Verklaringen en verhalen uit Rijperkerk in de 18de eeuwRijperkerk 1781: drie personen bij de aalkaar
Een aangifte en getuigenverklaringen, afgelegd bij het gerecht van Tietjerksteradeel in 1781.
Op een vroege ochtend in december 1781 gingen de schippers Sijds Goitsens en Willem Florus om vier uur naar hun schip in Rijperkerk. Hun veerdienst voer naar Leeuwarden. Bij de aanlegplaats van dorpsrechter Lieuwe Klases Nicolay zagen zij drie personen bij de aalkaar, een bak in het water waarin levende aal werd bewaard.
Sijds en Willem gingen naar de drie mannen toe. Een van hen droeg een zak. Volgens Sijds gooide de man die zak op het kerkhof neer. De twee schippers volgden het drietal nog een eind, maar keerden daarna terug naar de aanlegplaats.
Sijds Goitsens volgt de drie mannen
Sijds, schipper te Rijperkerk en in zijn 38ste levensjaar, verklaarde dat hij een van de mannen kende als Sijtse Hendriks, bijgenaamd Fortuijn. Een tweede heette Oeds Hendriks, zijn broer. Volgens Sijds was Oeds degene die de zak had weggegooid. Van de derde kende hij slechts een voornaam, mogelijk Jouke, en dat zijn moeder Janke heette. De naam van zijn vader kende hij niet.
De mannen zouden afkomstig zijn van of verblijven in de richting van het westelijke uiteinde van Kollum. Sijds en zijn makker riepen daarna dorpsrechter Nicolay erbij om de zak te bekijken.
Wat er in de zak zat
In de weggeworpen zak werden vijf of zes levende alen gevonden. Er zat ook een kistje in met veertien almanakken voor het jaar 1782, gedrukt bij Johannes Seydel.
Verder werden de volgende voorwerpen beschreven:
- Vijf oude sloten.
- Een klerenlijn.
- Mogelijk drie hoefijzers en een scheermes; de woorden zijn niet met zekerheid te lezen.
Er werden ook enige Naderen en een weinig oude Wadden genoemd.
Bij de geopende aalkaar lagen op de grond een paar scharen en een paar witte wanten. Op een kant van de zak stond een H met het jaartal 1779. Op de andere kant stonden de letters A A.
In de aantekeningen bij de verklaring staat een bevel om de door Sijds genoemde personen aan te houden en met hun verklaring door te sturen. Er wordt ook een kennisgeving aan het gerecht van Dantumadeel genoemd.
Willem Florus zag de mannen al een dag eerder
Willem Florus was eveneens schipper tussen Rijperkerk en Leeuwarden. Hij verklaarde dat hij op 30 november drie personen bij het schuithuis in Rijperkerk had gezien. Hij kende hen van gezicht, maar niet bij naam.
De volgende ochtend rond vier uur ging Willem met Sijds naar het schip voor de reis naar Leeuwarden. Ook hij zag drie personen bij de aalkaar van Nicolay. Hij en zijn makker gingen op de drie personen af.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Rijperkerk
Andere getuigenverklaringen
Verklaringen en verhalen uit Rijperkerk in de 18de eeuw
Rijperkerk 1782: Wasgoed verdwenen bij Johannes Jelgerhuis
Verklaringen en verhalen uit Hardegarijp in de 18de eeuw
Verklaringen en verhalen uit Oenkerk in de 18de eeuwPlaatsen dichtbij in de 18de eeuw
Dagelijks leven
Afbeeldingen bij het dagelijks leven
Verantwoording bij de verklaringen
- Deze voorwerpbenamingen, de hoefijzers en het scheermes zijn onzeker en niet in zekere moderne goederen veranderd. Sijds’ leeftijd leest 38[?]ste, de ochtend 1[?] december en het slot 11[?] december 1781. Hij plaatste een kruismerk.
- Willems leeftijd luidt in de bronbewerking drie a 34 Jaar; dit is niet tot een zeker getal aangevuld. Hij kende de mannen van Collumerend Swag: Wel[?], zonder hun namen te kennen. Zijn verklaring breekt binnen scan 375 af en loopt buiten deze levering door. Het vervolg is niet uit Sijds’ verklaring ingevuld. Ook de precieze handelingen aan de kaar zijn deels onleesbaar.
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Bronnen
- Informatieboek van Tietjerksteradeel, toegangsnummer 13-38, informatieboek 3; scanreeks 373, 374, 375, 376.
- Pieter Nieuwland: informatieboeken van Tietjerksteradeel
Verantwoording
Tietjerksteradeel, Informatieboek 3, dossier IB3-C16-D08. Geraadpleegde bladen/scans: 373, 374, 375. De afzonderlijke verklaringen en verhoren zijn naast elkaar gehouden.
De eerste datum bij Sijds en zijn leeftijd zijn niet volledig leesbaar. Ook de bijnaam Fortuijn, de voornaam van de derde persoon, enkele voorwerpen in de zak en het eerste optreden bij de aalkaar zijn onzeker. Willem noemt in zijn afzonderlijke verklaring 30 november als eerdere waarneming. De leeftijdsaanduiding in de transcriptie luidt ongeveer "drie a 34 Jaar" en is niet betrouwbaar te normaliseren. Zijn relaas breekt af; het vervolgblad ontbreekt. Bij Sijds staat 11 december als onzekere afsluitdatum. De kanttekening is een bevel tot aanhouding, niet het bewijs dat deze is uitgevoerd of dat de mannen schuldig waren.
Bij de opsomming in de verklaring staan ook mogelijk drie hoefijzers, enkele "Naderen", mogelijk een scheermes en iets dat als "oude Wadden" is gelezen. Die voorwerpnamen zijn onzeker en daarom niet als vaststaand in kolom 2 opgenomen. De herkomstaanduiding van Willem is niet eenduidig als Kollumerzwaag te lezen.