Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4

De slagen bij Laaxum en Wirdum, 1498

De tocht naar Akkrum

Nadat Westergo Wilbordt gehoorzaamheid had beloofd, wilde hij ook de Zevenwouden onderwerpen voordat hij Leeuwarden belegerde. Zo konden de Woudbewoners Leeuwarden niet helpen. Beide waren nog met elkaar verbonden.

Op Sint-Nicomedesdag, 1 juni, trok de volgende groep te voet naar de Wouden:

• Heer Wilbordt van Schouwenburgh.
• Jonker Focx.
• Jonker Mets.
• Hero Hottinga.
• Goslick Juwinga.
• Hessel Martena.
• Doecke, de zoon van Hette.
• Duizend soldaten uit de bovenlanden.
• Vijfhonderd Friezen.

Zij overnachtten in Akkrum. Daar wachtten zij op het geschut dat per schip uit Sneek moest komen. Vervolgens wilden zij met hun macht door de Lage Wouden trekken.

Schepen tegengehouden en balken weggezaagd

De bewoners van de Lage Wouden hoorden dit en verzamelden hun hele krijgsmacht. Bij Terhorne hielden zij vanaf de waterkant de schepen met geschut en levensmiddelen tegen. Die konden het leger in Akkrum niet bereiken. Anderen trokken naar Aeylsum. Zij haalden de bedekking van de sluizen weg en zaagden de balken eruit, zodat Wilbordt en zijn mannen daar niet konden doortrekken.

Toen Wilbordt hoorde dat het geschut niet kon komen, durfde hij zonder dat geschut niet verder. Bovendien was het de zaterdag voor Pinksteren. Hij keerde met alle mannen naar Sneek terug. De soldaten namen uit Akkrum alles mee wat zij konden dragen en maakten zes mannen gevangen. Zij verbrandden het huis van Yd Sickes in de Winckel en nog vier huizen. De Woudbewoners achtervolgden hen zo fel dat twee Woudbewoners door schoten werden getroffen.

Vijftienhonderd man in Stavoren

Op pinksterdinsdag, Sint-Bonifatiusdag, trok Wilbordt met de genoemde hoofdelingen en soldaten naar Stavoren. Zij waren vijftienhonderd man sterk en bleven er tot de zondag na Pinksteren. De Woudbewoners verenigden zich met de volgende gebieden om de Duitsers te verslaan:

• Stellingwerf.
• Opsterland.
• Smallingerland.
• Gaasterland.

Zij vroegen Leeuwarden overeenkomstig hun verbond burgers en soldaten te sturen om de Duitsers het land uit te slaan.

Leeuwarden schreef onmiddellijk aan:

• Rauwerderhem.
• Het zuidelijke Tryn-deel.
• Het noordelijke Tryn-deel.
• Idaarderadeel.

Zij moesten meteen meegaan naar de Wouden, op straffe van brandstichting. Op de zaterdag voor de zondag na Pinksteren trok Leeuwarden met in totaal driehonderd burgers en soldaten op. De stad had toen Friese soldaten in dienst.

De slag bij Laaxum

Wilbordt en zijn soldaten werden bang toen zij hoorden hoe sterk de Woudbewoners oprukten. Er stonden vijftienduizend mannen tegenover Wilbordts vijftienhonderd. Wilbordt durfde hen niet in Stavoren af te wachten en trok hen in het open veld tegemoet. Ook de Woudbewoners kwamen moedig op. Op de zondag na Pinksteren, de vooravond van Sint-Barnabas, raakten zij voor de middag bij Laaxum slaags.

Wilbordt liet zijn kanonnen als eerste schieten. Hij beschikte over zwaar geschut en schoot enkele Friezen dood. Toen de voorsten dat zagen, vluchtten zij. Daarna vluchtte de hele groep.

Zij hadden geen kapiteins, aanvoerders van afdelingen en onderofficieren die hen leidden en in de gebruikelijke slagorde hielden. Zij liepen als een kudde schapen zonder herder. Als er één vluchtte, vluchtten zij allemaal. Daarom verloren zij: de overwinning hangt meer af van vechtkunst dan van kracht of moed. Als de Woudbewoners hadden gewacht totdat de Leeuwarder burgers en soldaten waren aangekomen, die konden vechten en een slagorde vormen, zou Wilbordt de strijd zonder twijfel hebben verloren.

Ongeveer honderd Woudfriezen bleven in de slag dood achter. Sommigen werden gevangengenomen. Anderen verdronken toen zij tijdens hun vlucht over een sluis liepen en erin vielen. Wilbordt en zijn mannen dwongen daarna heel Gaasterland rond Stavoren tot betalingen, brandden en roofden er en keerden naar Sneek terug.

Een bijeenkomst bij de molen van Wirdum

De maandag na de slag, Sint-Barnabasdag, keerden de Leeuwarder burgers en soldaten uit de Wouden terug. Zij hadden niet meegevochten omdat zij te laat waren gekomen. Bij de molen van Wirdum waren Aucke Unia, zoon van Kempe en hoofdeling in Wirdum, zijn gemeente, mensen uit Idaarderadeel en omliggende dorpen bijeengekomen.

Zij wilden bespreken wat zij moesten doen met Leeuwardens bevel om op straffe van brandstichting mee te trekken tegen Wilbordt. Ook wilden zij voorkomen dat de terugkerende Leeuwarders hun geweld of schade toebrachten. Aucke, Ede Jongama in Rauwerd, hun onderdanen en de omliggende dorpen hadden Wilbordt een eed gedaan. Zij mochten daarom niet tegen hem optreden. Leeuwarden was met zijn burgers en gehuurde Friese soldaten echter sterk genoeg om de dorpen en boeren schade toe te brengen. Dat bracht hen in grote angst en gevaar.

Onderhandelen op de dijk

Toen de Leeuwarders aankwamen, stuurde Aucke een bode. Als zij vreedzaam wilden doortrekken, zou hun niets worden misdaan. Leeuwarden antwoordde dat de gemeente van Wirdum dan van de dijk moest gaan. Dat weigerden de Wirdumers. Zij stonden bij de molen aan weerszijden van de dijk waarover de Leeuwarders moesten passeren en wilden hun groep niet opsplitsen.

Zij raakten slaags en vochten fel. Leeuwarden kreeg de overhand en verdreef en versloeg de boeren. Twaalf rijke boeren met stemrecht uit Wirdum en andere dorpen werden doodgeslagen. Enkelen werden gevangengenomen. Aucke Unia werd tweemaal onder de voet gelopen, maar ontkwam en vond bescherming op zijn huis.

De Leeuwarders verbrandden vijf huizen bij de molen. Zij namen veel vee uit Goutum en Wirdum mee en trokken naar Leeuwarden. Daarna nam Aucke ongeveer veertig mannen in dienst op zijn huis in Wirdum en voerde hij openlijk oorlog tegen de Leeuwarders.

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.