Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4

De soldaten in Oostergo en Groningerland, 1498

De soldaten trekken naar Oostergo

Nadat de hoofdelingen en burgers in Sneek en Franeker de brieven en artikelen hadden bevestigd en hun beloften hadden gedaan, reisden de Saksische heren naar de soldaten in Bolsward. Zij sloten een overeenkomst en trokken met de hele troepenmacht naar Oostergo. Dat had tot dan toe onder het Groninger verbond stilgezeten. Op Goede Vrijdag kwamen zij in Dokkum aan. Zij stichtten brand, namen mensen gevangen en dwongen heel Oostergo tot brandschatting. Niemand hield hen tegen. Alle mannen, edel en niet-edel, waren gevlucht. Alleen Leeuwarden en Aemke Jaarla met zijn huis in Wetzens in Dongeradeel boden weerstand.

Overgave met behoud van leven

Terwijl de hoofdmacht op Goede Vrijdag naar Dokkum trok, bleven ongeveer dertig mannen achter op het huis van Rienick Camstra in Hjelsum. Hun kapitein was Rienick, een buitenechtelijke zoon van Douwe Syaerda. Diezelfde dag trokken Rienick en zijn mannen eropuit en verbrandden een huis bij Leeuwarden.

De Leeuwarders kwamen naar buiten en dreven hen naar Camstra's huis terug. Zij vielen zo krachtig aan dat zij het huis in brand konden steken. Rienick gaf het over. Hij en zijn mannen gaven zich aan de Leeuwarders gevangen, onder de voorwaarde dat zij hun leven en uitrusting behielden. Zij werden naar Leeuwarden gebracht. De burgers zaten de hele nacht met hen te drinken en verzekerden dat hun geen lichamelijk kwaad zou worden gedaan.

Tweeëntwintig mannen op raderen

Vroeg de volgende ochtend, op de zaterdag voor Pasen en Sint-Tiburtiusdag, kwamen enkele raadsleden naar de herberg waar de gevangenen nog zaten te drinken. Zij brachten de biechtvader en het heilige oliekruis mee. De mannen moesten zich voorbereiden, want zij zouden sterven. Enkelen bereidden zich zo goed mogelijk voor. Anderen waren nog dronken en konden dat niet. Zij stierven zonder biecht.

Die zaterdag werden tweeëntwintig mannen op raderen gezet. Rienick, de zoon van Douwe Syaerda, was een van hen. Dit bezorgde de Leeuwarders veel haat en verwijten.

Groningen moet betalen

Na een week in Dokkum trok jonker Focx met de soldaten over Gerckes brugge naar Groningerland. Hij bleef in Aduard, stuurde enkele soldaten naar Selwerd om dat te bezetten en begon het Groninger Diep af te dammen. De Groningers werden bang en raakten onderling verdeeld. Zij stuurden boden om over vrede te onderhandelen.

Na bijeenkomsten kwamen zij overeen dat Groningen zijn rechten op Oostergo en Westergo zou opgeven. Het moest de inwoners ontslaan van hun beloften en eden aan Groningen. Bovendien moesten de Groningers binnen veertien dagen tweeëndertigduizend gouden guldens aan de soldaten betalen. Voor dat bedrag gingen als gijzelaars zitten:

• jonker Reyloff, ridder en zoon van Onna;
• Sibrant, zoon van Olfert;
• vier burgers uit Groningen.

Daarna keerde Focx met de soldaten naar Dokkum terug. Zij namen uit Groningerland alles mee wat zij konden dragen en voortdrijven.

Noorthoorn verbrand

De soldaten brandden Noorthoorn geheel af. De voorafgaande zondag, 22 april, hadden boeren daar ridder en kapitein Jorian van Reynsburgh met dertien soldaten doodgeslagen. Hij was gekomen om de boeren gevangen te nemen en te beroven. Uit wraak voor zijn dood liet Focx het hele dorp verbranden.

De Zevenwouden weigeren

Terug in Dokkum dwong Focx alle dorpen in Oostergo die nog niet hadden betaald tot brandschatting. Ook stuurde hij boden en brieven naar de Zevenwouden. Hij eiste vijftigduizend gouden guldens. De Woudbewoners overlegden op gezamenlijke bijeenkomsten en zwoeren eensgezind de Duitsers niets te betalen. Zij brachten alle mannen bijeen die geschikt waren voor de strijd en trokken naar Birzum en Lyoedmeradam. Daar wachtten zij de soldaten op.

Vertrek via Harlingen

Focx trok echter op 14 mei met alle soldaten van Dokkum naar Harlingen. Vandaar verlieten zij het land. Ongeveer duizend soldaten bleven achter bij heer Wilbordt en Focx. Zo werden de Friezen verlost van de soldaten die sinds hun komst op 9 februari doodslag, gevangenneming, brand en roof hadden veroorzaakt.

Eerst hadden zij de vijanden van Tyerck Walta aangevallen: mensen die eerder Goslick Juwinga tegen Tyerck en zijn broer Juw hadden gesteund. Daarna hadden zij ook Tyercks eigen vrienden en partijgenoten aangetast. Niemand in Westergo was zonder schade gebleven.

Worps terugblik op het uitblijven van hulp

Groningen, Leeuwarden en Oostergo zagen hoe ellendig Westergo werd verwoest, maar wilden het niet tegen deze soldaten helpen. Groningen stelde de Friezen in Oostergo gerust: het wist hoe het met de soldaten stond, en wie onder zijn verbond viel zou geen stuiver schade lijden.

Daarna draaide het rad van het lot. Met hulp van de hertog van Saksen verlieten de soldaten Tyerck en zijn vrienden en gingen zij naar de tegenpartij. Zij trokken naar Oostergo en Groningerland en deden daar hetzelfde als eerder in Westergo. Nu bleef Westergo stilzitten. Het hielp Oostergo niet, omdat Oostergo het eerder ook niet had geholpen.

Zo trokken de soldaten zonder weerstand door heel Friesland en Groningerland. Zij richtten grote verwoesting aan door gevangenneming, afgedwongen betalingen, brand en roof. Ook Groningen, dat mede oorzaak van dit kwaad was, kwam er niet zonder schade vanaf.

Ende alsoe syn sy seluen gefangen met dat nett, dat sy tot eenen ander hadden gebreidet, ende zyn geuallen in die graue, die zy seluen hadden gemaeckt.

Zo raakten zij zelf gevangen in het net dat zij voor een ander hadden gespreid en vielen zij in de kuil die zij zelf hadden gegraven.

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.