Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4

Tyerck Walta en de soldaten over het ijs, 1498

Zonder dienst bij Harderwijk

In 1498 werd de oorlog tussen hertog Filips van Bourgondië en hertog Karel van Gelre beëindigd of een bestand gesloten. Bij Harderwijk in Gelderland lagen toen vijftienhonderd soldaten op onderhoud die geen dienst hadden. Onder hen waren kapiteins die jaarlijks geld ontvingen van hertog Albrecht van Saksen.

Met die kapiteins sprak Albrecht heimelijk af dat zij naar Friesland zouden trekken. Om te verbergen dat zij namens iemand of zonder aanleiding kwamen, stuurden zij boden naar Tyerck Walta. Hij verbleef als balling in Zwolle met andere ballingen uit Bolsward en Workum. Zij vroegen hem bij hen te komen.

Toen Tyerck kwam, stelden de soldaten voor met hem naar Friesland te trekken. Zij zouden hem in Bolsward op zijn eigen bezit terugbrengen. Soldij vroegen zij niet, alleen de vrijheid om te roven. Op die voorwaarden kwam Tyerck met hen over het ijs bij Lemmer Friesland binnen.

Overal in Friesland dacht men dat dit Tyerck Walta's werk was. Alleen enkele Schieringer hoofdelingen kenden het plan van de hertog. Tyerck zelf wist ook niet beter, maar later bleek hoe het werkelijk zat.

Douwe Harincxma gaat mee naar IJlst

De soldaten trokken over het ijs door de Wouden naar Sloten. De Slotenaren hadden rond hun stad gebijt en waren op de soldaten bedacht. De soldaten hoorden dat Douwe Harincxma, hoofdeling in Den Haag, op dat moment in Sloten was. Zij vroegen hem met een gezelschap van in totaal vier of vijf personen naar buiten te komen. Zij zouden hem met evenveel mensen tegemoetgaan, met de vaste belofte van veilig geleide.

Buiten Sloten vroegen de kapiteins Douwe mee te reizen naar IJlst. Daar wilden zij met hem zaken bespreken voor het nut en welzijn van Westergo. Als waarborg lieten zij hun kapitein Cornelius Broeckhuysen in Sloten als gijzelaar achter. Douwe reisde diezelfde dag met hen naar IJlst. Intussen waren bijna alle Schieringer hoofdelingen uit Westergo met veel boeren in Sneek bijeen om te overleggen wat zij tegen de soldaten moesten doen.

Nachtelijke onderhandelingen

Vanuit IJlst stuurden de kapiteins Douwe die nacht naar Sneek. Hij moest Bocke Harincxma en zijn daar verzamelde vrienden vragen de soldaten rustig en vreedzaam door Westergo naar Oostergo te laten trekken, tegen Leeuwarden, Groningen en hun bondgenoten. Ook vroegen zij twee of drie mensen uit Sneek naar IJlst te sturen. Aan hen zouden zij hun hele plan bekendmaken.

Douwe werd die nacht in Sneek binnengelaten en bracht zijn opdracht over. Op advies van de andere hoofdelingen stuurde Bocke meteen de volgende gezanten naar de kapiteins:

• Heer Woll, pastoor in Roordahuizum, die ook in Sneek was.
• De Sneker schepen Elingh Goslickzoon.

Vier kapiteins spraken in IJlst langdurig en afzonderlijk met hen. Zij spraken af dat de volgende dag, 10 februari, vier of vijf kapiteins bij de molen buiten de noordpoort van Sneek zouden komen. Bocke zou hun daar met vier of vijf bevriende hoofdelingen tegemoetgaan.

In de mist buiten de noordpoort

Het was die volgende dag zo donker en mistig dat de molen vanuit de stad nauwelijks te zien was. Veel mensen raadden Bocke aan niet naar buiten te gaan. Toch ging hij om één uur na de middag naar de afgesproken plek. De Snekers en de boeren die in de stad waren, stonden met hun wapens op de wal en de poort.

De kapiteins vroegen Bocke en de hoofdelingen opnieuw om vrije doortocht door Westergo, tegen Leeuwarden, Groningen en hun bondgenoten. Zij beloofden geen inwoner van Westergo een penning af te nemen of schade toe te brengen. Zij zeiden dat hertog Karel van Gelre hen stuurde wegens zijn openlijke vijandschap tegen Groningen en zijn verbond. Zij beweerden daarvoor opdrachtbrieven van hem bij zich te hebben.

Geen toestemming en verder naar Bolsward

Bocke en zijn metgezellen antwoordden dat zij niet tegen hun pas gesloten afspraken met Oostergo konden handelen. Met handslag hadden zij beloofd elkaar met hun hele macht te helpen tegen iedere vreemde landsheer of krijgsmacht die Oostergo of Westergo binnenkwam. Zij wilden hun beloften, bezegelde brieven en verdragen niet verbreken. Onder de weigeraars waren:

• Bocke Harincxma.
• Hero Hottinga.
• Juw Deeckama.
• Eedo Jongama.
• Aesgo Mantgum.
• Epo Aylua.
• Syuerd Lyuwezoon Beyma.
• De overige in Sneek verzamelde hoofdelingen.

De kapiteins keerden terug naar hun soldaten in IJlst. Diezelfde avond van 10 februari trokken zij Bolsward binnen. Onderweg doodden zij in Abbega een oude boer. Een andere man namen zij gevangen mee naar Bolsward.

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.