Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Bergum 1807 - Hondengeblaf en bloed bij de verdwenen afvoer

Durk Jeens vertelt hoe hondengeblaf hem wakker maakte en wat hij later bij zijn huis vond.

Illustratieve historische reconstructie.
Een burgerwoning rond 1800.

Durk riep toen de honden aansloegen:

help wat leven is daar

Durk Jeens

Durk Jeens, koopman en lid van het gemeentebestuur van Tietjerksteradeel, woonachtig in Bergum en in zijn zesenzestigste levensjaar, verscheen, legde de eed af en werd ondervraagd. Hij verklaarde dat hij die nacht om tien uur met zijn vrouw naar bed was gegaan en meteen in slaap was gevallen. Maar al na een halfuur werd hij weer wakker door het geblaf van twee kleine hondjes die bij hen in het slaapvertrek waren, en door het geblaf van de dog die in het achterhuis opgesloten was.

Hij ging overeind zitten en riep: "Help, wat een leven is daar." De honden werden daarop ook snel stil. Daarna hoorde hij niets meer. Hij vermoedde ook niet dat er iets gaande was geweest.

Die middag hoorde hij echter dat er bij zijn buurman Sybren Douwma een loden pijp was gestolen. Dat bracht hem ertoe om te onderzoeken of er aan zijn eigen huis ook iets ontbrak. Bij dat onderzoek ontdekte hij dat aan de westkant van zijn huis, direct bij de deur van hun slaapvertrek, de loden opvangbak en pijp verdwenen waren.

Daardoor werd het water van het dak van het Donkhuis opgevangen in de regenwaterbak binnen het huis. Hij kon duidelijk zien, dat de dief of dieven met hun voeten op de Grijs en op de houten wervels waren geklommen en hadden gestaan. Die wervels dienden om overdag de houten vensters vast te zetten.

Verder zag hij bloed boven de deur, dicht bij de plaats waar de loden pijp en bak hadden gezeten, bij een gat dat daar was gemaakt om het vak in huis te verlichten. Er was ook bloed op de grond enz., aan de westkant van zijn huis, naar voren en naar achteren. Ook op het hekje en de klink daarvan, bij zijn huis aan het pad dat naar voren liep, zat bloed.

Daaruit leidde hij af dat de dader, of in elk geval een van de daders, zich aan zijn hand had verwond. Omdat hij verder niets van het geval wist, sloot hij zijn verklaring na voorlezing en ondertekening. Bergum, 24 februari 1807.

Ondertekend: Durk Jeens.

Een brug in een Fries veenlandschap rond 1800.
Een brug in een Fries veenlandschap rond 1800.

Deze getuigenissen staan ook bij de verhalen uit Bergum.

De buurman in boek 5 en boek 6

Durk Jeens noemt de diefstal van een loden pijp bij zijn buurman Sybren Douwma op 24 februari 1807. De laatste zaak uit boek 5 noemt Sybren Douma op Gaastmaburen, eveneens op 24 februari. Naamvariant, datum, voorwerp en expliciete verwijzing ondersteunen deze aansluiting. Dat bewijst geen gemeenschappelijke dader.

Gaastmaburen 1807 - Nachtelijk gedruis en een gele loden pijp

Gaastmaburen 1807 - Nachtelijk gedruis en een gele loden pijp

Woning 1800.

Sybren Douma / Douwma: aansluiting op boek 6

In 1783 wordt Sybren Douma genoemd als huisman op Gaastmaburen en werkgever van de mannen die daar een lichaam vonden. In 1807 verklaart een huisman met dezelfde naam en woonplaats, in zijn 66ste levensjaar. Dat past bij een leeftijd van ongeveer 41 in 1783, maar in de oudere zaak ontbreken zijn leeftijd en partner als controle. Daarom blijft de persoonsidentificatie mogelijk. In 1783 is hij genoemd, niet zelf als getuige gehoord in de gepubliceerde stukken. Boek 6 noemt op 24 februari 1807 Durk Jeens als buurman van Sybren Douwma en verwijst naar diens gestolen loden pijp. Die concrete aansluiting bij de zaak uit boek 5 is sterk; de oudere koppeling uit 1783 blijft mogelijk.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Kaart van de streek

Een gerechtelijk verhoor rond 1810.
Een gerechtelijk verhoor rond 1810.
Een kerkinterieur rond 1797.
Een kerkinterieur rond 1797.
Bij de haard rond 1800.
Bij de haard rond 1800.
Een huishouden in het veengebied rond 1800.
Een huishouden in het veengebied rond 1800.
Dagelijks leven in een dorp rond 1800.
Dagelijks leven in een dorp rond 1800.

Durk Jeens

Durk Jeens is in zijn 66ste levensjaar; de index noemt 65. Hij zag sporen en leidde handletsel af uit het bloed; hij zag geen dader. De index spreekt van een poging, terwijl de scanlezing zegt dat opvangbak en pijp vermisten. Grijs, Donkhuis en vak blijven onzekere woorden.

Ambtelijke aanhef en protocollen

Verklaringen afgenomen door Jetze van Sminia, drost van het vijfde district, als commissaris, om te dienen waar dat behoort.

Durk Jeens - protocol

Aldus verklaard voor mij, de drost, als commissaris op 24 februari 1807. [Handtekening onzeker: J. van Sminia]

Verantwoording van de tekst

Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.

Meer over het dagelijks leven

Plaatsen in de omgeving in de 19de eeuw

Bataafse en Franse tijd

Bronnen en verantwoording

Gerecht van Tietjerksteradeel, informatieboek 6, B6-D001. Datering: 24 februari 1807. Scanbladen 1, 2.

Verantwoording

De getuigenissen zijn volledig in modern Nederlands weergegeven. De ambtelijke vertelvorm is behouden; er is geen ik-vorm toegevoegd. Eigen waarnemingen, horen zeggen en vermoedens blijven onderscheiden. Onzekere lezingen zijn tussen vierkante haken herkenbaar. Een eindvonnis is niet aanwezig.