Oenkerk 1795: Inbraak tijdens gezamenlijke afwezigheid

Alle verhalen en verklaringen uit Oenkerk

Deze pagina bevat de beschikbare verklaringen en stukken over inbraak tijdens gezamenlijke afwezigheid.

Verklaringen en stukken: 1795: Inbraak tijdens gezamenlijke afwezigheid

Informatie opgenomen door Fokke Ypeij, mederechter van Tietjerksteradeel, commissaris in deze zaak, op verzoek van de fiscaal van dit deel, „Rat: off:", om te dienen zoals behoort.

Eeltje Gosses, schipper en veenbaas, wonend in Slokherne onder Oenkerk, ongeveer vijfendertig jaar, verscheen, werd beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen donderdagmorgen, 27 november 1794, vertrok hij met zijn vrouw van huis. Hij ging naar zijn schip, dat te Oudkerk lag en met wortels geladen was. De volgende morgen voer hij ermee van Oudkerk naar Leeuwarden en daarna naar SchilCampen onder het rechtsgebied van die stad. Afgelopen dinsdag, toen hij daar nog met zijn schip lag, kreeg hij bericht dat de deuren van zijn huis openstonden, dat een deur van het kabinet eraf was en dat de kroon van het kabinet in twee stukken op de grond lag. Hij ging onmiddellijk naar huis. De deuren waren toen door iemand weer enigszins dichtgedaan. Hij zag dat ze opengebroken leken te zijn: de beide scharnierbanden van de onderdeur waren afgebroken. Goede mensen hadden deze tijdens zijn afwezigheid zo goed en zo kwaad als mogelijk weer vastgeslagen, om het huis aan de buitenkant enigszins af te sluiten. Binnen vond hij de deur van het kabinet op de grond en ook de kroon van het kabinet in twee stukken. Hij onderzocht verder of iets uit het kabinet ontbrak. Van een damasten hemdrok was een rij zilveren knopen met gedraaid werk afgesneden. Ook ontbraken zijn zilveren broekgespen, met zilveren beugels en gemerkt met de letters I G, en een paar zilveren zonhoedshaken van zijn vrouw. Hij weet niet dat er nog meer is gestolen. Hij weet evenmin wie de diefstal heeft gepleegd en verder niets van de zaak. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en plaatste zijn eigen handmerk. Bergum, 4 december 1794. Merk van Eeltje Gosses.

Aldus verklaard voor de commissaris en secretaris te Bergum op 4 december 1794. Handtekeningen: F. Ypeij en H. B. Sminia.

In de marge: beschikking om nadere verklaringen op te nemen van degenen die de braak of diefstal het eerst ontdekten en Eeltje Gosses erover berichtten of lieten berichten. Alle informatie die het meest geschikt is om de braak op te helderen en te ontdekken moet aan het Hof worden toegezonden. Als de dader of daders vervolgens bij het plegen worden gevonden of bekend worden, moeten hun bekentenissen worden opgenomen en toegezonden en de daders naar het gedemolieerde Blokhuis worden overgebracht.

Informatie opgenomen door Hobbe Baard van Sminia, grietman van Tietjerksteradeel, commissaris in deze zaak, op verzoek van de fiscaal van dit deel, „Rat: off:", om te dienen zoals behoort.

Goutske Hinnes, echtgenote van Jan Jens Croese, veenbaas te Oenkerk, in haar 42ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandag, midden overdag, kwamen twee buurvrouwen bij haar thuis, Trijntje Jens, echtgenote van Willem Pieters, en Aatje Dirks, echtgenote van Hendrik Douwes. Haar zuster Rinske Hinnes, echtgenote van Alle Jijgens, was toevallig ook bij haar. De twee vrouwen vertelden hun dat Grietje Hendriks, dochter van Hendrik Douwes, 's morgens, toen zij het huis van Eeltje Gosses passeerde, had gezien dat de onderdeur openstond. Grietje wist dat Eeltje en zijn vrouw niet thuis waren en begreep niet waarom de deur open was. Zij was naar binnen gegaan om dit te onderzoeken en had gezien dat een kabinetdeur eraf was en op de grond stond. Daarvan had zij onmiddellijk haar moeder Aatje Dirks bericht. Aatje en Trijntje kwamen vervolgens bij Goutske. Daarna gingen zij gezamenlijk daarheen en constateerden dat de onderdeur openstond en dat de bovendeur op slot was. Binnen zagen zij dat een deur van het kabinet eraf was en op de grond stond. De goederen in het kabinet waren ondersteboven gehaald. Zij zagen een damasten hemdrok waarvan de knopen afgesneden leken. Daarna gingen zij terug naar haar huis en stuurden Grietje Hendriks om dorprechter L. G. Lauerman te halen. Hij kwam snel met Grietje terug. Allen gingen daarna met hem naar het huis. In hun aanwezigheid maakte de dorprechter een inventaris van wat zij in het kabinet vonden. Daarna gingen zij weer weg.

De geschrapte tekst vermeldt het zo goed mogelijk van binnen sluiten van de deuren, het verlaten van het huis door een venster en het sluiten daarvan van buiten.

De goederen uit het kabinet die de dorprechter had geïnventariseerd, bracht hij bij haar in bewaring. Ze bevinden zich daar nog. Meer weet zij niet van het geval en ook niet wie dit heeft gedaan. Na voorlezing sloot zij haar verklaring af en ondertekende die. Bergum, 8 december 1794. Handtekening: gaatske hinnes.

Rinske Hinnes, echtgenote van Alle Jijgens, wonend te Oenkerk, in haar 53ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandag, de eerste van deze maand, was zij bij haar zuster Goutske Hinnes. Midden overdag kwamen Trijntje Jens en Aatje Dirks, echtgenotes van Willem Pieters en Hendrik Douwes. Zij vertelden dat Grietje Hendriks, dochter van Aatje Dirks en Hendrik Douwes, hun had gezegd dat zij 's morgens bij het passeren van Eeltje Gosses' huis had gezien dat de onderdeur openstond. Grietje wist dat niemand thuis was, begreep niet hoe dat kon en ging naar binnen. Zij zag dat een kabinetdeur eraf was en op de grond stond. Bij die aanblik keerde zij meteen terug en bracht haar moeder het bericht.

Daarna ging Rinske direct met haar zuster Goutske en de twee vrouwen naar het huis. Zij vonden de onderdeur open en de bovendeur gesloten. De spijkers van de scharnierbanden van de onderdeur waren los. Binnen zagen zij de kroon van het kabinet op de grond, een kabinetdeur die op de grond stond en de inhoud van het kabinet ondersteboven gehaald. Ook zagen zij een hemdrok waarvan de knopen afgesneden leken. Daarna keerden zij allen terug naar het huis van haar zuster Goutske Hinnes. Daar wachtten zij tot dorprechter L. G. Lauerman met Grietje Hendriks kwam. Zij hadden Grietje gestuurd om hem te halen. Allen gingen samen terug naar het huis en onderzochten de goederen in het kabinet. De dorprechter schreef ze op. Daarna gingen zij door de deur naar buiten. De dorprechter deed de deur weer zo goed en zo kwaad als mogelijk dicht. De geschrapte tekst sprak van de deuren van binnen sluiten en daarna door... gaan.

Meer weet zij niet van het geval. Na voorlezing sloot zij haar verklaring af en ondertekende die. Bergum, 8 december 1794. Handtekening: rinske Raannes.

Louis Gerbens Lauerman, dorprechter en schoolmeester te Oenkerk, in zijn 48ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandag, de eerste van deze maand, kwam rond het middaguur Grietje Hendriks, dochter van Hendrik Douwes, bij hem in de school. Ze was zeer ontsteld en zei dat hij onmiddellijk naar het huis van Eeltje Gosses moest komen. Op zijn vraag wat daar aan de hand was, antwoordde zij dat er gestolen was. Hij ging direct met haar naar het huis van Jan Jens Croese, het naastgelegen huis bij dat van Eeltje Gosses. Daar trof hij Goutske Hinnes, Rinske Hinnes, Trijntje Jens en Aatje Dirks, echtgenotes van respectievelijk Jan Jens Croese, Alle Jijgens, Willem Pieters en Hendrik Douwes. Vervolgens ging hij met al deze vrouwen naar Eeltje Gosses' huis. De onderdeur stond open, de bovendeur was gesloten en de spijkers van de scharnierbanden van de onderdeur waren los. Binnen stond een kabinetdeur op de grond. De kroon van het kabinet lag in stukken op de vloer. Enkele stenen koppen, die naar zijn oordeel op het kabinet hadden gestaan, stonden ook op de grond. In het kabinet lag alles overhoop. Er was onder andere een blauwe damasten hemdrok waarvan de knopen afgesneden waren. Verder was alles in het huis in goede orde.

Hij tekende de gevonden goederen op: een zwarte broek, een gekleurd sargies rokje, een damasten hemdrok zonder knopen, een meine hoed, twee vrouwenrokken, een zwart schort, een boezelen schortdoek, een bont jak en een zwart jak, een rood ruft, een rode doek, twee mutsen, twee lakens, twee slopen en enkele andere, niet nader genoemde kleinigheden. Daarna ging hij met de vrouwen weg en deed de deur zo goed mogelijk dicht. Hij informeerde het gerecht en vroeg vervolgens Pieter Gosses om zijn broer Eeltje Gosses op te zoeken en hem over de zaak te berichten. De volgende dag 's avonds ging hij opnieuw naar Eeltje Gosses' huis, haalde de geïnventariseerde goederen daar weg en bracht ze bij Jan Jens Croese in bewaring. Verder weet hij niets van het geval. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende die. Bergum, 8 december 1794. Handtekening: L. G. Lauerman.

Pieter Gosses, veenbaas onder Oenkerk, naar beste weten ruim veertig jaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen woensdag vertelde dorprechter L. G. Lauerman hem dat er in het huis van zijn broer Eeltje Gosses was gestolen. Hij vroeg hem Eeltje op te zoeken en erover te berichten. Pieter reisde meteen weg en vond zijn broer te SchilCampen onder Leeuwarden, waar hij met zijn schip lag. Eeltje ging onmiddellijk met hem naar huis. Pieter was daar even met hem binnen, maar ging meteen weer weg. Verder weet hij niets van de zaak. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende die. Bergum, 8 december 1794. Handtekening: Pieter Gosses.

Grietje Hendriks, dochter van Hendrik Douwes, wonend te Oenkerk, achttien jaar, werd opgeroepen en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandagmorgen, de eerste van deze maand, ging zij naar Giekerk om daar zakken te halen. Bij het passeren van Eeltje Gosses' huis zag zij dat de onderdeur openstond, maar zij liep door zonder het verder te onderzoeken. Op de terugweg wist zij dat niemand thuis was. Uit nieuwsgierigheid onderzocht zij het nader. Binnen zag zij dat de deur van het kabinet op de grond stond. Zij schrok van die aanblik, liep onmiddellijk terug en vertelde het haar moeder Aatje Dirks. Haar moeder ging meteen naar Trijntje Jens om het ook haar te vertellen.

Kort daarop zag Grietje haar moeder, Trijntje Jens, Rinske Hinnes en Goutske Hinnes uit Eeltje Gosses' huis komen. De vier vrouwen droegen haar op de dorprechter te halen. Dat deed zij meteen. Toen zij met hem terugkwam, trof zij de vier vrouwen in Jan Jens Croese's huis. Allen gingen naar Eeltje Gosses' huis en onderzochten de goederen in het kabinet. Terwijl zij daarmee bezig waren, ging Grietje weg. Zij had wel gezien dat de kroon van het kabinet op de grond lag, dat een deur eraf was en dat de scharnierbanden van de onderdeur los waren.

Verder weet zij niets van het geval. Na voorlezing sloot zij haar verklaring af en ondertekende die. Bergum, 8 december 1794. Handtekening: Grietje Hendriks.

Aatje Dirks, echtgenote van Hendrik Douwes, wonend te Oenkerk, vierenvijftig jaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandagmorgen kwam haar dochter Grietje Hendriks terug uit Giekerk. Zij vertelde dat zij bij Eeltje Gosses' huis de onderdeur open had gezien. Op de heenweg had ze dat al gezien; op de terugweg was ze even naar binnen gegaan en had ze gezien dat het kabinet openstond. Daarvan was zij zeer ontsteld en meteen teruggelopen. Op dat bericht ging Aatje direct naar haar buurvrouw Trijntje Jens en vertelde het haar. Trijntje ging met haar naar Jan Jens Croese's huis. Daar troffen zij diens vrouw Goutske Hinnes en Rinske Hinnes, vrouw van Alle Jijgens. Met hun vieren gingen zij naar Eeltje Gosses' huis. De onderdeur stond open. Zij gingen even binnen en zagen dat alles in wanorde was. Daarna keerden zij terug en stuurden Grietje om dorprechter Lauerman te halen terwijl zij samen teruggingen naar Jan Croese's huis om op hem te wachten. Daarna gingen allen met de dorprechter opnieuw naar Eeltje Gosses' huis. De scharnierbanden van de onderdeur waren los, een kabinetdeur stond binnen op de grond, de kroon van het kabinet lag op de vloer en enkele stenen koppen stonden op de grond. Zij gaven de goederen uit het kabinet, die ondersteboven lagen, op aan de dorprechter; hij schreef ze op. Er was ook een damasten hemdrok bij waarvan de knopen afgesneden waren. Daarna gingen zij weg en deed de dorprechter de deur zo goed mogelijk dicht. Meer weet zij niet van de zaak. Na voorlezing sloot zij haar verklaring af en plaatste haar merk. Bergum, 8 december 1794. Eigen merk van Aatje Dirks.

Trijntje Jens, echtgenote van Willem Pieters, in haar 55ste levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarde: afgelopen maandag, de eerste van deze maand, kwam Aatje Dirks, vrouw van Hendrik Douwes, bij haar. Aatje vertelde dat haar dochter Grietje haar had gezegd dat zij de onderdeur van Eeltje Gosses' huis open had gevonden en ook even naar binnen was geweest en had gezien dat de zaken daar niet in orde waren. Trijntje ging daarna met Aatje naar Jan Croese's huis. Daar vonden zij Goutske en Rinske Hinnes, echtgenotes van Jan Croese en Alle Jijgens. Allen gingen gezamenlijk naar Eeltje Gosses' huis. Zij vonden de onderdeur open, gingen vluchtig binnen en zagen dat de zaken niet in orde waren. Ze keerden terug en stuurden Hendrik Douwes' dochter om de dorprechter te halen. Zelf gingen zij naar Jan Croese's huis om op hem te wachten. Toen hij kwam, gingen zij samen terug naar Eeltje Gosses' huis. Ze zagen dat de scharnierbanden van de onderdeur los waren, dat een kabinetdeur eraf was en op de grond stond, dat de kroon op de vloer lag en dat enkele stenen koppen op de grond stonden. In het kabinet lag alles ondersteboven. Zij gaven de goederen op aan de dorprechter en hij tekende ze op. Daarna gingen ze samen weg en maakte de dorprechter de deur weer enigszins dicht. Meer wist zij er niet van; zij sloot daarmee haar verklaring na voorlezing en ondertekende die. Bergum, 8 december 1794. Handtekening: tryntye yans. Aldus verklaard voor de commissaris en secretaris te Bergum op 8 december 1794. Twee handtekeningen H. B. Sminia. In de marge: geen beschikking ontvangen.

Aattje Durks / Aatje Dirks en Hendrik Douwes

In oktober en november 1806 noemt Aattje Durks dezelfde man Hendrik Douwes, dezelfde omgeving Oenkerk/Molenend en haar 66ste levensjaar. Het zijn verschillende gebeurtenissen. In 1795 wordt Aatje Dirks onder Oenkerk eveneens vrouw van Hendrik Douwes genoemd, met dochter Grietje Hendriks. Partner en plaats ondersteunen de oudere koppeling; een leeftijd ontbreekt daar. De vermelding in 1795 is geen eigen verklaring van Aatje.

Oenkerk 1806 - Een hele ruit en een leeggehaalde spinde

Molenend 1806 - Aattje Durks hoort geschuifel en vindt een man bij haar kist

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.