tussen zes en zeven uur aan het opstaan was. Zijn vrouw was iets eerder op en vertelde hem dat de buitendeur van het slot was, hoewel hij die de vorige avond zelf had afgesloten. Een ruit uit het venster naast de deur was uit het lood gehaald.

Het glas was heel, alleen het lood wat stuk. De ruit stond buiten de deur in de zon. De getuige zag dat alles ook zelf.

Uit een spinde in het voorhuis miste hij een blauw stof mannenhemdrok met witte flanellen voering en bruine knopen en een paar halfversleten mannenkousen. Over de andere vermiste spullen kon hij niets zeggen, omdat zijn vrouw die beheerde. Hij wist niet met zekerheid wie de inbraak en diefstal had gepleegd, maar had wel enige verdenking tegen Rinse Andries, zoon van een zekere Andries Rinses te Oenkerk.

Volgens anderen hield hij zich 's nachts bij en onder Oenkerk op en volgens geruchten was hij uit de provincie verbannen. Na duidelijke voorlezing ondertekende hij te Bergum op 14 november 1806. hendrik douwes.

Deze verklaringen staan bij de verhalen uit Oenkerk.

Aattje Durks / Aatje Dirks en Hendrik Douwes

In oktober en november 1806 noemt Aattje Durks dezelfde man Hendrik Douwes, dezelfde omgeving Oenkerk/Molenend en haar 66ste levensjaar. Het zijn verschillende gebeurtenissen. In 1795 wordt Aatje Dirks onder Oenkerk eveneens vrouw van Hendrik Douwes genoemd, met dochter Grietje Hendriks. Partner en plaats ondersteunen de oudere koppeling; een leeftijd ontbreekt daar. De vermelding in 1795 is geen eigen verklaring van Aatje.

Rinse Andries en Andries Rinses bij Oenkerk

In 1800 worden Rinse Andries en Andries Rinses samen bij het Molenend onder Oudkerk genoemd; in 1801 heet Rinse van het Molenend onder Oenkerk te zijn. In november 1806 vermoeden Aattje en Hendrik dat Rinse Andries, zoon van Andries Rinses, betrokken is. Namen, omgeving en het genoemde tweetal ondersteunen vergelijking, maar leeftijd en partner ontbreken; Oudkerk/Oenkerk is een verschil. De verdenking en verbanningsgeruchten uit 1806 zijn geen vastgestelde feiten.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Kaart van de streek

Naaiwerk in een woning rond 1800.
Naaiwerk in een woning rond 1800.
Dagelijks leven in Friesland rond 1797.
Dagelijks leven in Friesland rond 1797.
Mannenkleding rond 1800.
Mannenkleding rond 1800.
Wasdag rond 1800.
Wasdag rond 1800.
Slacht rond 1770.
Slacht rond 1770.

Koppen en ambtelijke afsluitingen

Kop informaties - scan 534

Informatien genomen bij mij Jetze van Sminia Drost van het 5de District in dezen Commissaris om te Strekken na behoren.

Verklaringen opgenomen door mij, Jetze van Sminia, drost van het vijfde district, in deze zaak commissaris, om naar behoren te dienen.

Gezamenlijk protocol inbraak Aattje en Hendrik - scan 537

Aldus gedeponeerd voor ons ondergeschrevene Commissaris en Secretaris te Bergum den 14 November 1806. [Handtekeningen:] J. Sminia; P.M.B. Braunius.

Aldus verklaard voor ons, ondergetekende commissaris en secretaris, te Bergum op 14 november 1806. [Handtekeningen:] J. Sminia; P.M.B. Braunius.

Verantwoording van de tekst

Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.

Meer over het dagelijks leven

Plaatsen in de omgeving in de 19de eeuw

Bataafse en Franse tijd

Bronnen en verantwoording

Gerecht van Tietjerksteradeel, informatieboek 5, EA-25-D02, scanbladen 534, 535, 536, 537. 2 afzonderlijke verklaringen.

Verantwoording

Aattje is in haar 66ste levensjaar, Hendrik in zijn 74ste. Dit is een nieuwe gebeurtenis na Aattjes aangifte van 25 oktober. De hele ruit, beschadiging van het lood, complete kledinglijst, kleuren, letters, voering en knopen zijn behouden. Glasplaats, letters, stofnamen en laatste gewicht blijven onzeker. Rinse Andries wordt alleen op grond van horen zeggen verdacht; een verbanning is hier een gerucht.

De getuigenissen staan volledig in modern Nederlands op wit. Een kort geel citaat geeft oorspronkelijke woorden weer. De ambtelijke vertelvorm is behouden. Vierkante haken duiden transcriptieaantekeningen en leesonzekerheden aan. In de moderne tekst zijn afbrekingen tussen scanbladen aangesloten. Er is niets toegevoegd aan de waarnemingen, uitspraken of meningen van de getuigen. Een eindvonnis is hier niet aanwezig.