Achlum 1869 - grootvader Hellema schrijft aan kleinzoon Foppe
In februari 1869 schrijft de Achlumer predikant Hendrik Hellema aan zijn achtjarige kleinzoon over schaatsen, tuinwerk, school en familiebezoek; in april schrijft Foppe zelf vanuit Achlum.
24 februari 1869 - de brief van grootvader
Hendrik Doekes Hellema woont met zijn vrouw Magdeltje in de pastorie van Achlum. Zijn vader, Doeke Wijgers Hellema, hield eveneens aantekeningen bij. Zijn kleinzoon Gerrit Foppe, die in Den Helder woont, heeft hem een brief gestuurd. Hendrik antwoordt op 24 februari. Andere verhalen over het dorp staan op Achlum in de 19de eeuw.
"Wel wat hebt gij mij daar een fermen brief geschreven!"
Hendrik Hellema (in modern Nederlands):
Grootpapa heeft jouw brief met veel plezier gelezen. Ik heb hem voorgelezen aan grootmama en de tantes. Zij hebben ook jouw groeten gelezen. Je vertelde zoveel over het schaatsrijden en over wat je op school leert. Nu weten wij daar hier in Achlum ook iets van.
Grootpapa en grootmama hebben niet geschaatst, maar de tantes wel een beetje. Het ijs dooide snel weer weg. Vond jij dat jammer? Wij niet zo erg, want het is koud als het vriest. We hebben liever dat het wat warmer wordt, de bomen weer uitlopen, alles groen wordt en de vogels gaan zingen. Daar houd jij toch zeker ook van?
De bomen bij het kerkpad en de groentetuin
Hendrik Hellema (in modern Nederlands):
Onze tuin ziet er nu nog niet mooi uit, Foppe. Overal liggen takken. We kunnen haast niet over de paden lopen. Twee mannen hebben hier een paar dagen bomen gesnoeid. Ze hebben grote takken van de hoge bomen bij het kerkpad en de oude sloot gehaald. Anders kunnen de andere bomen en hun vruchten daar niet goed groeien.
Grootpapa heeft al sla geplant. Binnenkort zal ik erwten en bonen leggen en spinazie, sla en radijs zaaien. Als je deze zomer hier komt, hoop ik dat je daarvan lekker kunt eten.
Vragen voor een jongen van acht
Hendrik Hellema (in modern Nederlands):
Wat moet je veel leren op school! Dat vind ik flink. Je leert ook aardrijkskunde. Zou je grootpapa in een volgende brief kunnen vertellen in hoeveel provincies Nederland verdeeld is en welke hoofdsteden daarbij horen?
Je leert ook Bijbelse geschiedenis. Vertel mij dan eens over Jozef. Van de Nederlandse spraakkunst wil ik weten welke woordsoorten je kent. Kun je de woorden 'een goede Vader' verbuigen? En vertel grootpapa eens hoever je met rekenen bent.
"Is het ook te veel?"
Doe maar zoveel als je kunt, Foppe. Wat nu nog te veel is, kun je later doen. Als je het leuk vindt, zal grootpapa je weer iets anders opgeven.
Catechisatie, werk op het land en een bezoek
Hendrik Hellema (in modern Nederlands):
Grootpapa heeft het tegenwoordig druk. Daarom heb ik je niet eerder geantwoord. Wanneer de catechisaties afgelopen zijn, zal dat beter gaan. Bij de catechisatie geef ik mensen les over het christelijk geloof. In de zomer houd ik die lessen niet. Dan moeten de mensen op het land werken en kunnen zij niet naar mij toe komen.
We hopen dat jij met papa, mama en Magdeltje spoedig bij ons komt. Als papa tussendoor naar Leiden moet, kunnen jij, mama en Magdeltje hier blijven. We zullen daar erg blij mee zijn. Leer ondertussen goed en wees braaf en gehoorzaam. Grootmama en de tantes groeten je ook.
6 april 1869 - Foppe schrijft vanuit Achlum
Ruim een maand later logeert Foppe met zijn moeder bij zijn grootouders. Op 6 april schrijft hij zelf een brief aan zijn vader. Daarin vertelt hij wat hij bij een boer buiten het dorp heeft gedaan.
Gerrit Foppe (in modern Nederlands):
Wat was ik blij toen ik een brief van u kreeg, Pa. Ik lag een beetje op bed omdat ik hoofdpijn had. Dat kwam doordat ik zo hard had gelopen. Afgelopen vrijdag ben ik met grootpa naar boer Jan Bosch gegaan. Ik heb de koeien bekeken en kreeg een kopje thee en een stuk koek. Toen gingen wij terug. Grootpa zei dat ik de weg zelf moest weten. Ik dacht dat ik ver vooruit moest lopen, anders zou grootpa mij de weg vertellen. Daarom liep ik zo hard dat ik helemaal bezweet thuiskwam.
Ik had ook geen jas aangetrokken, want toen we vertrokken was het mooi weer. Maar toen we terugkwamen was het lelijk weer.
Gerrit Foppe (in modern Nederlands):
Pa vroeg of ik weet waar Kollum ligt. Dat zal ik zeggen: ten noordoosten van Dokkum, op anderhalf uur afstand. Ik heb grootpa al gevraagd wat een 'table d'hôte' is. Dat is een tafel waaraan iedereen samen kan eten, nietwaar, Pa? Hier zwemmen Japanse eenden in de grachten. Die had ik nog nooit gezien.
Onder zijn afscheid aan zijn vader schrijft Foppe nog een mededeling:
"Ik heb de brief alleen geschreven, Ma heeft er niets van gezegd"
Foppe sluit af met een groet aan zijn vader en ondertekent met zijn naam.
Wat is nog zichtbaar?
In Achlum staat de Gertrudiskerk. Hendrik schreef in 1869 over de hoge bomen bij het kerkpad en de oude sloot. Achlum ligt tussen Harlingen en Franeker.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.