Suawoude - Verhalen en verklaringenSuawoude 1803 - Molen, veenschip en twee vertrokken arbeiders
Historische aangifte en getuigenverklaringen uit 1803, vastgelegd bij het gerecht van Tietjerksteradeel.
Jouke Ludsers en Pier Theunis werden op 19 juni 1803 gehoord over de verdwenen gereedschappen, molenzeilen en spijkers uit een watermolen en het vertrek van twee veenarbeiders. De verklaringen noemen precies wat ieder had gezien of pas van iemand anders hoorde.
De eerdere aangifte van Klaas Alderts is te vinden op Suawoude 1803 - Verdwenen molengoederen.
Jouke Ludsers
Jouke Ludsers was veenbaas, woonde in Huizum en was naar zijn herinnering in zijn 45ste levensjaar. In de watermolen bij het veen dat hij samen met Theunis Durks en Klaas Alderts in gebruik had, waren goederen opgeslagen. Op dinsdag 14 juni 1803 bracht hij een oude lodde of lop, een werktuig voor het veenwerk, naar de molen. Toen zag hij de vier daar opgeborgen molenzeilen nog in dezelfde volgorde liggen. Ook stond er op de zolder een oude hoedenbol met een papier waarin honderd nieuwe latspijkers zaten.
Op donderdag 16 juni, tussen vijf en zes uur in de ochtend, ging Jouke weer naar de molen om de lodde op te halen. Het werktuig was verdwenen, net als twee van de vier molenzeilen en het papier met de honderd spijkers. Het oog en de zwichtlijn van één van de verdwenen zeilen vond hij wel terug. Verder miste hij niets.
Jouke had niemand zien stelen. Hij wist niet of de goederen waren verdwenen in de nacht van dinsdag op woensdag of in die van woensdag op donderdag: woensdag had hij de molen niet bezocht.
In de vaart bij het veen lag het schip van Jelle Theunis. Daar verbleven met diens toestemming twee arbeiders, die overdag bij hem werkten. Jelle had tegen Jouke gezegd dat de mannen Jan en Doege heetten en uit Surhuisterveen kwamen. Pier Theunis vertelde Jouke dat hij de twee op woensdagavond nog in het schip had gezien en gesproken, maar bij zijn terugkeer donderdag bij zonsopkomst niemand meer aantrof. Jouke ondertekende zijn verklaring na voorlezing op 19 juni 1803 in Bergum.
Pier Theunis
Pier Theunis woonde aan de wal bij Veenwouden en was naar eigen herinnering in zijn 35ste levensjaar. Als onderveenbaas, ook honnebaas genoemd, had hij bij het veen van Jelle en Claas Theunis twee arbeiders in dienst. Beiden zeiden uit Surhuisterveen te komen. De ene heette Jan; hij zei vroeger soldaat te zijn geweest en getrouwd te zijn. De andere arbeider heette Doeye.
De mannen verbleven in een schip van Jelle Theunis, gelegen in de vaart naast het veen. Pier zag dat Claas Theunis hun op woensdagavond vóór zes uur het resterende loon uitbetaalde, omdat zij het werk hadden afgerond. Volgens Pier ging het om vijf gulden en veertien stuivers.
Nadat Claas was vertrokken, ging Pier op verzoek van de arbeiders in het vooronder om een pijp aan te steken. Hij zag dat ze een zak met goederen hadden gevuld en klaargezet. Hij zag niet wat erin zat. Hij dacht dat ze die nacht zouden vertrekken en wenste hun daarom goedenacht en alvast een goede reis. De mannen antwoordden dat hij zo vroeg niet zou komen.
Donderdagochtend kwam Pier bij zonsopkomst bij het schip terug. Hij riep, maar kreeg geen antwoord en vond niemand aan boord. Pier dacht dat de mannen al vroeg die nacht waren vertrokken. Hij kon niet vaststellen dat er iets uit het schip ontbrak.
Na voorlezing van de verklaring op 19 juni 1803 zette hij zijn gewone handmerk. Bij zijn handmerk was de gemachtigde klerk G. F. Heensma aanwezig.
De verklaringen werden opgenomen bij het gerecht van Tietjerksteradeel. De genoemde personen ondertekenden of merkten hun eigen verhoor, zoals in de afzonderlijke tekst staat.
Wat is nog zichtbaar?
- De veenvaarten rond Suawoude en Veenwouden horen bij dit landschap.
Wilt u reageren?
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Suawoude en omgeving
Plaatsen in de omgeving
Dagelijks leven
Afbeeldingen
Dagelijks leven in de 19de eeuw
Omliggende plaatsen in de 19de eeuw
Bronnen
Gerecht Tietjerksteradeel, informatieboek 5, EA-12-D03, scanbladen 226, 227, 228, 229, 230. Datum: 19 juni 1803. Verklaringen van Jouke Ludsers, Pier Theunis.
Verantwoording
- Jouke kon niet zeggen in welke van twee nachten de molengoederen waren verdwenen.
- Pier zag een gevulde zak, maar kende de inhoud niet. Hij stelde evenmin een vermissing uit het schip vast.
- De moderne hertaling van de bronbewerking gebruikte een ik-vorm; die is hier teruggezet naar de ambtelijke derde persoon.
- De handgeschreven scans zijn voor deze publicatie niet opnieuw gelezen.
- Een woord in de oorspronkelijke beschrijving van het scheepsruim is onzeker gelezen.
- Het schip en de watermolen zijn met de beschikbare plaatsaanduidingen niet exact te lokaliseren.
De naam van Jans vrouw is onzeker gelezen als Pijter. De marge noemt een huidig verblijf in een veentent op het veen van Jelle en Claas Theunis onder Suawoude. De verbinding met het precieze deel van de verklaring is niet geheel zeker. Het woord over de toestand van het scheepsruim en de initialen van klerk Heensma zijn niet zeker gelezen. Er is geen inhoud van de gevulde zak bij verzonnen.
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Bataafse en Franse tijd