Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4

Dokkum en Leeuwarden onder Groningen, 1492

Hertog Albrecht eist belasting

In juni van dat jaar stuurde hertog Albrecht, nadat hij de Kennemers in Holland had verslagen en onderworpen, boden en brieven vanuit Hoorn naar de Friezen. Hij wilde belasting van hen ontvangen, anders zou hij Friesland met oorlog aanvallen. De Friezen schreven terug dat zij nog niet bereid waren hem belasting te geven, omdat hij geen recht over hen had. Zij zouden zijn komst in Stavoren en Workum afwachten en daar met hem of zijn gevolmachtigden over de zaak onderhandelen.

Zou blijken dat hij namens de keizerlijke majesteit of de graaf van Holland enig recht of enige rechtsgrond tegenover Friesland had, dan zouden zij alles doen waartoe goede onderdanen verplicht waren. Zo werden de brieven van de hertog met brieven beantwoord. Hij liet het toen rusten.

Een verbond tegen Groningen

Nadat Dokkum, de prelaten en sommige Vetkoper hoofdelingen in Oostergo zich onder de bescherming en in het verbond van Groningen hadden gesteld, vroegen de Schieringer hoofdelingen en ook sommige Vetkopers die geen verbond met Groningen hadden gesloten om hulp van de steden en hoofdelingen in Westergo.

Leeuwarden, Sneek, Sloten, Franeker en Stavoren kwamen met alle stemmen en hoofdelingen uit Westergo en Oostergo die nog niet met Groningen verbonden waren in Workum bijeen. Uitgezonderd waren Bolsward en enkele hoofdelingen die Juw Juwinga hielpen en steunden. Eensgezind sloten en bezegelden zij een overeenkomst om het verbond tussen Groningen en Oostergo te breken en tegen te houden. Zij wilden Friesland zijn vrijheid teruggeven en daarin bewaren, volgens de privileges die de keizerlijke majesteit aan de Friezen had gegeven.

Zij hielden hierover veel bijeenkomsten met de Groningers. Die wilden niet wijken, maar beschermden degenen die zich bij hen hadden aangesloten. Toch kwam er voor enige tijd een bestand tussen beide partijen. Tijdens dat bestand roofden Tyaerd Mockema en enkele anderen onder de leden van het Groninger verbond. Dat mishaagde de steden en veel hoofdelingen in Oostergo en Westergo. De Groningers verzamelden daarom veel mannen om de rovers te straffen.

De tocht naar Dokkum

Tyaerd Mockama, hoofdeling in Dokkum, ging naar Bocke Harincxma in Sneek om hulp tegen Groningen te vragen. Hij had immers de overeenkomst met de gezamenlijke landen bezegeld. Bocke riep heel Wymbritseradeel en Gaasterland op en trok met Tyaerd naar Dokkum. Ook de Leeuwarders kwamen, met de andere steden en Schieringer hoofdelingen die samen hadden bezegeld.

Zij lagen vijf of zes dagen in Dokkum, in het klooster Klaarkamp, op de Geest en in de omgeving. Zij wachtten de Groningers af en brachten de boeren grote schade toe. Omdat de Groningers niet kwamen, gingen de Schieringers naar huis. In Dokkum lieten zij enkele hoofdelingen met weinig mannen achter. Zodra zij weg waren, grepen de Vetkopers hun kans. De gemeenschap die met Groningen verbonden was, verzamelde zich en verdreef de achtergebleven Schieringers uit Dokkum.

Huizen verwoest en tegenstanders gestraft

Toen de Groningers dit hoorden, kwamen zij met wel zesduizend mannen naar Dokkum: burgers, boeren en soldaten. Zij belegerden Tyaerd Mockama’s huis in de Hoogstraat bij het kerkhof. Met grote kanonnen die zij uit Groningen hadden meegebracht, beschoten zij het zo lang dat de soldaten het huis en zichzelf overgaven op voorwaarde dat hun leven werd gespaard. De Groningers haalden het huis neer. Tegelijk verwoestten zij ook Mockama in Aylsum bij Dokkum.

Daarna legden zij veel Schieringer hoofdelingen en dorpen die niet met hen verbonden waren zware schattingen op. Sydts Hemstra, hoofdeling in Morrha, doodden zij omdat hij hun verbond tegenstond. Zij namen Sicke Bolte bij het Berger klooster gevangen en zetten hem in Dokkum op een rad, omdat zij hem van verraad beschuldigden. Veel mensen verklaarden echter dat hij daaraan onschuldig was. Daarom werd hij op de derde dag openlijk van het rad gehaald en op het kerkhof begraven.

Leeuwarden sluit zich aan

Omstreeks Sint-Michiel nodigden de gemeenschap en de gilden van Leeuwarden de Groningers uit naar hun stad te komen. Zij sloten zich bij het Groninger verbond aan zonder de wil en toestemming van de hoofdelingen die in Leeuwarden woonden, onder wie:

• Frans Minnama;
• Peter Camminga;
• Worp Kempozoon Unya.

De Groningers stelden een van hun burgers als kastelein in Leeuwarden aan.

Sneek, Franeker en de Schieringer hoofdelingen waren hierdoor bezorgder dan ooit dat zij op den duur ook onder het Groninger verbond zouden worden gebracht. Groningen had Leeuwarden nu immers naar zijn hand gezet. Ook Bolsward, met Juw Juwinga en zijn aanhangers, was heimelijk goedgezind tegenover Groningen. Dat gold ook voor hoofdelingen als:

• Galama;
• Epama in Hommerts;
• Herama in Tzum;
• Roordama;
• veel anderen in Westergo.

Beloofde hulp blijft uit

Om deze gevaren het hoofd te bieden, legden de Snekers Friese soldaten in hun stad. Sommige hoofdelingen uit Oostergo kwamen bij Bocke Harincxma in Sneek om Groningen tegen te staan: zij hadden immers met Westergo tegen Groningen bezegeld. Bocke riep heel Wymbritseradeel, de Sneker Vijf Gaaën en Gaasterland op om naar Sneek te komen. Met de soldaten erbij had hij wel tweeduizend mannen.

Bocke en de Snekers schreven ook aan Franeker en de daar verzamelde hoofdelingen, onder anderen:

• meester Juw Hottinga, licentiaat in de rechten;
• zijn broer Here Hottinga;
• zijn broer Jaerich Hottinga;
• Hessel Martena;
• Doecke Hettezoon Hemmema;
• Juw Deeckama.

Zij vroegen hun met hun landgebruikers eveneens tegen Groningen uit te trekken, volgens de overeenkomsten, brieven en zegels die eerder in Workum waren gemaakt.

Zij beloofden Bocke en de Snekers bijstand, maar hielden die belofte toen niet. Op dezelfde dag dat Bocke, de Snekers en hun vrienden bij Barrahuis tegen Groningen vochten, sloten meester Juw, zijn broers, zwagers en vrienden voor zichzelf en hun onderdanen vrede met Groningen. Zij zouden niets ondernemen tegen Groningen en zijn bondgenoten. Het afschrift van deze vrede volgt hierna.

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.