Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Oostermeer 1806 - Pytter Arjens luistert vanuit een kleerkast mee

Ipias Reitsma en timmerman Pytter Arjens leggen op 26 juni 1806 verklaringen af over verdwenen kabinetgeld en wat Hans Jacobs daarover tegenover Reitsma zou hebben erkend.

Keuken rond 1800.
Keuken rond 1800.

Ipias Reitsma - verklaring

Ipias Reitsma (in modern Nederlands)

Ipias Reitsma, huisman te Oostermeer, in zijn 29 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij op de ochtend van de vierentwintigste ontdekte dat Hans Jacobs, zijn inwonende boerenknecht, enige tijd eerder geld uit een kabinet in het voorhuis had genomen. Het ging om zeventig caroligulden: een hele gouden rijder, vier halve, een dukaat, een tweeguldenstuk en ander zilvergeld waarvan hij de soorten niet precies kon aangeven.

De getuige had ontdekt dat de jongen bij verschillende mensen geldstukken had uitgegeven zoals hij die miste. Nadat, had de jongen hem de diefstal bekend. Dat gebeurde in het gehoor van Pytter Arjens, die daar toen timmerde.

Op verzoek van de getuige had de timmerman zich in een kleerkast verstopt in de kamer waar de getuige met de jongen was.

Meteen daarna wilde de jongen vertrekken. De getuige stond dat toe. Hij ging weg en liet zijn kleren achter, waarschijnlijk naar zijn ouders, die te Drachten bij het blaakhuis woonden.

Zijn vader heette Jacob Hans. Verder wist hij niets. Na duidelijke voorlezing ondertekende hij te Bergum op 26 juni 1806.

Ipias Reitsma.

Dagelijks leven in Friesland rond 1800.
Dagelijks leven in Friesland rond 1800.

Pytter Arjens - verklaring

Pytter Arjens (in modern Nederlands)

Pytter Arjens, meester-huistimmerman te Oostermeer, in zijn 27 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij gisterochtend, de vijfentwintigste, bij Ipias Reitsma thuis timmerde. Op verzoek van Reitsma had hij zich in een kleerkast verstopt in de kamer waar Reitsma met zijn boerenknecht was.

De jongen bekende in zijn gehoor dat hij Reitsma een hele gouden rijder, vier halve, een gouden dukaat en wat zilvergeld, waaronder een tweeguldenstuk, had ontstolen. Samen was dat ongeveer zeventig gulden. Hij had de munten te Drachten bij verschillende winkeliers uitgegeven.

De jongen, Hans Jacobs, was kort daarna met toestemming van Reitsma vertrokken en had zijn kleren achtergelaten. Waarschijnlijk was hij naar zijn ouders te Drachten gegaan. Verder wist de getuige niets.

Na duidelijke voorlezing ondertekende hij te Bergum op 26 juni 1806.

Pytter Arjens.

Deze verklaringen staan bij de verhalen uit Oostermeer.

Ypias / Ipias Reitsma in Oostermeer

De schapenzaak noemt het land van Ypias Reitsma. In de geldzaak uit 1806 komt Ipias Reitsma in Oostermeer voor. Naam, plaats en jaar passen bij dezelfde persoon, maar de schapenzaak geeft geen leeftijd of partner om dit te bevestigen. Het noemen van zijn land maakt hem niet tot verdachte.

Oostermeer 1806 - Auke Roenes vindt resten van zijn schaap

Oostermeer 1806 - Auke Roenes vindt resten van zijn schaap

Oproer 1797.

Ypias / Ipias Reitsma in Oostermeer

Ipias Reitsma in juni 1806 en Ypias Reitsma in de lammerenzaak zijn beiden huisman te Oostermeer en in hun 29ste levensjaar. Naamvariant, woonplaats, beroep en leeftijd ondersteunen de koppeling. In de oktoberzaak van Auke Roenes is alleen zijn land genoemd: die aansluiting blijft waarschijnlijk, zonder extra leeftijd of partner.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Kaart van de streek

Een woning rond 1800.
Een woning rond 1800.
Dagelijks leven in Friesland rond 1800.
Dagelijks leven in Friesland rond 1800.
Huisraad op een openbare verkoop rond 1800.
Huisraad op een openbare verkoop rond 1800.
Keukenmeid 1800.
Keukenmeid 1800.
Een eenvoudige woning rond 1800.
Een eenvoudige woning rond 1800.

Koppen en ambtelijke afsluitingen

Kop informaties - scan 487

Informatien genomen bij mij Jetze van Sminia Drost van het 5 de District in dezen Comm[issari]s om te Strekken na behoren.

Verklaringen opgenomen door mij, Jetze van Sminia, drost van het vijfde district, in deze zaak commissaris, om naar behoren te dienen.

Protocol kabinetdiefstal, begin - scan 488

Aldus gedeponeerd voor ons onder-

Aldus verklaard voor ons, onder- ...

Protocol kabinetdiefstal, slot - scan 489

ondergeschrevene Comm[issari]s en Secretaris te Bergum den 26 Junij 1806. [Handtekeningen:] J.Sminia; P.M.B.Braunius.

... getekende commissaris en secretaris te Bergum op 26 juni 1806. [Handtekeningen:] J.Sminia; P.M.B.Braunius.

Verantwoording van de tekst

Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.

Meer over het dagelijks leven

Plaatsen in de omgeving in de 19de eeuw

Bataafse en Franse tijd

Bronnen en verantwoording

Gerecht van Tietjerksteradeel, informatieboek 5, EA-23-D05, scanbladen 487, 488, 489. 2 afzonderlijke verklaringen.

Verantwoording

Ipias is in zijn 29ste levensjaar, Pytter in zijn 27ste. De ontdekking is op 24 juni; Pytter dateert het gesprek waarbij hij meeluisterde op 25 juni. De muntenlijst is geheel overgenomen. De onzekere zinsnede bij Ipias en de aanduiding blaakhuis bij Drachten zijn niet verder ingevuld. Hans vertrok met toestemming en liet zijn kleding achter. Er is geen eigen verhoor van Hans aanwezig: de erkenning wordt door twee getuigen naverteld.

Geel bevat de volledige historische transcriptie; de volledige hertaling staat op wit. De ambtelijke vertelvorm is behouden. Vierkante haken duiden transcriptieaantekeningen en leesonzekerheden aan. In de moderne tekst zijn afbrekingen tussen scanbladen aangesloten. Er is niets toegevoegd aan de waarnemingen, uitspraken of meningen van de getuigen. Een eindvonnis is hier niet aanwezig.