Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Oenkerk 1773: bonen uit hof van weduwe Minne Minnes

Alle verhalen en verklaringen uit Oenkerk

Bonen uit van weduwe Minne Minnes. 10 en 17 augustus 1773.

Dagelijks leven in Friesland rond 1750.
Dagelijks leven in Friesland rond 1750.

Attje Freerks ziet Pijtter tussen de bonen

Attje Freerks, een weduwe van ongeveer zestig jaar uit Oenkerk, was in augustus 1773 met anderen bezig hooi vóór haar huis op een hooibult te brengen. Omstreeks negen à tien uur zag zij Pijtter Wijbrens tussen de bonen in de hof van een andere weduwe gaan.

Attje was de weduwe van Oege Siekles. Zij werkte samen met Atte Wijbrens en Gertje Rieners.

Een van de aanwezigen zei:

daar is Pijtter in de bonen daar moeten Wij hennen

In modern Nederlands: Daar is Pijtter in de bonen, daar moeten wij heen.

Attje zag hem gebukt door de bonen gaan en over de sloot komen. Niet lang daarna ging hij weer naar dezelfde hof. Daar pakte hij een zak en sleepte die verder. Toen hij opnieuw over de sloot ging, liet hij de zak staan. Er zaten bonenpeulen in. De zak werd naar het huis van de weduwe gebracht. Attje had hem niet zelf de bonen zien plukken.

Attje zette op 17 augustus haar eigen merk onder de verklaring.

Gertje Rieners herkent Pijtter Wijbrens

Gertje Rieners, de vrouw van een meestertimmerman in Oenkerk, stond op de hooibult. Zij zag iemand bonen plukken en in een zak stoppen. Eerst dacht zij dat het iemand was die voor de weduwe plukte. Daarna herkende zij Pijtter Wijbrens, de buurman. Zij zei:

Gertje was in haar zevenentwintigste levensjaar. Zij dacht eerst dat de bonenplukker Tjalling Tjallings was. Pijtter woonde naast de weduwe.

daar is Pijtter in Trijntje haar hof die plukke daar bonen

In modern Nederlands: Daar is Pijtter in Trijntjes hof, die plukt daar bonen.

Pijtter zette de zak achter een grote eikenboom. Met gebukt hoofd kroop hij door de bonen, onder het hek langs en naar zijn huis. Later kwam hij terug over de sloot en sleepte de zak verder. Toen Luitjen Alberts naar hem toe liep, liet hij de zak staan en ging naar huis. Luitjen bracht hem achter het huis van de weduwe.

Gertje zag Pijtters vrouw met een kind bij het privaat staan. Zij ondertekende later als Gertij Rieners.

Gertje bekeek de zak. Hij leek een zoutzak en bevatte naar haar schatting een bonen.

Houtbewerking rond 1770.
Houtbewerking rond 1770.

Atte Wijbrens ziet de zak achterblijven

Atte Wijbrens, in zijn twintigste levensjaar, had een voer hooi naar de weduwe gebracht. Hij zag Pijtter tussen de bonen staan, de zak achter een eikenboom zetten en naar huis kruipen. Later kwam Pijtter terug en haalde de zak weg.

Atte woonde bij de weduwe van Claas Pytters in Giekerk. Hij zette op 17 augustus zijn merk.

Toen Luitjen Alberts naderde, liet Pijtter de zak bij de sloot staan en ging naar huis. Luitjen pakte hem op. Atte zag een bijna volle zoutzak met groene bonenpeulen. Ook hij zag dat de zak bij de weduwe werd binnengebracht.

Volgens Atte werd er naar Pijtter gewenkt.

Luitjen Alberts haalt de zak op

Luitjen Alberts, in zijn veertiende levensjaar, kwam bij de hooiwerkers staan. Zij zeiden:

daar is Pijtter Wijbrens in Trijntje haar hof die haalt daar een Sak met bonen weg daar moeten hennen

In modern Nederlands: Daar is Pijtter Wijbrens in Trijntjes hof, die haalt daar een zak met bonen weg, daar moeten wij heen.

Toen Luitjen erheen ging, zag Pijtters vrouw dat en wenkte zij naar haar man. Pijtter liet de zak bij de sloot staan, kroop naar zijn eigen hof en ging naar huis. Op aanwijzing van de anderen haalde Luitjen de zak op. Hij beschreef de inhoud als grauwe bonenpeulen. De vier getuigen verklaarden op 17 augustus 1773 in Bergum.

Luitjen woonde bij zijn vader Albart Jans. Hij wilde bij de anderen op het hooi gaan. Hij beschreef de zak als ongeveer halfvol en ondertekende eigenhandig.

Pijtter Wijbrens ontkent dat hij de bonen plukte

Pijtter Wijbrens, in zijn zeventigste levensjaar, erkende bij zijn verhoor dat hij in de hof van de weduwe was geweest. Volgens hem zocht hij kippeneieren omdat zijn kippen wegliepen. Hij zei rechtop te hebben gelopen en maar één keer in de hof te zijn geweest.

Volgens Pijtter had zijn vrouw bonen in hun eigen hof geplukt. Zij was niet in de hof van de weduwe geweest, maar stond bij de achterdeur te wassen. Op 10 augustus zette hij in Bergum zijn merk onder zijn verklaring.

Hij ontkende bonen uit de hof van de weduwe te hebben geplukt en weggehaald. Volgens hem had Alberts de zak uit zijn eigen hof gehaald.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Kaart van Oenkerk

Dagelijks leven

Dagelijks leven in Friesland rond 1773.
Dagelijks leven in Friesland rond 1773.
Dagelijks leven in Friesland rond 1750.
Dagelijks leven in Friesland rond 1750.
Houtwerf aan het water, 18de eeuw.
Houtwerf aan het water, 18de eeuw.
Scheepvaart rond 1770.
Scheepvaart rond 1770.
Werk op het boerenland rond 1770.
Werk op het boerenland rond 1770.

Afbeeldingen bij het dagelijks leven

Moeilijke woorden
ankervat
Vat met een oude inhoudsmaat; de inhoud verschilde per plaats.
hof
Hier een tuin of omheind stuk grond.

Meer verhalen

Verhalen uit Oenkerk

Omliggende dorpen in de 18de eeuw

Verantwoording bij de verklaringen

  • Attje noemt woensdag 4 augustus; andere verklaringen noemen de vijfde met een onzeker gelezen weekdag. De verschillen zijn niet tot één zekere datum herleid. Haar schatting van de hoeveelheid bonen is slechts gedeeltelijk leesbaar als Drie derdehalf[?].
  • De naam van Gertjes echtgenoot heeft in de bron de lezingen Pijtter/Petrus[?] Wijbes. Deze zijn niet tot twee personen gemaakt.
  • Wie in Attes verklaring wenkte is onzeker gelezen als Luitjen[?]. Luitjen zegt in zijn eigen verklaring dat Pijtters vrouw wenkte. Dit verschil is niet door een keuze voor één getuige opgelost.
  • Gertje schatte een ankervat, Atte een bijna volle zak en Luitjen ongeveer halfvol. Hun verschillende hoeveelheden zijn behouden. De onzekere lezing halfvol is niet tot een vast volume omgerekend.
  • Een woord in de ontkenning leest Lentis[?]. De eigen slotdatum is 10 augustus 1773; de latere getuigensloten zijn van 17 augustus. Die documentdatums zijn beide behouden.

Verantwoording van de tekst

Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.

Meer over het dagelijks leven

Verantwoording

Gebaseerd op de aangeleverde transcripties en hertalingen van Informatieboek 3, C1 tot en met C6.

Alleen goed leesbare en begrijpelijke passages zijn opgenomen. Onleesbare onderdelen zijn niet aangevuld.

Bronbladen: 106, 107, 108, 109, 110, 111, 112.

De originele scanbeelden zijn voor deze bewerking niet opnieuw gecontroleerd.