Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4

De overeenkomst met Albrecht, 1498

Albrechts tegenbrief

Albrecht van Saksen (in modern Nederlands):

Wij, Albrecht, door Gods genade hertog van Saksen, landgraaf van Thüringen en markgraaf van Meissen, maken voor blijvende herinnering aan iedereen die deze brief ziet, leest of hoort lezen bekend dat wij ons met onverbrekelijke vorstelijke trouw voor onszelf, onze erfgenamen en opvolgers aan de volgende artikelen verbinden.

• Wij nemen op ons alle geestelijke en wereldlijke personen, steden, landen, dorpen, delen en inwoners van Westergo zoveel als ons mogelijk is binnen en buiten het land tegen geweld, overlast, onrecht en overheersing te onderhouden, beschutten en beschermen.
• Wij zullen de inwoners niet buiten Friesland dagvaarden en hen niet met een bevel voor zaken of diensten oproepen, tenzij zij dat graag en uit vrije wil doen.
• Wij beloven hun hulp en bijstand in het recht tegenover al hun tegenstanders.
• Wij zullen het nut, welzijn en voordeel van de inwoners en het land bij sluizen, wateren, land, zand, dijken, dammen en andere zaken behartigen en ijverig nastreven.
• Wij zullen degenen die vrijwillig met deze overeenkomst hebben ingestemd alleen verplichten voor zichzelf en voor wie zij mogen bevelen, overeenkomstig hun eigen verklaring aan ons. Zij worden niet verder belast wanneer afzonderlijke personen in het land niet willen instemmen.
• Wij zullen ons best doen voor de volgende afspraken toestemming, opdracht, macht en gezag van het Rooms-keizerlijk gezag te verkrijgen.
• De geestelijke privileges en vrijheden blijven in deze overeenkomst onaangetast en onverbrekelijk, volgens het geestelijke recht en de oude gebruiken van het land.
• Wij zullen de genoemde personen en landen geen lasten, nieuwe gewoonten, nieuwe heffingen of andere verplichtingen opleggen buiten de punten en artikelen van hun hierna opgenomen verklaring.

Hun verklaring luidt als volgt.

De verklaring van Westergo

De vertegenwoordigers van Westergo (in modern Nederlands):

Wij, de volgende deelnemers, maken dit bekend aan iedereen die onze brief ziet, leest of hoort lezen:

• Prelaten en andere geestelijken in Westergo in Friesland.
• Gosschalck Jongama.
• Bocke Harincxma.
• Douwe Syaerda.
• Hero Hottinga.
• Jarich Hottinga.
• Hessel Martena.
• Burgemeesters, schepenen en raden van Sneek.
• Burgemeesters, schepenen en raden van Franeker.
• Burgemeesters, schepenen en raden van Bolsward.
• Burgemeesters, schepenen en raden van Workum.
• Burgemeesters, schepenen en raden van Sloten.

Enkele tegenstanders hebben ons grote en aanzienlijke lasten en schade toegebracht. Om daarvan verlost te worden hebben wij de doorluchtige, hooggeboren en machtige vorst Albrecht, hertog van Saksen, landgraaf van Thüringen en markgraaf van Meissen, als een achtenswaardig vorst van het Heilige Rijk nederig om hulp gevraagd. Wij willen vrij blijven van schade door deze tegenstanders en anderen. Daarom zijn wij voor onszelf, onze erfgenamen, opvolgers, geestelijke en wereldlijke vrienden van iedere stand, helpers, onderdanen en allen die ter wille van ons iets doen of nalaten met hem het volgende overeengekomen.

Erfelijk gezag en toegang tot de versterkingen

De vertegenwoordigers van Westergo (in modern Nederlands):

• Wij hebben onze genadige heer van Saksen en zijn erfgenamen en opvolgers als onze rechtmatige erfelijke heer aangenomen en gekozen, en doen dit bij deze brief. Als de door ons bij de Rooms-keizer verlangde opdracht, waarmee hij onze heer van Saksen als zijn stadhouder en bestuurder zou aanstellen, niet tot stand komt en wij de hertog of zijn erfgenamen niet langer als heer willen hebben, beloven wij eerst alle door hen voorgeschoten en betaalde kosten behoorlijk te vergoeden. Het gaat om de kosten tijdens hun bestuur voor soldaten, bouw en herstel van kastelen, steden, versterkingen en plaatsen, andere kosten, nieuwe inspanning en risico. Dat moet gebeuren voordat wij hen mogen afzetten of een andere heer kiezen of aannemen.
• Wij zullen voor hem, zijn erfgenamen en opvolgers, hun stadhouder en vertegenwoordigers op ieder gewenst moment al onze kastelen, steden, versterkingen en plaatsen openen. Zij mogen erin en eruit gaan, er verblijven en wonen en ermee handelen zoals het onze natuurlijke en erfelijke heer toekomt, zonder schade aan ons eigendom en onze renten.
• Hij, zijn erfgenamen en opvolgers en hun gekozen vertegenwoordigers mogen op alle plaatsen in ons land die zij geschikt vinden nieuwe versterkingen en kastelen bouwen.

De jaarlijkse belastingen

De vertegenwoordigers van Westergo (in modern Nederlands):

Om zijn vorstelijke staat binnen deze landen beter te kunnen onderhouden, geven en beloven wij onze heer, zijn erfgenamen en opvolgers de volgende belastingen, heerlijke inkomsten en renten van ons en alle onderdanen:

• Jaarlijks drie zware stuivers van ieder huis in het land. Twintig van die stuivers zijn één enkele gouden gulden waard.

• Jaarlijks één Vlaamse munt van ieder dier van twee jaar of ouder. Genoemd worden:

  • Koeien.
  • Ossen.
  • Hoornbeesten.
  • Paarden.

  Dertig van die munten zijn één gouden gulden waard.

• Jaarlijks de honderdste penning van alle renten van alle onderdanen en inwoners. Wie zijn eigen land gebruikt, betaalt naar verhouding evenveel als zijn buren.
• Van iedere ton bier die in deze landen wordt gebracht en gedronken vier zware stuivers belasting. Daarvan krijgt de vorst drie stuivers. De vierde komt ten goede aan de stad waar het bier wordt verkocht. Prelaten, geestelijken, hoofdelingen en edelen mogen het bier dat zij met hun huisgezin binnen hun huizen gebruiken zonder belasting drinken. Zij mogen daarvan geen bier verkopen.
• Van alle wijnen die worden aangeslagen en gedronken de twintigste maat als belasting ten bate van de vorst.
• Van een Leids wollen laken of een beter laken twee zware stuivers. Van ieder ander, minder goed laken één zware stuiver ten bate van de vorst.

Deze renten, belastingen en heerlijke inkomsten gaan in op de datum van deze brief. Daarna lopen zij van jaar tot jaar en van dag tot dag door zoals hierboven is bepaald.

Rechtspraak en vorstelijke bevoegdheden

De vertegenwoordigers van Westergo (in modern Nederlands):

Wij stemmen ermee in dat onze heer, zijn erfgenamen en opvolgers recht en gerechtigheid over ons en ieder afzonderlijk uitoefenen naar keizerlijk recht en hun gebruiken. Wij zullen ons daarbij neerleggen en hun naar vermogen helpen.

Opdat kooplieden en andere gewone mensen vrijer en veiliger door het land kunnen reizen en handelen en de wegen veiliger zijn, geven wij hun de volgende vorstelijke rechten en het gezag:

• gerechten en wetten voor de inwoners van het land instellen;
• de wegen over water en over land vrij en veilig maken;
• gouden en zilveren munten slaan;
• geboden en verboden uitvaardigen;
• de geestelijke en wereldlijke lenen die aan het Heilige Rijk toebehoren verlenen, zoals andere vorsten van het Rijk dat doen.

Wij beloven op onze eed, trouw en eer alle bovenstaande artikelen, beloften, verbintenissen en toestemmingen volledig naar hun inhoud en vorm na te komen, zonder enige tekortkoming of moeilijkheid te veroorzaken. Geen privilege, recht of vrijheid die wij nu hebben of later verkrijgen zal deze artikelen, beloften, verbintenissen en toestemmingen mogen tegenspreken, benadelen of aantasten.

Als bewijs hebben wij op last en met instemming van het gemeenschappelijke land het zegel van Westergo aan deze brief laten hangen. Gedaan in Sneek op de laatste dag van april 1498.

Instemming in Sneek en Franeker

Nadat de artikelen waren opgeschreven en de hoofdelingen hadden ingestemd, kwamen de burgers en de gemeente van Sneek samen in de Sint-Maartenskerk. Het was de vrijdag na Judica, op Sint-Ambrosiusdag, om één uur in de middag. De artikelen werden voorgelezen en de aanwezigen werd gevraagd of zij wilden instemmen.

De Sneker gemeente stemde toe, onder het uitdrukkelijke voorbehoud dat Albrecht namens de Rooms-koning zou regeren. De eed die zij eerder namens het keizerlijk gezag aan Otto van Langen en Jorian van Ebenstein hadden afgelegd, moest volledig van kracht blijven. Anders stemden zij niet in. De zaterdag daarop reisde heer Wilbordt van Sneek naar Franeker. Daar deden hoofdelingen en burgers hetzelfde, met het voorbehoud dat zij in de eerste plaats onder de Rooms-keizer wilden staan en hem onderdanig wilden blijven.

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.