Tietjerk 18de eeuwTietjerk 1799 - Een geleende fok, een zeiltje en een reis naar Leeuwarden
Historische aangifte en getuigenverklaringen uit 1799, vastgelegd bij het gerecht van Tietjerksteradeel.
Veenbaas Tomas Jans uit Tietjerk had een fok aan zijn broer geleend. In de zomer van 1799 zag hij volgens zijn verklaring dat deze fok was vermaakt tot een kleiner zeiltje. Jan Sikkes, eveneens woonachtig te Tietjerk, gebruikte het. Twee getuigen legden over de herkomst van het doek een verklaring af.
Verklaring van Tomas Jans, 4 september 1799
Tomas Jans was veenbaas in Tietjerk en 32 jaar oud. Hij verklaarde dat het voorval rond de fok bij het schip van zijn broer ongeveer vijf weken eerder speelde. Tomas had de fok aan zijn broer geleend.
In de week voor zijn verhoor ontdekte Tomas dat de fok inmiddels was vermaakt tot een zeiltje. Het werd gebruikt door Jan Sikkes, die net als Tomas in Tietjerk woonde.
Tomas sprak Jan Sikkes daarover aan. Jan antwoordde dat hij het zeiltje ongeveer veertien dagen vóór mei had gekocht van Hendrik Aarts in Leeuwarden. Volgens het onderzoek dat Tomas in zijn verklaring noemde, had Jan bij die Hendrik Aarts echter geen zeildoek gekocht.
Tomas legde zijn verklaring na voorlezing af bij het gerecht in Bergum en ondertekende op 4 september 1799 als 'Tomas jans'.
Verklaring van Gosse Sierks - met Jan Sikkes naar de Grachtswal
Gosse Sierks was 25 jaar en woonde in Tietjerk. Tomas Jans vroeg hem in Leeuwarden na te gaan of Jan Sikkes in het voorjaar zeildoek had gekocht van Hendrik Aarts. Jan ging met Gosse mee.
Ze bezochten het huis van weduwe H. Minnes aan de Grachtswal. Jan vroeg daar of hij in het voorjaar zeildoek had gekocht. Gosse noteerde het ontkennende antwoord:
Fragment uit de verklaring: "Neen"
Na dit antwoord noemde Jan een andere mogelijke verkoper. Ook die ontkende de koop toen hij erbij werd geroepen.
Na beide ontkenningen hield Jan Sikkes opnieuw vol dat hij het zeildoek van Hendrik Aarts had gekocht.
Gosse ondertekende zijn verklaring op 4 september 1799 in Bergum, nadat de tekst aan hem was voorgelezen.
Dit verhaal staat ook in het verklaringen uit Tietjerk. Andere dorpen komen aan bod in het overzicht van Tietjerksteradeel, 1795-1802.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Tietjerk en omgeving
Tietjerk en nabije plaatsen
Dagelijks leven en tijd
Afbeeldingen
Bronnen
Gerecht van Tietjerksteradeel, informatieboek 5, EA-5, dossier IB5-EA-5-D04, verklaringen V04 (Tomas Jans), V05 (Gosse Sierks), bronbladen 75-78, opgenomen voor Johannes Lodema. De diplomatische transcriptie en de moderne Nederlandse hertaling uit de aangeleverde cumulatieve bronbewerking zijn gebruikt.
Verantwoording
In de verklaring van Gosse Sierks staat weduwe H. Minnes aan de Grachtswal met naam genoemd. Een later door Jan genoemde verkoper is in de bestaande transcriptie niet goed leesbaar. Er is geen zekerheid dat daarmee de weduwe is bedoeld.
Tomas noemt in de bron een doorgestreepte tijdsaanduiding "op Saturdag", vervangen door "voor ongeveer vijf Weeken". Het werkwoord bij het oorspronkelijke voorval met de fok is onleesbaar; een exacte toedracht van de vermissing is daarom niet ingevuld.
De genoemde aankoop ongeveer veertien dagen vóór mei en de vaststelling van ongeveer vijf weken vóór 4 september zijn niet tot één nieuwe chronologie gecombineerd.
Tomas meldde de uitkomst van een onderzoek, maar verklaarde niet expliciet dat hij zelf naar Leeuwarden reisde. Gosse beschreef die reis wel als eigen handeling.
De persoon van wie Jan het volgens zijn gewijzigde verhaal zou hebben gekocht, is in de transcriptie onleesbaar. De formulering dat de opgeroepen persoon "geen Zeildoek van hem gekogt" had, is niet stilzwijgend omgekeerd.
De namen van de broer van Tomas en de tweede verkoper zijn niet uit een andere verklaring ingevuld. De handtekening van de secretaris blijft P: [onleesbaar].
De afbeeldingen geven scheepvaart en handel rond de periode weer; niet het schip, de fok of de genoemde betrokkenen.
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Plaatsen in de omgeving in de 18de eeuw
Bataafse en Franse tijd