Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5

De stadhouder en de Friese raad verdedigden zich bij het hof tegen de ingediende klachten.

Twee partijen aan het hof

Georg Schenck, vrijheer van Toutenburg en keizerlijk stadhouder in Friesland, en de Friese raad hoorden dat er aan het hof zwaar over hen was geklaagd. Schenck en doctor Kempo Martena reisden namens de raad naar Margaretha en de hoge keizerlijke raad om zich te verantwoorden.

Plaatsen in de 16de eeuw

Een rechtszitting, rond 1550.
Een rechtszitting, rond 1550.

Jancke Douwama uit Oldeboorn was daar ook met zijn vrienden. Beide partijen drongen sterk op hun zaak aan. Op 9 mei 1523 kregen zij op bevel van Margaretha het volgende antwoord:

Gewapende boeren, rond 1500.
Gewapende boeren, rond 1500.

Het antwoord van 9 mei

Het antwoord sprak namens Margaretha, in de derde persoon:

Het hof namens Margaretha (in modern Nederlands):

Mijn genadige vrouwe heeft de informatie ontvangen van de commissarissen die op haar verzoek daarvoor waren aangesteld. Zij heeft ook de verzoekschriften ontvangen die prelaten, steden en andere geestelijke en wereldlijke personen de afgelopen winter hebben ingediend.

Zij ontving eveneens wat de stadhouder over de geschillen in Friesland en andere zaken wilde voorleggen. Ook ontving zij alles wat de stadhouder, de Friese raadsleden en u hebben ingediend om Friesland tot gehoorzaamheid aan de keizer te brengen. Zij heeft het allemaal laten onderzoeken en zorgvuldig beoordelen.

Uit de informatie blijkt allereerst dat de stadhouder ervan beschuldigd is bepaalde soldijbedragen zonder nut en onrechtmatig te hebben uitgegeven. Mijn genadige vrouwe heeft hem hierover uitvoerig gehoord en begrepen dat deze betalingen en soldijen nuttiger uitgegeven waren dan wanneer zij waren behouden. Zij is daarom tevreden over de stadhouder en zijn diensten.

Zij heeft ook vernomen dat de stadhouder ervan beschuldigd is in 1522 hulp en bijstand te hebben gegeven aan de soldaten van de bisschop van Utrecht. Daardoor zou de oorlog zijn ontstaan, aangezien de stadhouder daarin het bevel van de keizer niet heeft uitgevoerd.

Mijn genadige vrouwe begrijpt uit de informatie dat ook anderen beschuldigd worden: zij zouden niet het vereiste aantal soldaten hebben onderhouden en overlast en onredelijke handelingen hebben bedreven. Zij zal deze personen laten horen en ondervragen. Als zij of iemand schuldig zijn, zal zij hen straffen en terechtwijzen zoals behoort.

Voor de genoemde verzoekschriften heeft mijn genadige vrouwe een schriftelijk stuk laten opstellen en aan de stadhouder laten geven. Hij zal op ieder punt antwoord geven, zodat ieder daarover tevreden kan zijn.

Bij het onderzoeken van de stukken van de stadhouder en de Friese raad bevindt mijn genadige vrouwe dat door verkeerde aansporingen bijeenkomsten zijn gehouden zonder hun toestemming of aanwezigheid van door hen aangewezen personen. Daar is de heffing van twee stuivers op een gulden rente afgeschaft. Deze was met toestemming van degenen die daarvoor moesten instemmen, vastgesteld voor het onderhoud van vijfhonderd soldaten.

Zij is daarover ontevreden, omdat dit de keizer ernstig benadeelt. Hij heeft voor zulke hulp nooit lasten opgelegd of iets geëist, maar zelf zeer grote kosten gemaakt en onnoemelijke geldsommen uitgegeven om het land te behouden en te beschermen. Daarom wil en beveelt zij dat zulke bijeenkomsten, heimelijk of openbaar, niet meer zonder toestemming van haar of de stadhouder worden gehouden.

Een gewapende boer, rond 1550.
Een gewapende boer, rond 1550.

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Op de kaart

Een wagenwiel herstellen, rond 1550.
Een wagenwiel herstellen, rond 1550.
Graan dorsen, rond 1550.
Graan dorsen, rond 1550.
Wasgoed bleken, rond 1550.
Wasgoed bleken, rond 1550.
Een stadsomroeper, rond 1550.
Een stadsomroeper, rond 1550.
Een stadswacht, rond 1550.
Een stadswacht, rond 1550.

Dagelijks leven en beroepen

De kronieken van Worp

Boek 4: Friesland vanaf 1399

Bronnen en verantwoording

Worp van Thabor, Vijfde boek der Kronijken van Friesland, Leeuwarden 1871, gedrukte blz. 305-307 (PDF-bladzijden 394-396, tweede doorlopende exemplaar in het PDF-bestand).

Online kronieken, dagboeken en brieven

  • Het officiële antwoord begint op blz. 306 en loopt door op de volgende verhaalpagina. Het grijze blok behoudt de derde persoon mijn genadige vrouwe; er is geen oorspronkelijke wij-vorm in dit antwoord ingevoerd.
  • Op blz. 306 staat: gemerckt, dat dye Guuernoer daerin niet gedaen heeft dat beuel van Key. Mat. De afdruk bevat niet dan niet. De negatieve formulering is behouden binnen de weergegeven beschuldiging over de gouverneur; de precieze aansluiting van deze zin blijft onzeker.
  • De ingediende stukken, de soldij, het onderzoek naar andere betrokkenen en de troepensterkte, twee stuivers, de rente voor vijfhonderd soldaten, de gemaakte kosten en het verbod op ongeoorloofde bijeenkomsten horen bij hetzelfde antwoord.