Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5

Er volgen drie eedverklaringen: de trouwbelofte van de Friezen aan Karel V en de eden die Sneek en de keizerlijke vertegenwoordigers op 4 november 1522 aan elkaar aflegden.

De algemene eed van de Friezen

De burgers en bewoners van Friese steden en kerspelen moesten de volgende eed afleggen:

De Friese burgers en inwoners - eed aan Karel V (in modern Nederlands):

Wij, burgers, boeren en inwoners van de steden en kerspelen van N, beloven en zweren dat wij de keizerlijke majesteit trouw, gehoorzaam en onderdanig zullen zijn als aan onze natuurlijke, rechtmatige erfelijke heer, en eveneens aan zijn erfgenamen, nakomelingen en opvolgers, zoals goede en trouwe onderdanen behoren te doen.

Wij zullen de stadhouders, bestuurders en leden van de raad van de keizer gehoorzamen in alles wat zij ons namens de keizer bevelen.

Als wij ergens iets vernemen, horen of zien dat tegen de keizer of tegen zijn stadhouders gericht kan zijn, zullen wij, ieder van ons afzonderlijk, dit bekendmaken aan de stadhouder, of wanneer hij afwezig is aan zijn plaatsvervanger, en aan de leden van de raad. Wij zullen hen daarover volgens onze eed waarschuwen.

Wij zullen de verordeningen naleven die door de vorst van Saksen zijn vastgesteld, totdat de keizer met de gezamenlijke landen een andere regeling treft.

Wij zullen ons in alle zaken trouw gedragen en tonen wat van goede en oprechte onderdanen wordt verlangd, zoals de andere onderdanen van de keizer in Friesland dat eerder hebben gedaan en nog doen, zonder bedrog of kwade bedoelingen.

Zo helpe ons allen en ieder afzonderlijk God en al zijn heiligen. Amen.

Een rechtszitting, rond 1550.
Een rechtszitting, rond 1550.

Sneek zweert trouw op 4 november 1522

Vervolgens volgt de eed van de edelen, bestuurders, burgemeesters, schepenen en gehele gemeente van Sneek. Het document is gedateerd op 4 november 1522.

Plaatsen in de 16de eeuw

De bestuurders en inwoners van Sneek - eed van 4 november 1522 (in modern Nederlands):

Wij, edelen, heren, bestuurders, burgemeesters, schepenen en de gehele gemeente van de stad Sneek, zweren en beloven aan de doorluchtigste, hooggeboren en onoverwinnelijke vorst en heer Karel, bij de genade van God keizer van het Roomse Rijk, koning van Duitsland, Spanje, Aragon, beide Siciliën en Jeruzalem, aartshertog van Oostenrijk, hertog van Bourgondië en Brabant, graaf van Holland en Zeeland en heer van Friesland, dat wij hem, zijn nakomelingen, erfgenamen en opvolgers zullen dienen als onze natuurlijke erfelijke heren en bestuurders van Friesland, namens zijn keizerlijke majesteit en het Heilige Roomse Rijk.

Wij zullen goede, trouwe en gehoorzame onderdanen zijn. Wij zullen helpen de waardigheid, de rechten en de rechtspraak van de keizer te handhaven en de stad Sneek tot zijn eer en voordeel bewaren.

Wij zullen de stadhouder, de bestuurders, de kanselier en de raden van de keizer eren en gehoorzamen.

Wij zullen nooit deelnemen aan overleg of een overeenkomst waarin wordt gesproken of gehandeld tegen de keizer, zijn stadhouder, zijn raden of zijn ambtenaren. Als wij vernemen dat dit gebeurt, zullen wij ons daartegen verzetten en het bekendmaken.

Verder zullen wij in het algemeen alles doen wat goede en trouwe onderdanen verschuldigd zijn en behoren te doen. Zo helpe ons God en al zijn heiligen.

Aldus gedaan en gegeven op 4 november 1522. Als bevestiging is het geheime zegel van onze stad hieronder aangebracht.

Een galgenveld, rond 1550.
Een galgenveld, rond 1550.

De vertegenwoordigers van de keizer leggen een tegeneed af

Op dezelfde dag legden drie keizerlijke vertegenwoordigers een eed af namens Karel V. Daarmee beloofden zij op hun beurt de rechten en vrijheden van Sneek te beschermen.

George Schenck, Jasper Lieuveszoon en Jan Hubrechtszoon - eed namens Karel V (in modern Nederlands):

Wij, George Schenck, vrijheer van Toutenburg en stadhouder-generaal van Friesland, Jasper Lieuveszoon, gewoon raadslid van de keizer in Holland, en Jan Hubrechtszoon, schout van Amsterdam, zweren in naam en namens de doorluchtigste, hooggeboren en onoverwinnelijke vorst en heer Karel, bij de genade van God keizer van het Roomse Rijk, koning van Duitsland, Spanje, Aragon, beide Siciliën en Jeruzalem, aartshertog van Oostenrijk, hertog van Bourgondië, Brabant, Holland en Zeeland, en erfheer en erfelijk bestuurder van Friesland, het volgende.

Wij zullen de stad Sneek, als deel van Friesland, onder een rechtvaardig en goed bestuur houden, zoals de andere Friese landen en steden.

Wij zullen de heilige kerk, de geestelijkheid en hun goederen beschermen, evenals de ridders, heren en andere vooraanstaande personen in de stad. Wij zullen hen niet verlaten en hun geldige voorrechten, vrijheden, oude gebruiken, gewoonten en rechten handhaven.

Wij beloven de weduwen en wezen te beschermen en de onderdanen en inwoners van Sneek welwillend en rechtvaardig te behandelen, hun recht te doen en alles te verrichten wat een goede erfelijke landsheer en bestuurder van het keizerrijk verschuldigd is en behoort te doen.

Zo helpe ons God en al zijn lieve heiligen.

Wij, George Schenck, Jasper Lieuveszoon en Jan Hubrechtszoon, hebben deze eed namens de keizer op 4 november 1522 in Sneek aan de inwoners afgelegd, nadat wij op dezelfde dag namens de keizer de overeenkomstige eed van de edele burgemeesters, de raden en de gemeente van Sneek hadden ontvangen.

Daarom hebben wij, George Schenck en Jasper Lieuveszoon, bij afwezigheid van onze zegels onze signetten als bewijs hieronder afgedrukt en ook onze eigenhandige handtekeningen hieronder gezet. En ik, Jan Hubrechtszoon, heb mijn zegel aan deze verklaring gehangen en haar eigenhandig ondertekend op de hierboven genoemde dag en in het genoemde jaar.

Ondertekend: Toutenburg, Liuvis en Jan Hubrechtszoon.

Een vonnis wordt afgekondigd, rond 1550.
Een vonnis wordt afgekondigd, rond 1550.

Het einde van boek 5

Hier eindigt het vijfde boek.

De laatste eedverklaring draagt de datum 4 november 1522.

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Op de kaart

Water halen, rond 1550.
Water halen, rond 1550.
Een veerpont, rond 1550.
Een veerpont, rond 1550.
Een visser aan het werk, rond 1550.
Een visser aan het werk, rond 1550.
Een boerenerf, rond 1550.
Een boerenerf, rond 1550.
Een wagenwiel herstellen, rond 1550.
Een wagenwiel herstellen, rond 1550.

Dagelijks leven en beroepen

De kronieken van Worp

Boek 4: Friesland vanaf 1399

Bronnen en verantwoording

Worp van Thabor, Vijfde boek der Kronijken van Friesland, Leeuwarden 1871, gedrukte blz. 334-337 (PDF-bladzijden 423-426, tweede doorlopende exemplaar in het PDF-bestand).

Online kronieken, dagboeken en brieven

  • Alle drie de eedverklaringen staan volledig in afzonderlijke grijze blokken met de oorspronkelijke wij-vorm. Bij de tegeneed is ook de individuele ik van Jan Hubrechtszoon in de bezegeling behouden.
  • In de algemene eed staat de formule steden Kerspeelen van N. De letter N is een niet ingevulde plaatsaanduiding en is behouden; er is geen plaatsnaam of Friesland voor in de plaats gezet. De Saksische verordeningen gelden volgens deze eed totdat de keizer met de gezamenlijke landen iets anders afspreekt.
  • De twee Sneker documenten noemen zelf 4 november 1522. Bij de laatste eed staat op blz. 336 in de marge 1525, terwijl blz. 337 weer 1523 in de marge heeft. De expliciete documentdatum 1522 is daarom behouden; de randjaartallen zijn niet in de documenten ingevoerd.
  • De titelreeks in de keizerlijke tegeneed luidt Hartoge van Burgondien, van Brabant, van Hollant, Zeelant etc. Holland en Zeeland zijn in deze tweede titelreeks niet weggelaten en de afwijkende titulatuur is niet stilzwijgend genormaliseerd naar de eerdere Sneker eed, die graaf noemt.
  • De signetten van Schenck en Jasper Lieuveszoon vervangen hun afwezige zegels; Jan Hubrechtszoon hangt zijn zegel aan de verklaring. Alle drie ondertekenen. De afgedrukte korte ondertekening Liuuis is herkenbaar weergegeven als Liuvis.
  • Na het einde van het boek staat de Latijnse regel: Dnus Mathias Guilhelmi, prependatus in ecclesia Bolsuerdiensi, scripsit hos libros Cronicorum Phrisie. Letterlijk vermeldt die Mathias Guilhelmi, prebendaris aan de kerk van Bolsward, als degene die deze kroniekboeken schreef. De regel op zichzelf maakt niet uit of daarmee auteurschap of het afschrijven van een exemplaar is bedoeld; dat is hier niet verder vastgesteld.