Oenkerk 18Oenkerk en Bergum 1802 - Veengereedschap teruggevonden op een zolder
Historische aangifte en getuigenverklaringen uit 1802, vastgelegd bij het gerecht van Tietjerksteradeel.
Veenbaas Klaas Pieters uit Bergum liet in juni 1802 navragen of arbeider Pieter Rykeles op het Molenend onder Oenkerk zijn gereedschap in bewaring had. Volgens arbeider Tjipke Douwes ontkende Pieter dat. Op maandag 21 juni bezocht Klaas het huis en vond voorwerpen op de zolder.
Klaas Pieters - 25 juni 1802
Klaas Pieters, veenbaas wonend onder Bergum, 53 jaar oud, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat hij enige tijd geleden Tjipke Douwes, arbeider op het Molenend onder Oenkerk, heeft gevraagd aan de daar wonende arbeider Pieter Rykeles te vragen of deze goederen van de aangever onder zich had. Pieter antwoordde Tjipke dat hij geen goederen of gereedschappen van de aangever in bewaring had. Vervolgens is de aangever afgelopen maandag de 21e van deze maand bij het huis van Rykeles Pieters gekomen.
Op de zolder vond hij twee steekijzers, een leppe, een grijpe, een leyke, een paar baggelborden en een grenen plank. Alles was met zijn letters gemerkt en behoorde hem toe. Na duidelijke voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende haar te Bergum op 25 juni 1802.
Claas Pijters.
Genoemde goederen en bijzonderheden
- Twee steekijzers.
- Een leppe, een grijpe en een leyke.
- Een paar baggelborden en een grenen plank.
Klaas beschreef de gevonden stukken als gereedschap voor zijn veengraverij. Verschillende voorwerpen waren gemerkt met zijn eigen letters en, volgens Tjipke Douwes en Janke Johannes, ook met de letters van zijn vader Pieter Clases. Tjipke verklaarde over de vraag die hij zelf aan Pieter Rykeles had gesteld; Janke beschreef wat haar man had gedaan.
Tjipke Douwes - 25 juni 1802
Tjipke Douwes, arbeider op het Molenend onder Oenkerk, in zijn 37e levensjaar, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat hij op verzoek van Klaas Pieters, veenbaas onder Bergum, naar arbeider Pieter Rykeles op het Molenend onder Oenkerk is gegaan om te vragen of deze nog iets van Claas Pieters in bewaring had. Pieter antwoordde dat hij niets van Claas Pieters had. Daarop is Claas Pieters afgelopen maandag de 21e van deze maand bij Pieter Rykeles gekomen en heeft daar op de zolder twee steekijzers, een leppe, een grijpe, een leyke, een paar baggelborden en een grenen plank gevonden. Volgens Claas behoorden deze gereedschappen hem toe.
Ze waren ook gemerkt met de letters van Claas Pieters en zijn vader Pieter Clases. Na duidelijke voorlezing sloot de getuige zijn verklaring af en zette hij te Bergum op 25 juni 1802 eigenhandig zijn merk: Tjipke Douwes.
Genoemde goederen en bijzonderheden
- Twee steekijzers, een leppe, een grijpe en een leyke.
- Een paar baggelborden en een grenen plank; gemerkt met letters die Klaas als de zijne en die van zijn vader aanwees.
Janke Johannes - 25 juni 1802
Janke Johannes, huisvrouw van Tjipke Douwes, arbeider op het Molenend onder Oenkerk, 34 jaar oud, verklaart na oproeping, verhoor en beëdiging dat haar man op verzoek van Claas Pieters, veenbaas onder Bergum, aan Pieter Rykeles, arbeider op het Molenend onder Oenkerk, heeft gevraagd of hij ook iets van Claas Pieters in bewaring had. Pieter antwoordde dat hij niets van Claas Pieters in handen had. Daarop kwam Claas Pieters afgelopen maandag de 21e van deze maand naar het huis van Pieter Rykeles.
Op de zolder vond hij twee steekijzers, een leppe, een grijpe, een leyke, een paar baggelborden en een grenen plank, die volgens zijn zeggen hem toebehoorden. De gereedschappen waren ook gemerkt met de letters van Claas Pieters en zijn overleden vader Pieter Clases. Na duidelijke voorlezing sloot zij haar verklaring af en zette zij te Bergum op 25 juni 1802 eigenhandig haar kruismerk: Janke Johannes.
Genoemde goederen en bijzonderheden
- Twee steekijzers, een leppe, een grijpe en een leyke.
- Een paar baggelborden en een grenen plank, volgens de verklaring gemerkt met letters van Klaas en zijn overleden vader.
Klaas Pieters - 27 juni 1802
Klaas Pieters, veenbaas onder Bergum, 53 jaar oud, verklaart na oproeping, beëdiging en verhoor dat hij de twee steekijzers, een leppe, een grijpe, een leyke, een paar baggelborden en de grenen plank die hij van de zolder van Pieter Rykeles heeft gehaald, in aanwezigheid van Tjipke Douwes, die hij meteen erbij haalde, als zijn eigendom heeft herkend en daarbij blijft. Gjalt Reins, huisman te Roodkerk, die hem woensdag 23 juni passeerde, liet hij bij zich komen om te tonen dat de gereedschappen met zijn letters en die van zijn overleden vader waren gemerkt en hem toebehoorden. Vervolgens ontbood hij dorpsrechter L.G. Laurman van Oudkerk en verklaarde ook aan hem dat hij de gereedschappen als de zijne herkende.
Pieter Rykeles erkende toen ook meteen dat de genoemde goederen aan de aangever toebehoorden. De aangever heeft de goederen meegenomen voor zijn veengraverij. Na duidelijke voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende haar te Bergum op 27 juni 1802.
Claas Pijters.
Genoemde goederen en bijzonderheden
- Dezelfde twee steekijzers, leppe, grijpe, leyke, baggelborden en grenen plank.
- Merkletters van Klaas Pieters en zijn overleden vader Pieter Clases.
- De goederen getoond aan Gjalt Reins en dorpsrechter L.G. Laurman; na die confrontatie zou Pieter Rykeles het eigendom hebben erkend.
Op 27 juni werd Klaas Pieters opnieuw gehoord. Hij noemde Gjalt Reins uit Roodkerk en dorpsrechter L.G. Laurman uit Oudkerk, aan wie hij de gereedschappen en de merken had getoond. Volgens Klaas erkende Pieter Rykeles toen dat de goederen hem toebehoorden. Een uiteindelijke rechterlijke beslissing is in deze stukken niet opgenomen.
Wat is nog zichtbaar?
- Het Molenend bij Oenkerk en het landschap met voormalige veengronden.
- De zolder waar de voorwerpen zijn gevonden is niet met zekerheid te identificeren.
Wilt u reageren?
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Oenkerk
Plaatsen in de omgeving
Dagelijks leven
Afbeeldingen
Dagelijks leven in de 19de eeuw
Omliggende plaatsen in de 19de eeuw
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Bataafse en Franse tijd
Bronnen
Gerecht Tietjerksteradeel, informatieboek 5, EA-10-D01, bladen 177, 178, 179, 180, 181, 182. Verklaringen van Klaas Pieters; Tjipke Douwes; Janke Johannes; Klaas Pieters.
Verantwoording
- Klaas Pieters legde twee afzonderlijke verklaringen af: 25 en 27 juni 1802. Zijn tweede verklaring is geen duplicaat.
- De naamvolgorde Rykeles Pieters en de vorm Claas Pijters komen in de brontekst voor.
- Tjipke Douwes geeft een antwoord weer dat hij zelf ontving; Janke Johannes beschrijft ook handelingen van haar man.
- Het aanvullend verhoor van 27 juni bevat verbeterde en deels doorgehaalde passages. Niet alle zinsdelen zijn goed leesbaar.
- De erkenning van eigendom door Pieter Rykeles is opgenomen in de verklaring van Klaas; er is geen afzonderlijke verklaring van Pieter bij deze vier stukken.
- Enkele historische woordlezingen blijven onzeker. Er zijn geen aanvullende voorwerpen, namen of gebeurtenissen als vaststaand ingevuld.
In Klaas' tweede verklaring zijn verbeterde zinsdelen over de huisvrouw en de vader van Pieter Rykeles deels onleesbaar. Deze woorden zijn niet ingevuld. De eerste verklaring noemt het huis eenmaal als dat van Rykeles Pieters, terwijl de andere passages Pieter Rykeles geven. Een geheel doorgestreepte aanzet van Gjalt Reins is geen volledige extra getuigenverklaring.