Garijp 1796: Bedreigingen en een wapen in Garijp

Alle verhalen en verklaringen uit Garijp

Deze pagina bevat de beschikbare verklaringen en stukken over bedreigingen en een wapen in Garijp.

Verklaringen en stukken: 1796: Bedreigingen en een wapen in Garijp

Informatie opgenomen door Johannes Lodema, lid van het gemeentebestuur van Tietjerksteradeel..., als commissaris, op verzoek van de fiscaal, rechterlijk ambtenaar van dit rechtsgebied, om te dienen waar nodig.

Jan Oeges, arbeider in Garijp, in zijn 39e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat afgelopen woensdagavond tussen vijf en zes uur Aarn Harmens, meester-schoenmaker in Garijp, bij hem thuis kwam. Jan vroeg hem te gaan zitten. Aarn weigerde en vroeg Jan eens mee te gaan naar het huis van Gepke en Lolkje Jans. Jan had daar geen zin in en vroeg wat dat moest betekenen. Aarn wilde dat niet zeggen, maar bleef erop aandringen dat hij meeging. Uiteindelijk ging Jan mee. Bij de vrouwen trof hij Meine Christiaans aan, de knecht van Aarn Harmens.

Jan kon niet te weten komen wat er zou gebeuren. Omdat hij vreesde dat er misschien iets kwaads zou gebeuren, stond hij meteen op om naar huis te gaan. Hij stond al op de vloer toen zijn vrouw daar ook kwam en hem vroeg mee naar huis te gaan om te eten. Hij ging onmiddellijk met haar mee. Hij weet niet wat er zou gebeuren of wat er daarna is gebeurd.

Omdat hij er verder niets van wist, beëindigde hij na voorlezing zijn verklaring en ondertekende.

Hij ondertekende de verklaring eigenhandig. Bergum, 11 januari 1796. Handtekening: jan oegs.

Jan Sijtes Hennica, koopman in Garijp, 36 jaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat afgelopen vrijdagmorgen Aarn Harmens, meester-schoenmaker in Garijp, bij hem thuis kwam. Jan had wel gehoord dat er de woensdag daarvoor iets was gebeurd, maar wist niet wat. Hij vroeg Aarn wat er was voorgevallen.

Aarn vertelde hem dat hij de vorige avond op de Kerkelaan Johannes Eelkes, Jan Hendriks en Oege Jans had ontmoet. Die hadden bij Jan een les in de rekenkunst gehaald. Johannes had Aarn gevraagd wat hij daar deed en of hij een bode zou "bekleden"... Aarn had geantwoord:

neen, wij zullen een Geldersche Poep uitslagten

In modern Nederlands: Nee, wij zullen een Gelderse poep slachten.

Over verdere omstandigheden had hij niet gesproken. Jan wist verder niets over wat er die avond gebeurd zou zijn.

Hij beëindigde na voorlezing zijn verklaring en ondertekende eigenhandig. Bergum, 11 januari 1796. Handtekening: Jan Sijtes Hennica.

Johannes Eelkes, ongehuwde boer in Garijp, in zijn 22e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij afgelopen woensdagavond.

Op de zesde van deze maand, omstreeks zeven uur, kwam hij met twee anderen van het huis van zijn zwager Jan Sijtes Hennica. Ze hadden daar een les in de rekenkunst gehad. Bij de kerk op de weg ontmoetten ze Aarn Harmens en nog anderen. Johannes vroeg hun of ze "enige bekleed" hadden. Aarn antwoordde:

neen, het is ons om die Geldersche poep te doen, die zullen wij aan de KraamStak Slagten

In modern Nederlands: Nee, het gaat ons om die Gelderse poep. Die zullen wij aan de kraamstaak slachten.

Een van Johannes' metgezellen vroeg hun of er daarvoor dan zoveel mensen nodig waren. "Nee," zei Aarn, "hier zit er een in huis die zich dat alleen wel toevertrouwt." Na deze woordenwisseling gingen ze uiteen, ieder zijn eigen weg. Ze spraken verder niet met elkaar.

Johannes verklaarde verder niets te weten. Na voorlezing beëindigde hij zijn verklaring en ondertekende die eigenhandig. Bergum, 11 januari 1796. Handtekening: Johannes Eelkes.

Gepke Jeens, ongehuwde jonge vrouw in Garijp, in haar 20e levensjaar, werd opgeroepen en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij afgelopen woensdagavond tussen vijf en zes uur thuiskwam bij haar zuster Lolkje Jans, met wie ze in hetzelfde huis woont. Ze trof Jan Oeges, Aarn Harmens en zijn knecht Meine Christiaans aan. Ze dronken daar een borrel. Aarn Harmens en Meine Christiaans zeiden toen tegen elkaar.

Ze zeiden dat ze wel wilden dat die "Gelderse poep" snel thuiskwam. Daarmee bedoelden ze Jan Petrus, die als ongehuwde man bij Gepke en haar zuster Lolkje inwoonde. Dan zouden ze hem weldra "koudmaken". Meine Christiaans was volgens Gepke ook gewapend met een houwer. Dat bleek toen hij vertrok: haar zuster, aan wie hij het wapen in bewaring had gegeven, gaf hem toen die sabel terug.

Gepke verklaarde verder dat ze een boodschap had gedaan. Toen ze tussen zes en zeven uur terugkwam, vond ze alleen Meine Christiaans nog bij haar zuster in huis. Hij vertelde hun beiden dat hij met zijn gezelschap had besloten het huis en pakhuis van koopman Eelke Rammerts Boonstra in brand te steken en in de lucht te laten vliegen.

Kort daarna vertrok hij. Jan Petrus, die ze zochten, was niet thuisgekomen.

Gepke wist verder niets. Na voorlezing beëindigde ze haar verklaring en ondertekende eigenhandig. Bergum, 11 januari 1796. Handtekening: Gepke Jans.

Aaltje Pieters, vrouw van Jan Oeges, arbeider in Garijp, in haar 46e of 47e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Ze verklaarde dat afgelopen woensdagavond, toen het licht al brandde, Aarn Harmens, schoenmaker in Garijp en zwager van haar man, bij haar thuis kwam. Hij vroeg Jan eens mee te gaan naar het huis van Gepke en Lolkje Jans. Jan had daar geen zin in en wees het voorstel af. Na sterk aandringen van Aarn liet hij zich uiteindelijk overhalen en ging mee.

Aaltje vreesde dat er misschien iets ongeoorloofds zou gebeuren. Ze ging haar man onmiddellijk achterna en vroeg hem weer met haar naar huis te gaan. Dat deed hij meteen. In het huis had ze Aarn Harmens en Meine Christiaans gezien. Ze sprak niet met hen, omdat ze direct weer vertrok. Haar man kwam meteen achter haar aan.

Ze wist niets over wat er daarna gebeurd zou zijn. Na voorlezing beëindigde ze haar verklaring en zette haar eigen handmerk. Bergum, 12 januari 1796. "Dit is het eigen geplaatste merk van Aaltje Pieters": X.

Ijtje Eelkes, vrouw van Jan Sijtes Hennica, koopman in Garijp, in haar 25e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat.

Afgelopen vrijdagmorgen kwam Aarn Harmens, meester-schoenmaker in Garijp, voor een boodschap bij haar thuis. Hij vertelde onder andere aan haar en haar man dat hij de woensdagavond daarvoor vlak bij de kerk op het pad Johannes Eelkes had ontmoet. Johannes is haar broer. Johannes had Aarn en de anderen die bij hem stonden gevraagd wat ze daar deden en of ze er een zouden "bekleden"... Aarn had geantwoord:

neen wij zullen de Geldersche Poep uitslagten

In modern Nederlands: Nee, wij zullen de Gelderse poep slachten.

Hij noemde niemand die hij daarmee bedoelde. Meteen daarna ging hij weer weg, zonder verder iets tegen haar te zeggen.

Ijtje verklaarde verder niets te weten. Na voorlezing beëindigde ze haar verklaring en ondertekende die eigenhandig. Bergum, 12 januari 1796. Handtekening: Ijtie Eelkes.

Lolkje Jans, ongehuwde jonge vrouw in Garijp, in haar 27e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat afgelopen woensdagavond de zesde van deze maand Jan Oeges, Aarn Harmens en Meine Christiaans bij haar thuis waren geweest en gezamenlijk een borrel hadden gedronken. Jan Oeges en Aarn Harmens kwamen tegelijk binnen met haar zuster Gepke, die melk had gehaald. Meine Christiaans zat er toen al. Haar zuster.

Gepke zette de melkpot in de provisiekamer en ging meteen weer naar buiten. Kort daarna kwam Aaltje Pieters, vrouw van Jan Oeges, binnen om haar man thuis te halen omdat ze zouden eten. Jan ging meteen met zijn vrouw weg; ook Aarn Harmens vertrok. Meine Christiaans bleef alleen zitten. Hij was nog bij Lolkje in huis toen Gepke weer binnenkwam, maar bleef daarna niet lang meer.

Lolkje verklaarde dat zij van deze drie personen geen bedreigingen of ongeregelde gesprekken had gehoord. Ze was niet steeds bij hen geweest: tussendoor moest ze nu en dan ook uit de kamer zijn. Ze had niet gezien dat Meine Christiaans een houwer bij zich had. Nog minder had zij een dergelijk wapen van hem in bewaring gehad en bij zijn vertrek teruggegeven.

Toen deze personen vertrokken, kwam Oege Jans nog even binnen. Hij vroeg of zijn vader Jan Oeges daar was. Toen hij hem niet aantrof, vertrok hij meteen weer.

Lolkje verklaarde verder niets te weten. Na voorlezing beëindigde ze haar verklaring en ondertekende eigenhandig. Bergum, 12 januari 1796. Handtekening: Lolkjen jans...

In de marge: beschikking; men vindt onvoldoende grond om tegen Aarn Harmens te beschikken.

Aldus verklaard voor ons, commissaris en secretaris. Bergum, 12 januari 1796. Ondertekend door J. Lodema en H. B. Sminia...

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.