OudkerkOudkerk 1799 - De kist van de knecht lag opengebroken in het dorshuis
Historische aangifte en getuigenverklaringen uit 1799, vastgelegd bij het gerecht van Tietjerksteradeel.
Op een boerderij in Oudkerk ontdekte dienstmeid Antje Jans op de ochtend van zaterdag 6 juli 1799 dat de kist van boerenknecht Jacob Gerbens was verdwenen. De boer Bauke Johannes vond de kist in het dorschhuis. Drie bewoners van de boerderij vertelden op 8 juli afzonderlijk wat zij opmerkten en wat er was weggenomen.
Verklaring van Antje Jans, 8 juli 1799
Antje Jans was 28 jaar oud en dienstmeid van Bauke Johannes. Zij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd. Ze verklaarde dat ze op de ochtend na de nacht van 5 op 6 juli bij het opstaan zag dat de kist van de knecht Jacob Gerbens niet meer op haar plaats stond.
Ze riep haar meester met de woorden "dat de kist van de knegt weg was". Bauke stond op en onderzocht wat er was gebeurd. Volgens Antjes verklaring werd duidelijk dat de kist naar het dorshuis was gebracht, dat er twee kordebanden aan het slot hingen en dat de kist in twee stukken was gebroken.
Antje ontdekte ook dat haar eigen zilveren schoengespen die nacht van haar schoenen waren gestolen. Ze wist niet wie de dader of daders waren.
Na voorlezing zette Antje op 8 juli te Bergum haar gewone merk onder de verklaring.
Verklaring van Bauke Johannes, 8 juli 1799
Bauke Johannes was boer te Oudkerk, 33 jaar oud. Hij verklaarde na oproeping, verhoor en beëdiging dat Antje hem op zaterdagochtend 6 juli wakker riep. Volgens hem had ze gezegd "dat de kist van haar knegt weg was".
Bauke stond op. Hij ontdekte dat de kist van de knecht was verplaatst naar het dorshuis. Bij het slot hingen twee kordebanden en de kist was in twee stukken gebroken. Hij miste bovendien beide schoengespen van de bruidsschoenen. Ook hij kon geen dader aanwijzen.
Na voorlezing tekende hij te Bergum op 8 juli als "bauke Johannes".
Verklaring van Jacob Gerbens, 8 juli 1799
Jacob Gerbens was boerenknecht bij Bauke Johannes en 47 jaar oud. Hij verklaarde dat hij in de nacht van 5 op 6 juli op het land was om te maaien. De volgende ochtend kwam zijn boer op het veld om hem te vertellen dat er die nacht thuis iets was gebeurd.
Jacob ging naar huis. Bij onderzoek bleek dat de volgende spullen uit zijn kist waren gestolen:
- Een bonte buidel met ongeveer zeventig carolusgulden, in verschillende muntsoorten.
- Een zilveren horlogiesleuteltje.
- Een paar zilveren schoengespen en broekgespen, gemerkt met de letters J.G.
Jacob wist niet wie de dader of daders waren.
Na voorlezing ondertekende hij op 8 juli te Bergum als "Jacob Gerbens". Het gezamenlijke protocol noemt raadslid Klaas Titterdijk en een secretaris.
Antje noemde haar eigen schoengespen; Bauke noemde gespen van bruidsschoenen; Jacob verklaarde over de goederen uit zijn eigen kist. De akten zeggen niet dat deze beschrijvingen op hetzelfde paar gespen slaan. In juni van hetzelfde jaar was er in Oudkerk een inbraak bij predikant Haselhoff. Over het wonen en werken in de omgeving is ook Oudkerk in de 18de eeuw beschikbaar.
Dit verhaal staat ook in het verklaringen uit Oudkerk. Andere dorpen komen aan bod in het overzicht van Tietjerksteradeel, 1795-1802.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Oudkerk en omgeving
Oudkerk en nabije plaatsen
Dagelijks leven en tijd
Boerenleven rond 1800
Wonen op het platteland
Kleding rond 1800
Misdaad en straf
De Bataafse Republiek in FrieslandAfbeeldingen
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Plaatsen in de omgeving in de 18de eeuw
Bronnen
Gerecht van Tietjerksteradeel, informatieboek 5, EA-4, IB5-EA-4-D06, drie verklaringen V13 (Antje Jans), V14 (Bauke Johannes), V15 (Jacob Gerbens), bronbladen 68-71, opgenomen te Bergum op 8 juli 1799 voor Klaas Titterdijk (naam onzeker). Diplomatische transcripties en moderne Nederlandse hertalingen in de aangeleverde bronbewerking.
Verantwoording
In Antjes eerste verklaring wordt de situatie bij de kist aan Baukes onderzoek toegeschreven; niet alsof Antje alle beschadigingen zelf heeft gezien.
Antje spreekt van haar gespen aan haar eigen schoenen; Bauke van gespen aan bruidsschoenen; Jacob van eigen schoen- en broekgespen. Niet samengevoegd tot dezelfde goederen.
Kordebanden en het nachtelijke bericht aan Jacob zijn niet volledig duidelijk te lezen. De onzekere woorden zijn niet ingevuld als zeker bronfeit.
Antje zette een merk, Bauke en Jacob tekenden hun naam. De naam van de raadspersoon Klaas Titterdijk is onzeker.
De afgebeelde historische voorstellingen tonen niet de betrokken personen of hun woningen. Geen uitspraak uit dit dossier aangetroffen.
Verantwoording
- Enkele historische woordlezingen blijven onzeker. Er zijn geen aanvullende voorwerpen, namen of gebeurtenissen als vaststaand ingevuld.