Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Bergum 1807 - Een bezoekster, koffie en verdwenen textiel

De zevenjarige Albert Alberts Kinderman en Sjoukjen Damstra vertellen ieder over het bezoek van een vrouw.

Kleding herstellen rond 1800.
Kleding herstellen rond 1800.

Albert Alberts Kinderman

Albert Alberts Kinderman, zoon van Albert Kinderman, woonde bij zijn vader, die inwoonde bij Sjoukjen Damstra aan de Lageweg in Bergum. Hij was ongeveer zeven jaar oud. Nadat hij was opgeroepen, gehoord en ondervraagd, verklaarde hij het volgende.

Op 28 februari 1807, 's morgens omstreeks één uur, liep hij op de straat aan de Lageweg. Daar was een vrouw die al vaker aan het huis van zijn vader en Sjoukjen Damstra was geweest. Zij vroeg hem de deur van het huis te openen.

Zij vertelde hem dat zij al bij Sjoukjen was geweest. De deur was in het slot gevallen. Zijn vader en Sjoukjen waren toen allebei van huis.

Zonder sleutel kon de deur niet worden geopend. De vrouw opende een venster van het huis met een snikker (mes; precieze werkwoordlezing onzeker). Daardoor ging de getuige naar binnen om de deur van het slot te doen en een doorgang te maken.

De vrouw ging naar binnen en stuurde hem meteen om een bolle turf en koffie te kopen. Als beloning kreeg hij een stuk bol en een beetje thee. Nadat zij de koffie hadden gedronken, gingen zij samen het huis uit.

Zij sloot de deur zoals tevoren. De getuige wist niet en kon niet zeggen of de vrouw iets uit het huis had meegenomen. Hij kende haar alleen doordat hij haar bij het huis van zijn vader en Sjoukjen had gezien.

Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en het plaatsen van zijn handmerk. Bergum, 1 maart 1807. Door Albert Alberts Kinderman zelf geplaatst handmerk: een kruis.

Als getuige: G. J. Leensma.

Naaiwerk in een gezin rond 1800.
Naaiwerk in een gezin rond 1800.

Sjoukjen Damstra

Sjoukjen Damstra woonde aan de Lageweg in Bergum en was in haar vijfendertigste levensjaar. Zij was opgeroepen, had de eed afgelegd en was ondervraagd. Zij verklaarde het volgende.

Gisteren ontmoette zij, terwijl zij met de bolkorven langs de huizen ging, een vrouw die Klaaske heette en in Lippenhuizen woonde, althans volgens haar eigen opgave. Deze vertelde bij het huis van de getuige over allerlei dingen. Zij zei onder meer dat zij het huis in wilde gaan.

Maar de getuige zei dat zij een poos thuis. Bij haar thuiskomst hoorde de getuige van een jongen, Albert Alberts Kinderman, zoon van Albert Kinderman, dat de vrouw bij hem was gekomen. Zij had tegen hem gezegd dat hij de deur van hun huis maar moest openen, omdat zij al bij Sjoukjen was geweest.

Hij had toen het venster met een snikker mes, dat de vrouw had geopend, gebruikt om naar binnen te gaan en de deur te openen. De vrouw had hem om een bol, wat turf en koffie gestuurd. Zij hadden samen koffie gedronken en een stuk bol gegeten.

Daarna waren zij weer het huis uitgegaan en hadden het huis gesloten. Zo vond de getuige het huis ook. Toen zij het huis opende en binnenging, zag zij dat een Hollands kastje, dat in de kamer stond, bij het slot was opengebroken.

Bij onderzoek bleek daaruit te ontbreken: een vrouwenrok, een lichtbont jaconet katoenen boerengoed, eenzelfde met kleine bloemetjes en wat voering, een rode Oost-Indische doek, een witte zelfde doek, en een katoenen schorteldoek met een blauwe grond en lange strepen. De getuige wist niet dat er andere meubelen of goederen van haar waren ontvreemd, maar geloofde zeker dat deze goederen door de genoemde vrouw waren gestolen. Zij had navraag naar de vrouw gedaan; deze was uit Leeuwarden geweest.

Verder wist zij van dit alles niets. Daarom sloot zij haar verklaring na voorlezing en ondertekening in Bergum op 1 maart 1807. Ondertekend: Sjoukjen Damstra.

Deze getuigenissen staan ook bij de verhalen uit Bergum.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Kaart van de streek

Naaiwerk in een woning rond 1800.
Naaiwerk in een woning rond 1800.
Mannenkleding rond 1800.
Mannenkleding rond 1800.
Dagelijks leven in Friesland rond 1797.
Dagelijks leven in Friesland rond 1797.
Wasdag rond 1800.
Wasdag rond 1800.
Seizoenarbeid rond 1800.
Seizoenarbeid rond 1800.

Albert Alberts Kinderman

Ongeveer zeven jaar oud; gehoord zonder eedformule. Hij vertelt hoe de vrouw binnenkwam en zegt niet te weten of zij iets meenam. Tijdstip en enkele boodschapwoorden zijn onzeker.

Sjoukjen Damstra

35ste levensjaar tegenover 34 jaar in de index. Klaaske uit Lippenhuizen is haar opgave over de vrouw; herkomst uit Leeuwarden en kledingnamen zijn onzeker. De getuige vermoedt dat de vrouw de goederen meenam. Slot en protocol op scan 5 zijn 1 maart gelezen; handtekening van de klerk onzeker.

Ambtelijke aanhef en protocollen

Verklaringen afgenomen voor Minse Wytses, mederegent van het vijfde district, als commissaris, om te dienen waar dat behoort.

Verklaringen afgenomen door Jetze van Sminia, drost van het vijfde district, als commissaris, om te dienen waar dat behoort.

Sjoukjen Damstra - protocol

Aldus verklaard voor de ondergetekende commissarissen en [onleesbaar], te Bergum op 1 maart 1807. Ondertekend: Minse Wytses en [G. J. Leensma?].

Verantwoording van de tekst

Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.

Meer over het dagelijks leven

Plaatsen in de omgeving in de 19de eeuw

Bataafse en Franse tijd

Bronnen en verantwoording

Gerecht van Tietjerksteradeel, informatieboek 6, B6-D002. Datering: 1 maart 1807. Scanbladen 3, 4, 5.

Verantwoording

De getuigenissen zijn volledig in modern Nederlands weergegeven. De ambtelijke vertelvorm is behouden; er is geen ik-vorm toegevoegd. Eigen waarnemingen, horen zeggen en vermoedens blijven onderscheiden. Onzekere lezingen zijn tussen vierkante haken herkenbaar. Een eindvonnis is niet aanwezig.